Khoa học công nghệ “đánh thức” giá trị dược liệu bản địa, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân

Từ cây thuốc nam đến sinh kế bền vững cho người dân

Nằm ở vùng phía Nam huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình cũ), xã Cao Dương từ lâu được xem là “cái nôi” của nghề thuốc nam. Những dãy núi đá vôi khô cằn, hiểm trở lại là môi trường lý tưởng cho nhiều loại thảo dược quý sinh trưởng, đặc biệt là cây xạ đen và cà gai leo. Với người Mường nơi đây, xạ đen, cà gai leo từng chỉ là thứ cây mọc ven rừng, hái về nấu nước uống hằng ngày để thanh nhiệt, bồi bổ sức khỏe.

Thế nhưng, khi thị trường chưa mở, khoa học kỹ thuật chưa được ứng dụng, những cây dược liệu quý ấy vẫn loay hoay trong vòng luẩn quẩn “được mùa rớt giá”, đầu ra bấp bênh, thu nhập của người trồng thấp và thiếu ổn định. Bài toán giảm nghèo vì thế vẫn còn nan giải.

Xuất phát từ trăn trở làm sao để giữ trọn dược tính cây thuốc, đồng thời tạo đầu ra ổn định cho bà con, năm 2021, Hợp tác xã (HTX) Tuyết Nhi được thành lập tại thôn Đồng Bon, xã Cao Dương. HTX chuyên sản xuất các sản phẩm cao dược liệu từ xạ đen, cà gai leo và một số cây thuốc quý bản địa.

Chia sẻ về hành trình khởi nghiệp, chị Nguyễn Ánh Tuyết (sinh năm 1982), Giám đốc HTX Tuyết Nhi cho biết: “Chúng tôi xác định muốn giúp người dân thoát nghèo thì phải bắt đầu từ khâu sản xuất, phải nâng giá trị cây trồng. Dược liệu nếu chỉ bán thô thì rất rẻ, nhưng nếu ứng dụng công nghệ để chế biến sâu, giá trị sẽ tăng lên gấp nhiều lần”.

Chị Tuyết cũng cho biết, HTX Tuyết Nhi lựa chọn hướng đi khác biệt: sử dụng hoàn toàn nguyên liệu tươi, không phơi sấy, không chất bảo quản, nhằm giữ lại tối đa hoạt chất quý trong dược liệu.

Trung bình mỗi tháng, HTX thu mua từ 15 – 20 tấn lá tươi xạ đen, cà gai leo, cúc lương… cho người dân trong xã và các vùng lân cận, với giá từ 5.000 – 10.000 đồng/kg mỗi loại, tạo nguồn thu ổn định cho hàng chục hộ trồng dược liệu.

Không chỉ thu mua, HTX còn tổ chức đội thu hái khoảng 30 lao động thời vụ, tạo thêm việc làm cho người dân địa phương. Trong khâu sản xuất, HTX duy trì 4 lao động thường xuyên, kết hợp thuê nhân công theo mùa vụ khi nấu cao, qua đó góp phần giải quyết việc làm, giảm áp lực lao động nông nhàn.

Nhờ chế biến sâu, từ 1 tạ lá tươi sau 24 giờ nấu sẽ thu được khoảng 2,7kg cao đặc sản phẩm có giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với bán nguyên liệu thô. Đây chính là “điểm tựa” giúp nhiều hộ dân yên tâm gắn bó với cây dược liệu, từng bước cải thiện thu nhập, thoát nghèo bền vững.

Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số để “mở cửa” thị trường

Nhận thức rõ vai trò của khoa học công nghệ trong nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX Tuyết Nhi đã mạnh dạn đầu tư hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại, áp dụng quy trình quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn HACCP. Toàn bộ quy trình từ thu hái, sàng lọc, chiết xuất đến đóng gói đều được kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Nhờ đó, năm 2021, hai sản phẩm cao xạ đen và cao cà gai leo của HTX Tuyết Nhi được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh, khẳng định chất lượng, uy tín trên thị trường.

Chị Nguyễn Anh Tuyết cũng cho biết: “Sau khi sáp nhập địa giới hành chính về tỉnh Phú Thọ, HTX đang hoàn tất thủ tục gia hạn chứng nhận OCOP cho các sản phẩm chủ lực”.

Không dừng lại ở sản xuất, HTX Tuyết Nhi còn đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiêu thụ sản phẩm. Các sản phẩm cao dược liệu được đưa lên sàn thương mại điện tử của tỉnh, đồng thời quảng bá trên mạng xã hội, website, các nền tảng số. Việc tổ chức livestream bán hàng giúp HTX tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm chi phí trung gian, mở rộng thị trường ra nhiều tỉnh, thành phố.

“Nếu không có thương mại điện tử, sản phẩm rất khó đi xa. Nhờ chuyển đổi số, cao xạ đen, cao cà gai leo của HTX đã đến được với người tiêu dùng ở Hà Nội, TP.HCM và nhiều địa phương khác”, chị Nguyễn Ánh Tuyết chia sẻ.

Minh chứng rõ nét cho hiệu quả này là tại Hội chợ triển lãm hàng công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc năm 2024, bộ sản phẩm “cao cà gai leo, cao xạ đen Tuyết Nhi” đã được Bộ Công Thương trao chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp khu vực, mở thêm cánh cửa cho HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thị trường.

Khi giảm nghèo gắn với chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, các sản phẩm của HTX Tuyết Nhi còn góp phần chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Cao xạ đen chứa nhiều hoạt chất như flavonoid, polyphenol, saponin… giúp hỗ trợ ức chế sự phát triển của tế bào xấu, tăng cường sức đề kháng. Cao cà gai leo có tác dụng giải độc gan, hạ men gan, hỗ trợ điều trị các bệnh về gan.

Anh Nguyễn Văn Đông (quận Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ, sau 6 tháng sử dụng đều đặn cao cà gai leo của HTX Tuyết Nhi, các chỉ số men gan đã giảm rõ rệt, sức khỏe cải thiện, ăn ngủ tốt hơn. Những phản hồi tích cực từ người tiêu dùng chính là động lực để HTX tiếp tục đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Năm 2024 và 2025 HTX Tuyết Nhi tiếp tục cho ra mắt thêm 4 sản phẩm mới như cao nghệ đen, cao cúc lương, cao ưng bất bạc…, đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Thực tiễn từ HTX Tuyết Nhi cho thấy, giảm nghèo nhờ khoa học công nghệ và chuyển đổi số không phải là khẩu hiệu, mà là con đường hoàn toàn khả thi nếu được triển khai đúng hướng.

Từ cây thuốc nam bản địa, nhờ ứng dụng công nghệ chế biến, quản lý chất lượng và thương mại điện tử, giá trị sản phẩm được nâng lên, sinh kế của người dân được đảm bảo, thu nhập ổn định hơn.

Dù vẫn còn những khó khăn, đặc biệt là tiếp cận vốn để mở rộng quy mô sản xuất, nhưng với hướng đi bền vững, HTX Tuyết Nhi đang trở thành mô hình điểm về giảm nghèo gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số ở khu vực miền núi.

×