Không chỉ là nông sản, sắn đang trở thành nguyên liệu chiến lược của nhiều ngành

Từ cây trồng của vùng khó đến cây trồng chủ lực quốc gia

Trong lịch sử phát triển nông nghiệp Việt Nam, sắn từng gắn liền với những vùng trung du, miền núi và những khu vực đất đai bạc màu. Đây là loại cây có khả năng thích nghi cao, ít đòi hỏi đầu tư lớn và từng đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm lương thực cho người dân ở nhiều địa phương. Chính vì vậy, trong một thời gian dài, sắn thường được nhắc đến như cây trồng phục vụ mục tiêu xóa đói giảm nghèo.

Tuy nhiên, bức tranh của ngành sắn hiện nay đã khác rất xa so với trước. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sắn đã được đưa vào danh mục cây trồng chủ lực quốc gia. Cả nước hiện có trên 40 tỉnh, thành phố trồng sắn, với diện tích dao động từ 480.000 - 510.000 ha, sản lượng hàng năm đạt trên 10 triệu tấn củ tươi. Việt Nam cũng nằm trong nhóm những quốc gia có năng suất sắn cao trên thế giới và kim ngạch xuất khẩu sắn cùng các sản phẩm từ sắn nhiều năm liên tục duy trì ở mức từ 1 - 1,4 tỷ USD.

Không chỉ mở rộng về quy mô sản xuất, ngành sắn còn hình thành hệ thống chế biến ngày càng lớn. Hiện cả nước có khoảng hơn 140 cơ sở sản xuất và chế biến sắn có quy mô lớn. Riêng Tây Ninh đã trở thành trung tâm chế biến lớn nhất cả nước với hơn 60 nhà máy, chiếm khoảng 60 - 65% sản lượng tinh bột sắn của Việt Nam. Các nhà máy tại địa phương này mỗi năm tiêu thụ trên 10 triệu tấn củ sắn tươi và sản xuất hơn 3 triệu tấn tinh bột.

Điều đáng chú ý hơn cả là sự thay đổi trong cách nhìn nhận về vai trò của cây sắn. Nếu trước đây giá trị của cây sắn chủ yếu được đo bằng sản lượng thu hoạch hay diện tích gieo trồng thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang khả năng tạo ra giá trị gia tăng và tham gia vào các chuỗi sản xuất hiện đại.

Tại Hội nghị triển khai Đề án phát triển bền vững ngành hàng sắn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, đại diện Cục Trồng trọt từng nhấn mạnh rằng cây sắn không còn là cây “xóa đói giảm nghèo” như hình dung trước đây mà đã trở thành cây trồng đa giá trị, có hiệu quả kinh tế cao. Đây không chỉ là sự thay đổi trong cách nhìn nhận về cây sắn mà còn phản ánh quá trình chuyển dịch tư duy phát triển từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng vai trò của sắn trong các chuỗi sản xuất hiện đại.

Khi củ sắn bước ra khỏi cánh đồng

Một trong những lý do khiến vai trò của cây sắn thay đổi là bởi phạm vi ứng dụng của loại cây này đang rộng hơn rất nhiều so với nhận thức phổ biến của người tiêu dùng. Tinh bột sắn hiện được sử dụng làm nguyên liệu cho ngành thực phẩm, sản xuất chất tạo ngọt, glucose, thức ăn chăn nuôi và nhiều lĩnh vực công nghiệp khác.

Sự xuất hiện của dự án sản xuất glucose lỏng tại Sơn La là một ví dụ cho thấy cây sắn đang từng bước ra khỏi vai trò của một loại nguyên liệu nông nghiệp truyền thống. Nhà máy chế biến glucose lỏng của BHL Sơn La có tổng mức đầu tư khoảng 185 tỷ đồng, công suất thiết kế 9.600 tấn sản phẩm mỗi năm. Từ tinh bột sắn, doanh nghiệp có thể tạo ra nguyên liệu phục vụ ngành đồ uống, bánh kẹo, sữa và thực phẩm chế biến. Điều này cho thấy giá trị của cây sắn không còn nằm ở chính củ sắn mà ở khả năng tham gia vào nhiều chuỗi sản xuất khác nhau.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực thực phẩm, tinh bột sắn còn được sử dụng trong dược phẩm với vai trò tá dược, chất kết dính; trong ngành giấy, dệt may, keo dán, ván ép, bao bì phân hủy sinh học và nhiều vật liệu thân thiện môi trường khác. Trên thế giới, sắn từ lâu đã trở thành nguyên liệu cho các ngành công nghiệp thực phẩm, mỹ phẩm, hóa chất và vật liệu sinh học. Đây là xu hướng đang diễn ra mạnh mẽ khi nhiều quốc gia ưu tiên sử dụng các nguồn nguyên liệu có khả năng tái tạo thay cho nguyên liệu hóa thạch.

Đặc biệt, sắn đang ngày càng gắn chặt với lĩnh vực năng lượng. Trong nhiều năm qua, ethanol được sản xuất từ các nguồn nguyên liệu như sắn, ngô và mía đã trở thành thành phần quan trọng trong các loại xăng sinh học. Từ tháng 6/2026, Việt Nam bắt đầu triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 trên toàn quốc. Trước đó, PVOIL đã đưa E10 vào kinh doanh tại gần 1.000 cửa hàng xăng dầu và nhiều doanh nghiệp đầu mối khác cũng đẩy mạnh triển khai. Điều này mở ra một thị trường tiêu thụ ethanol quy mô lớn trong nước, qua đó tạo thêm dư địa cho ngành sắn tham gia sâu hơn vào chuỗi năng lượng sinh học.

Điểm đáng chú ý là thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh hơn, tuần hoàn hơn. Trong bối cảnh đó, những loại cây trồng có khả năng cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định với quy mô lớn như sắn đang có cơ hội được định vị lại. Từ một loại cây nông nghiệp đơn thuần, sắn đang dần trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái sản xuất hiện đại, từ thực phẩm, công nghiệp chế biến đến năng lượng tái tạo.

Trong tầm nhìn dài hạn, ngành sắn Việt Nam đang được định hướng phát triển theo hướng gắn với chế biến sâu, công nghiệp thực phẩm, công nghiệp sinh học và năng lượng tái tạo. Khi đó, giá trị của cây sắn sẽ không còn được đo bằng số tấn củ thu hoạch mỗi năm mà bằng khả năng cung cấp nguyên liệu cho những ngành kinh tế mới của tương lai.

×