“Khoa học Công nghệ hiện diện ngay trong con tôm, cây lúa, hạt gạo"

Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã đi vào cuộc sống được một chặng đường. Tại hội nghị đánh giá tình hình thực hiện vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận những chuyển biến rõ nét thông qua hàng loạt mô hình hay, cách làm sáng tạo trên khắp cả nước. Từ việc Hà Nội triển khai thành công nền tảng số dùng chung phục vụ chính quyền cấp xã, đến việc Cà Mau ứng dụng công nghệ sinh học và tự động hóa vào quy trình nuôi tôm quy mô lớn; từ việc nông dân Vĩnh Long đưa máy bay không người lái lên những cánh đồng lúa đến việc Ninh Bình và Tuyên Quang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý di sản và phát triển du lịch thông minh. Những ví dụ sinh động đó cho thấy nghị quyết không còn nằm trên giấy, mà đã từng bước đi vào từng ngõ ngách của đời sống, làm thay đổi phương thức sản xuất và quản trị từ gốc rễ.

Nhìn vào bức tranh tổng thể ấy, người đứng đầu Đảng và Nhà nước đã khái quát một triết lý hành động sâu sắc và giàu tính thực tiễn: khoa học, công nghệ “không ở đâu xa” mà hiện diện ngay trong “con tôm, cây lúa, hạt gạo…”. Đây là một góc nhìn mang tính bước ngoặt, phá vỡ lối tư duy lâu nay cho rằng khoa học, công nghệ là điều gì đó cao siêu, xa vời, chỉ tồn tại trong các phòng thí nghiệm hiện đại hay các viện nghiên cứu hàn lâm.

Thực tế, đỉnh cao của khoa học chính là khả năng ứng dụng rộng rãi để giải quyết những bài toán sát sườn của đời sống kinh tế - xã hội. Khi một người nông dân miền Tây biết sử dụng thiết bị bay để phun thuốc bảo vệ thực vật, tiết kiệm sức lao động và giảm thiểu độc hại; khi một hộ nuôi tôm ở Đất Mũi biết kiểm soát nguồn nước bằng hệ thống cảm biến tự động nhằm giảm tỷ lệ dịch bệnh, đó chính là lúc khoa học, công nghệ phát huy giá trị cao nhất của mình.

Sự hiện diện của tri thức số và công nghệ sinh học trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực của Việt Nam mang đến một thông điệp mạnh mẽ về chuỗi giá trị. Con tôm, cây lúa, hạt gạo vốn phụ thuộc nhiều vào tính mùa vụ và sức lao động cơ bắp, nay được tiếp sức bằng hàm lượng chất xám đã trở thành những sản phẩm có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Việc đưa khoa học, công nghệ từ giảng đường xuống đồng ruộng, từ lý thuyết hàn lâm vào thực tiễn sản xuất không chỉ nâng cao vị thế nông sản Việt mà còn giải phóng năng lực sáng tạo của hàng triệu người dân. Điều đó chứng minh rằng đổi mới sáng tạo không phải là đặc quyền của các tập đoàn công nghệ lớn, mà là công cụ sinh tồn và phát triển của mọi ngành nghề, mọi vùng miền.

Từ thực tiễn sinh động đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thẳng thắn đặt ra yêu cầu cấp bách: phải chuyển đổi căn bản từ tư duy hoàn thành đầu việc sang tư duy tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước. Đây là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với căn bệnh “hành chính hóa” đã bám rễ trong bộ máy quản lý. Nhiều năm qua, không hiếm tình trạng các đề tài nghiên cứu được nghiệm thu xuất sắc, các kế hoạch triển khai nghị quyết được báo cáo hoàn thành đúng tiến độ, nhưng sau đó tất cả lại nằm yên trong ngăn tủ.

Tư duy đếm đầu việc, duyệt ngân sách, đóng dấu hoàn thành hồ sơ đã và đang trở thành lực cản lớn đối với sự phát triển. Nền kinh tế không thể mạnh lên nhờ những tập báo cáo dày cộp, mà chỉ có thể cất cánh bằng những sản phẩm được thương mại hóa, những quy trình được tối ưu hóa để doanh nghiệp tăng trưởng và xã hội tiết kiệm chi phí.

