Khủng hoảng "thân phận" xe bán tải

Cuộc "khủng hoảng"

Có người tìm cách bán rẻ vì bế tắc, có người đã đặt cọc mua xe mới thì quyết định bỏ cọc vì không thể sử dụng theo mục đích khi quyết định đặt mua. Phần còn lại, đem xe đắp chiếu với hy vọng sẽ có một lối thoát chính sách.

Nguồn cơn của cuộc khủng hoảng này bắt đầu từ Quyết định số 01/2026 của UBND Thành phố Hà Nội, quy định các phương tiện thuộc nhóm ô tô tải bị hạn chế di chuyển trong khu vực nội thành.

Khi soi chiếu các quy định tại Quyết định này, dù không có dòng nào đề cập xe bán tải, nhưng do được định danh là xe tải trong giấy chứng nhận kiểm định nên các diễn đàn ô tô bắt đầu xôn xao với câu hỏi: Xe bán tải có thuộc diện bị hạn chế hay không?

Và khi cuộc tranh luận của cộng đồng lên đến đỉnh điểm, Cục Cảnh sát giao thông buộc phải có câu trả lời, tất nhiên không thể khác, là căn cứ theo giấy chứng nhận kiểm định.

Lúc này, câu chuyện không còn là vấn đề của riêng thành phố Hà Nội, không chỉ là việc hạn chế di chuyển trong nội thành, mà là chuyện của một chiếc xe đa dụng buộc phải vận hành theo cách của những chiếc xe tải chở hàng trên tất cả các con đường. Lúc này, người ta mới xem xét kỹ lưỡng hơn về "thân phận" của những chiếc xe bán tải trong lịch sử các quy định về giao thông ở Việt Nam.

Quá trình thay đổi chính sách về việc lưu hành xe bán tải tại Việt Nam trong 10 năm qua là một chuỗi điều chỉnh liên tục, chủ yếu xoay quanh phân loại phương tiện (xe con hay xe tải), thuế phí, niên hạn sử dụng và hạn chế lưu thông (đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội). Chính sách này nhằm cân bằng giữa tính đa dụng của xe bán tải (vừa chở người, vừa chở hàng) với mục tiêu giảm ùn tắc, ô nhiễm và quản lý giao thông.

Từ 2016 đến 2020, theo Quy chuẩn QCVN 41/2016: Xe bán tải (xe pickup) có kết cấu thùng chở hàng đi liền với thân xe, có khối lượng chuyên chở cho phép xác định theo Giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phƣơng tiện giao thông cơ giới đường bộ nhỏ hơn 1.500 kg và có từ 5 chỗ ngồi trở xuống thì được xem là xe con.

Từ 2020 đến 2024, theo Quy chuẩn QCVN 41/2019 (có hiệu lực từ 1/7/2020): Xe bán tải (pickup) và xe tải VAN có khối lượng hàng chuyên chở dưới 950 kg được coi là xe con khi tham gia giao thông.

Từ 2024, Quy chuẩn QCVN 41/2024 không còn quy định việc xe bán tải được lưu hành như xe con theo khối lượng chuyên chở nữa. Kèm theo đó là Thông tư 53/2024/TT-BGTVT phân loại hầu hết xe bán tải là xe tải thông dụng.

Không ai sai, vậy lỗi ở đâu?

Nhìn lại quá trình vận động chính sách, có thể thấy việc lưu hành của xe bán tải càng ngày càng bị hạn chế theo thời gian. Dù vậy, quá trình này không hề có lộ trình để dự báo, và trước năm 2024, việc lưu hành của xe bán tải vẫn được quy định như xe con, thêm vào đó là việc tăng thuế, phí so với xe tải thông dụng khiến người sử dụng càng yên tâm sẽ không bị đánh đồng với xe tải.

Suốt trong thời gian từ khi xe bán tải được phổ biến ở thị trường Việt Nam đến trước năm 2024, hàng trăm ngàn chiếc xe bán tải đã được bán ra để người dân sử dụng như một chiếc xe đa dụng, lưu hành như xe con. Thậm chí, rất nhiều cơ quan nhà nước cũng đã mua xe bán tải do nhu cầu đa dụng, có thể vừa chở người vừa chở đồ.

Vậy, cuối cùng, ai là người chịu trách nhiệm cho việc hàng trăm ngàn người tiêu dùng bỗng dưng không được sử dụng chiếc xe, tài sản trị giá hàng tỷ đồng của họ không như mục đích đa dụng như hình dung của họ về quy định pháp luật.

Người dùng xe bán tải không có lỗi, vì khi họ mua xe (thời điểm trước năm 2024) luật pháp cho phép họ sử dụng nó như xe con.

Các hãng xe không có lỗi (cho đến trước năm 2024), vì họ đầu tư sản xuất, phân phối, và quảng cáo chiếc xe vì luật pháp đảm bảo việc lưu hành của nó.

Cục Cảnh sát giao thông không sai khi thực hiện việc kiểm soát tuân thủ theo chứng nhận đăng kiểm.

UBND Thành phố Hà Nội không sai khi nỗ lực hạn chế phương tiện để giảm ùn tắc giao thông và cải thiện môi trường. Theo quan điểm cá nhân, mấu chốt trong câu chuyện này là Quy chuẩn QCVN41/2024 và Thông tư 53/2024 đều có thiếu sót khi không đánh giá đủ tác động của việc bỏ quy định cho phép xe bán tải lưu hành như xe con.

Có thể, sức ép phải định danh để quản lý chiếc xe bán tải khiến Bộ Giao thông - Vận tải (cũ) phải thống nhất quy nó vào một trong hai dạng (xe con hoặc xe tải). Và điều đó dẫn đến sự khiên cưỡng về khái niệm tạo ra những hệ lụy khiến tất cả những đối tượng liên quan đều trở nên bối rối trong cuộc khủng hoảng xe bán tải hôm nay. Vậy thì lối thoát cho cuộc khủng hoảng này là gì?

Nếu rối ở đâu, nên gỡ ở đó. Sửa Quy chuẩn QCVN 41 và Thông tư 53/2024 theo hướng có quy định riêng cho việc tham gia giao thông của xe bán tải, phù hợp với công năng và điều kiện kỹ thuật của nó.

Người tiêu dùng Việt Nam chọn xe bán tải vì lý do gì? Một chiếc xe gia đình có không gian chở đồ thoải mái, một phương tiên cơ động phục vụ sản xuất, kinh doanh, hoặc dịch vụ dành cho hộ kinh doanh nhỏ, một chiếc xe phong cách phục vụ nhu cầu dã ngoại của các gia đình trẻ...

Những dòng xe bán tải ở thị trường Việt Nam, hầu hết đều được tối ưu hóa với những nhu cầu này. Khả năng vận hành, các tính năng an toàn, thậm chí tiêu chuẩn khí thải của xe bán tải đều ở tiêu chuẩn như xe con.

Vì thế, nó cần được ứng xử chính sách phù hợp, như một phương tiện đa dụng, hơn là đánh đồng với chiếc xe chở hàng thuần túy.

×