"Không thể nào sống sót được", Mỹ đã chọn mục tiêu mới cho tên lửa của mình

Một sự kiện gây chấn động toàn cầu: Tỷ phú công nghệ Mỹ Elon Musk đột nhiên tuyên bố kế hoạch xây dựng một thành phố trên Mặt Trăng. Cho đến nay, người đứng đầu SpaceX chưa từng quan tâm đến vệ tinh tự nhiên của Trái Đất — trong nhiều thập kỷ, tỷ phú này vẫn luôn nhấn mạnh ý định thuộc địa hóa sao Hỏa để "tăng cơ hội sống sót cho nhân loại". Tại sao sứ mệnh lại đột ngột thay đổi và chiến lược mới có vấn đề gì?

"Sự xao nhãng"

"Đối với những người chưa biết, SpaceX đã chuyển trọng tâm sang xây dựng một thành phố tự phát triển trên Mặt Trăng," doanh nhân này viết trên tài khoản mạng xã hội X của mình vào thứ Hai.

Thông báo này gây bất ngờ: cho đến nay, vị tỷ phú này chưa từng thể hiện sự quan tâm đến việc tham gia cuộc đua lên mặt trăng.

"Không, chúng ta sẽ đi thẳng đến sao Hỏa. Mặt Trăng chỉ là thứ gây xao nhãng," ông tuyên bố chỉ một năm trước đó, vào tháng 1 năm 2025.

Mặc dù NASA đã chọn SpaceX để cung cấp tàu vũ trụ cho một sứ mệnh đưa người lên Mặt Trăng, nhưng đối với Musk và công ty của ông, việc tham gia chương trình này chỉ là một "dự án phụ" - một công việc kinh doanh thêm không bắt buộc.

Theo các nhà viết tiểu sử, chính khát vọng khám phá sao Hỏa đã thúc đẩy doanh nhân này trong những thập kỷ gần đây.

Giấc mơ sao Hoả

Từ thời trẻ, Musk đã nhận thức được sự cần thiết của một kế hoạch dự phòng cho nhân loại trong trường hợp có điều gì đó xảy ra với Trái đất. Sao Hỏa, là hành tinh gần nhất và giống Trái đất nhất, dường như là sự lựa chọn hoàn hảo.

Sau khi kiếm được khối tài sản khổng lồ từ việc phát triển và bán hệ thống thanh toán điện tử PayPal vào đầu những năm 2000, Musk quay trở lại với một ý tưởng ấp ủ từ lâu. Ông phát hiện ra rằng nhân loại thậm chí còn không lên kế hoạch cho các chuyến bay có người lái lên sao Hỏa. Hơn nữa, ông nhận ra rằng ngành công nghiệp hàng không vũ trụ không còn khả năng giải quyết những vấn đề như vậy. Các công ty chủ yếu tập trung vào việc khai thác ngân sách của chính phủ Mỹ, điều mà họ đã trở nên khá thành thạo, nhưng hầu như đã quên cách sản xuất công nghệ vũ trụ hiệu quả. Vị tỷ phú quyết định tạo ra một giải pháp thay thế chi phí thấp của riêng mình, và SpaceX, với các tầng tên lửa có thể tái sử dụng, đã ra đời.

Cùng thời điểm đó, xe điện Tesla được ra mắt, với mục đích làm cho việc từ chối khí thải độc hại trở nên thịnh hành – đó là cách mà Musk, người bảo vệ vận mệnh nhân loại, hy vọng sẽ bảo vệ loài người khỏi mối đe dọa của sự nóng lên toàn cầu.

Hai công ty đã trao đổi các giải pháp kỹ thuật, tài chính và các nguồn lực khác, giúp tăng hiệu quả hoạt động. Đồng thời, điều này cũng giúp doanh nhân kia trở thành người giàu nhất hành tinh.

Mô hình "vận chuyển không gian giá rẻ" cho phép ông độc chiếm thị trường toàn cầu về phóng tàu vũ trụ vào quỹ đạo—và ra mắt hệ thống internet vệ tinh riêng của mình, Starlink. Musk hy vọng sẽ kiếm được nhiều tiền hơn nữa để hiện thực hóa giấc mơ ấp ủ bấy lâu nay.

Sau khi tích lũy đủ nguồn lực, vị tỷ phú bắt đầu chế tạo "tàu vũ trụ" - những tàu vũ trụ lớn nhất trong lịch sử - được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập thuộc địa trên sao Hỏa.

Hạn chót - ở bên phải

Năm 2024, Musk công bố lộ trình xây dựng khu định cư trên sao Hỏa. Chuyến bay không người lái đầu tiên sẽ diễn ra trong hai năm, và chuyến bay có người lái đầu tiên trong bốn năm. Việc xây dựng một "thành phố tự cung tự cấp" sẽ diễn ra trong vòng 20 năm.

Báo chí đã đưa tin về những phác thảo của thuộc địa tương lai: một triệu người sẽ sống trong một mái vòm khổng lồ, phương tiện giao thông được cung cấp bởi những chiếc Tesla Cybertruck được cải tiến, chạy bằng năng lượng mặt trời, và được hỗ trợ tích cực bởi robot Optimus và trí tuệ nhân tạo xAI. Điều này có nghĩa là thành quả của tất cả các dự án kinh doanh của Musk sẽ được tận dụng triệt để.