Để đo lường hiệu quả thực chất của Nghị quyết 57, người đứng đầu Đảng và Nhà nước đã đưa ra một bộ tiêu chí đánh giá trực diện, sắc bén thông qua hàng loạt câu hỏi cụ thể: Làm chủ công nghệ nào? Dữ liệu nào đã được kết nối? Thủ tục nào đã được cắt giảm? Doanh nghiệp nào đã phát triển mạnh hơn? Ngành nào đã nâng cao năng suất? Người dân được hưởng lợi những gì? Xã hội tiết kiệm được bao nhiêu? Đóng góp thêm bao nhiêu cho tăng trưởng? Đây là những thước đo định lượng, loại bỏ hoàn toàn kiểu báo cáo định tính mơ hồ như “đạt nhiều kết quả khả quan” hay “đang từng bước hoàn thiện”. Mỗi câu hỏi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đều hướng thẳng vào những điểm nghẽn cốt lõi của nền kinh tế.

Khi hỏi “làm chủ công nghệ nào”, chúng ta buộc phải nhìn lại năng lực nội sinh của quốc gia, không thể mãi bằng lòng với việc gia công hay nhập khẩu công nghệ trọn gói. Khi hỏi “dữ liệu nào đã được kết nối”, đó là mệnh lệnh chấm dứt tình trạng cát cứ thông tin, chia cắt dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương, vốn đang làm chậm tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Khi hỏi “thủ tục nào đã được cắt giảm, doanh nghiệp nào phát triển mạnh hơn”, đó là yêu cầu cải cách thể chế nhằm khơi thông nguồn lực cho khu vực tư nhân. Bản chất của khoa học, công nghệ là tối ưu hóa. Vì vậy, nếu ứng dụng công nghệ mà thủ tục vẫn rườm rà, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn, năng suất lao động không tăng thì đó chỉ là sự lãng phí nguồn lực công, chứ không phải đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, tiêu chí “người dân được hưởng lợi những gì, xã hội tiết kiệm được bao nhiêu” thể hiện tính nhân văn và mục đích cốt lõi của mọi chính sách phát triển. Khoa học, công nghệ suy cho cùng phải phục vụ dân sinh. Khi chính quyền cấp xã ở Hà Nội sử dụng nền tảng số dùng chung, người dân không còn phải xếp hàng chờ chứng thực giấy tờ, xã hội tiết kiệm hàng triệu giờ công lao động và chi phí đi lại. Khi Ninh Bình và Tuyên Quang ứng dụng AI trong quản lý di sản, du khách có trải nghiệm tốt hơn, còn kho tàng văn hóa được gìn giữ bền vững cho các thế hệ mai sau. Đó mới là những giá trị thực chất, là đích đến cuối cùng mà một nghị quyết của Đảng hướng tới khi đi vào cuộc sống.

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới là một thách thức lớn, đòi hỏi những động lực phát triển mới mạnh mẽ hơn. Những động lực truyền thống dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ hay vốn đầu tư thâm dụng đã dần chạm ngưỡng. Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là chìa khóa để tạo ra bước đột phá về năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

Lời chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ con đường: không cần tìm kiếm những điều xa xôi, hãy bắt đầu từ việc tối ưu hóa chính những lĩnh vực mà Việt Nam đang có lợi thế, kết hợp với tinh thần quyết liệt, dám nghĩ, dám làm và lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo cao nhất cho mọi hành động.

Sự chuyển dịch từ tư duy hành chính sang tư duy sản phẩm và giá trị không chỉ đòi hỏi nỗ lực của các nhà khoa học, người nông dân hay doanh nghiệp, mà trước hết phải bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy của đội ngũ cán bộ quản lý ở cả cấp hoạch định và thực thi chính sách. Cần dũng cảm từ bỏ lối làm việc đối phó, bệnh thành tích để đối diện trực tiếp với những con số định lượng và hiệu quả thực tế mà xã hội được thụ hưởng.

Khi và chỉ khi toàn bộ hệ thống chính trị cùng xã hội trả lời được một cách sòng phẳng, đầy đủ những câu hỏi mang tính chất vấn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Nghị quyết số 57 mới thực sự tạo ra những đột phá, đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

×