Các nhà khoa học tỏ ra hoài nghi về ý tưởng này. Bên cạnh vô số câu hỏi kỹ thuật về Starship, một hệ thống chưa thể được coi là đáng tin cậy, còn có những lo ngại từ các nhà sinh học. Tác động của không gian sâu thẳm lên con người và đặc biệt là khả năng sinh sản của họ vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Ngay cả những khoảng thời gian dài trên quỹ đạo cũng ảnh hưởng tiêu cực đến cơ thể các phi hành gia: thị lực suy giảm, khối lượng xương bị mất đi. Và tất cả điều này diễn ra dưới sự bảo vệ của từ quyển Trái đất. Điều gì sẽ xảy ra nếu không có nó?

Musk phớt lờ những lời chỉ trích và tiếp tục phóng các tên lửa siêu nặng. Mỗi lần phóng, kết quả lại càng tốt hơn. Và chiến thắng của ông Donald Trump, người mà doanh nhân này đích thân ủng hộ trong cuộc bầu cử, đã đảm bảo sự ủng hộ chính trị cho dự án khổng lồ của ông. Mặc dù mối quan hệ của ông với tổng thống gần đây có phần trục trặc, nhưng dường như không gì có thể khiến Musk từ bỏ con đường đã chọn.

Thực tế, ông ấy không bỏ cuộc: Sao Hỏa vẫn nằm trong kế hoạch, chỉ là thời gian biểu đã thay đổi. Giờ đây, tỷ phú này nói rằng công ty sẽ bắt đầu xây dựng một thành phố trên Hành tinh Đỏ trong "năm đến bảy năm". Ưu tiên hiện tại là thuộc địa hóa một thiên thể khác. Gần hơn.

Cuộc tranh giành nguồn lực

"Việc du hành đến sao Hỏa chỉ khả thi nếu tiếp cận hành tinh này cứ sau 26 tháng (thời gian bay là sáu tháng), trong khi chúng ta có thể du hành đến Mặt Trăng cứ sau mười ngày (thời gian bay là hai ngày). Điều này có nghĩa là chúng ta có thể hoàn thành việc xây dựng một thành phố trên Mặt Trăng nhanh hơn nhiều so với một thành phố trên sao Hỏa," Musk giải thích.

Theo ông, nhờ tốc độ này, một "thành phố tự phát triển" có thể xuất hiện trên Mặt Trăng trong vòng chưa đầy mười năm.

Mục tiêu vẫn không thay đổi: "đảm bảo tương lai của nền văn minh". Điều gì đã ngăn cản họ bắt đầu với Mặt Trăng sớm hơn thì vẫn chưa rõ.

Những dòng tweet này, với lượng thông tin ít ỏi, làm dấy lên nghi ngờ: rõ ràng Musk đang không kể hết sự thật.

Các chuyên gia nghi ngờ rằng lý do thực sự cho sự chuyển hướng từ sao Hỏa sang Mặt Trăng là cuộc cạnh tranh giành nguồn tài trợ của chính phủ. Ưu tiên hàng đầu của chính quyền Trump trong chương trình vũ trụ là giành chiến thắng trong cuộc đua lên Mặt Trăng với Trung Quốc. Ngân sách đang phân bổ nguồn lực cho việc này, điều mà đối thủ của Musk, người sáng lập Amazon Jeff Bezos, người cũng có tham vọng không gian, đã nhắm đến. Công ty của ông, Blue Origin, cũng có một hợp đồng trị giá hàng tỷ đô la với NASA để phát triển một phương tiện có khả năng đưa các phi hành gia từ không gian sâu xuống bề mặt Mặt Trăng.

"Khi Musk nhận thấy Bezos có thể thâu tóm tất cả các hợp đồng lớn, ông ấy đã phản ứng ngay lập tức," nhà báo khoa học Mikhail Kotov nói với RIA Novosti.

Tuy nhiên, có khả năng công ty của Musk đơn giản là chưa sẵn sàng về mặt kỹ thuật để bay lên sao Hỏa.

"Việc đưa tàu lên sao Hỏa khó khăn hơn rất nhiều so với việc lên Mặt Trăng. Ví dụ, Musk sử dụng oxy siêu lạnh trong tàu Starship. Làm thế nào chúng ta có thể duy trì nhiệt độ đó trong suốt chín tháng bay? Đây là một vấn đề kỹ thuật cực kỳ phức tạp mà chưa ai thực sự giải quyết được, và nó rất quan trọng đối với việc giảm tốc khi tiếp cận sao Hỏa," chuyên gia giải thích.

"Nghe có vẻ không nghiêm trọng"

Một giả thuyết khác: căn cứ trên Mặt Trăng có thể trở thành một phần của cơ sở hạ tầng năng lượng và điện toán ngoài khơi. Gần đây, tỷ phú này đã công khai ủng hộ ý tưởng đặt các trung tâm dữ liệu và nhà máy điện mặt trời trong không gian. Năng lượng đặc biệt quan trọng: theo Musk, nó sẽ sớm trở nên cực kỳ khan hiếm do sự phát triển theo cấp số nhân của các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).

"Ý tưởng về các trung tâm dữ liệu trên Mặt Trăng là điều đáng nghi ngờ. Tín hiệu đến và đi từ Mặt Trăng bị trễ vài giây. Độ trễ đó là quá lớn đối với một trung tâm dữ liệu. Trên Trái Đất có rất nhiều tài nguyên chưa được khai thác: các trung tâm tương tự có thể được đặt ở giữa đại dương. Và không rõ liệu chúng ta có thực sự cần nhiều đến vậy hay không. Chúng ta đang ở trong một 'bong bóng', nơi một vài công ty thuyết phục thế giới về nhu cầu cần thiết của sức mạnh tính toán khổng lồ, nhưng nhu cầu thực sự có thể khác," nhà bình luận khoa học nhận xét.

Hiện vẫn chưa rõ thành phố trên Mặt Trăng sẽ trở nên "tự phát triển" như thế nào.

"Vấn đề là mỗi khi người ta nói về 'thành phố trên Mặt Trăng' hay trên Sao Hỏa, chúng ta cần phải thành thật. Ngay cả nền kinh tế hùng mạnh nhất – Mỹ hay Trung Quốc – hoặc toàn bộ nền kinh tế Trái Đất, cũng chỉ có thể đủ khả năng thực hiện một vài sứ mệnh. Việc duy trì cả một thành phố, đòi hỏi những chuyến bay khứ hồi liên tục, lại là một chuyện hoàn toàn khác. Và câu hỏi then chốt là: mô hình kinh tế của nó là gì? Thành phố này sẽ kiếm tiền bằng cách nào?" ông tiếp tục.

SpaceX đã nêu du lịch là một trong những nguồn thu nhập tiềm năng. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn chưa tin tưởng vào điều này.

"Doanh thu từ dự án này không thể so sánh với chi tiêu hiện tại cho không gian," Kotov nói. "Một căn cứ trên Mặt Trăng trong những thập kỷ tới - vâng, điều đó hoàn toàn có thể. Một trạm không gian có người ở - cũng vậy. Nhưng một thành phố tự cung tự cấp - điều đó nghe có vẻ chưa khả thi lắm."

Nó sẽ không cứu vãn được nền văn minh.

Tuy nhiên, mặc dù việc bay lên Mặt Trăng dễ dàng hơn, nhưng việc xây dựng một thành phố ở đó sẽ khó khăn gần như tương đương với việc xây dựng trên sao Hỏa.

"Lực hấp dẫn trên Mặt Trăng chỉ bằng 0,17 lần so với Trái Đất. Đó là một sự khác biệt rất lớn. Chúng ta không biết việc tiếp xúc lâu dài với điều kiện như vậy sẽ ảnh hưởng đến xương, cơ bắp và toàn bộ cơ thể con người như thế nào. Các phi hành gia sống trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) khoảng một năm, và tác động của việc tiếp xúc lâu dài với Mặt Trăng vẫn chưa được biết rõ," Kotov tiếp tục.

Vấn đề lớn thứ hai là bụi mặt trăng. Nó nhanh chóng làm hỏng các cơ cấu, len lỏi vào mọi thứ, trở nên tích điện và bám dính. Các phi hành gia phàn nàn rằng việc làm sạch nó gần như là không thể. Chuyên gia này cho biết thêm, hiện chưa rõ tác hại của nó đối với sức khỏe nếu hít phải.

Hơn nữa, Mặt Trăng trải qua hai tuần với nhiệt độ ban ngày lên tới 130 độ C và hai tuần với nhiệt độ ban đêm xuống tới -170 độ C. Sự sống trong điều kiện như vậy chỉ có thể tồn tại dưới lòng đất, với rất ít lối thoát. Việc xây dựng một thành phố sẽ đòi hỏi hàng trăm thách thức công nghệ tương tự chưa được giải quyết.

Và quan trọng hơn hết, Mặt Trăng không thể là "hành tinh dự phòng" trong trường hợp xảy ra thảm họa toàn cầu trên Trái Đất, ví dụ như do sự rơi của một thiên thạch lớn.

"Rất có thể sự kiện này cũng sẽ ảnh hưởng đến Mặt Trăng, vì hành tinh này và vệ tinh của nó là một hệ thống duy nhất," Kotov cho biết.

Dù sao đi nữa, Musk là một trong số ít người trên Trái đất đã chứng minh được khả năng biến những dự án viễn tưởng thành hiện thực. Tên lửa tái sử dụng và ô tô điện cũng từng được coi là điều không tưởng. Tuy nhiên, nhiều dự án của ông chưa bao giờ thành hiện thực—ai còn nhớ đến hệ thống vận tải Hyperloop ngày nay? Do đó, những tuyên bố của doanh nhân này nên được xem xét nghiêm túc—nhưng ít nhất cũng cần phải phân biệt rõ ràng.

×