Kiến tạo quốc gia tương lai từ những "tế bào" cơ sở của Thủ đô

Quyết định của UBND thành phố Hà Nội ban hành Đề án thí điểm mô hình "xã - phường xã hội chủ nghĩa" tại Phúc Thịnh và Thư Lâm đang thu hút sự quan tâm rộng rãi. Đây không chỉ là một dấu mốc trong tiến trình đổi mới quản trị cơ sở của Thủ đô, mà còn mở ra cách tiếp cận mới đối với sự phát triển của chính quyền địa phương trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn chuyển đổi toàn diện.

Ngay khi cụm từ "xã hội chủ nghĩa" được đặt ở cấp độ xã, phường, không ít người băn khoăn, thậm chí hoài nghi, cho rằng đó là sự quay trở lại với những mô hình cũ của thời bao cấp. Tuy nhiên, nếu nhìn vào nội dung Đề án cùng hệ thống 54 tiêu chí đánh giá cụ thể, có thể thấy đây không phải sự phục dựng quá khứ, mà là nỗ lực kiến tạo một mô hình quản trị hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển của thế kỷ XXI.

Điều quan trọng trước hết là phải hiểu đúng bản chất của mô hình này. Theo các nhà nghiên cứu và chuyên gia quản trị công, "xã - phường xã hội chủ nghĩa" không đồng nghĩa với bộ máy hành chính nặng tính bao cấp hay cơ chế quản lý áp đặt như trước đây. Đó phải là một cộng đồng phát triển theo hướng xanh, số, văn minh, nhân văn và hạnh phúc, nơi những giá trị của chủ nghĩa xã hội được hiện thực hóa bằng các chỉ số cụ thể về chất lượng cuộc sống của người dân.

Ở đó, người dân không còn là đối tượng quản lý, mà trở thành trung tâm của mọi chính sách. Thành công của chính quyền không được đo bằng số lượng văn bản ban hành hay số cuộc họp tổ chức, mà bằng mức độ hài lòng của người dân, sự thuận tiện trong tiếp cận dịch vụ công và khả năng tạo lập một môi trường sống an toàn, công bằng và đáng sống.

Mô hình này được xây dựng trên bốn trụ cột: chính quyền số, quản trị hiện đại, kinh tế phát triển và cộng đồng tự quản. Khi công nghệ số được đưa vào mọi hoạt động hành chính, thủ tục được tinh giản, tính minh bạch được nâng lên và niềm tin xã hội được củng cố. Quản trị hiện đại đồng nghĩa với một bộ máy tinh gọn, hiệu quả, coi phục vụ người dân là mục tiêu cao nhất.

Kinh tế của các xã, phường kiểu mới cũng không dựa trên tư duy bình quân, mà lấy đổi mới sáng tạo, phát huy nguồn lực xã hội và bảo đảm công bằng trong tiếp cận cơ hội phát triển làm nền tảng. Khi bốn yếu tố ấy kết hợp hài hòa, đơn vị hành chính cơ sở không chỉ là nơi thực hiện chức năng quản lý, mà trở thành không gian phát triển toàn diện cho mỗi người dân.

Việc Hà Nội lựa chọn Phúc Thịnh và Thư Lâm làm nơi đặt những viên gạch đầu tiên cho mô hình này cũng mang nhiều tính toán chiến lược.

Cả hai đều nằm trong cực tăng trưởng phía Bắc của Thủ đô, nơi đang diễn ra quá trình chuyển dịch mạnh từ nông thôn sang đô thị. Phúc Thịnh có lợi thế về nguồn thu từ các dự án và đấu giá quyền sử dụng đất, tạo dư địa tài chính để đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Trong khi đó, Thư Lâm sở hữu quỹ đất phát triển rộng lớn, kết nối trực tiếp với các trục giao thông chiến lược như Vành đai 3 và các tuyến đường sắt trọng điểm.

Một địa phương có nguồn lực tài chính, một địa phương có dư địa không gian - sự kết hợp ấy tạo nên điều kiện thuận lợi để kiểm nghiệm năng lực vận hành của mô hình mới trước khi nhân rộng.

Quan trọng hơn, Hà Nội đã lựa chọn cách tiếp cận thực tế. Thành phố không thí điểm ở những nơi quá thuận lợi để dễ thành công, cũng không chọn những địa bàn quá khó khăn khiến kết quả thiếu tính đại diện. Phúc Thịnh và Thư Lâm phản ánh khá đầy đủ những thách thức mà khu vực ngoại thành đang đối mặt: đô thị hóa nhanh, áp lực hạ tầng, quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng và yêu cầu nâng cao năng lực quản trị.

Nếu mô hình vận hành hiệu quả tại đây, đó sẽ là bằng chứng thuyết phục nhất rằng một phương thức quản trị mới có thể giải quyết những mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình phát triển đô thị. Đồng thời, nó cũng buộc chính quyền cơ sở phải thay đổi tư duy, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, từ điều hành bằng mệnh lệnh sang phục vụ bằng năng lực.

Nhìn rộng hơn, ý nghĩa của đề án không dừng lại ở phạm vi hai xã được lựa chọn. Lịch sử đổi mới của Việt Nam cho thấy, hầu hết những cải cách lớn đều bắt đầu từ các mô hình thí điểm ở cơ sở trước khi trở thành chính sách trên phạm vi toàn quốc.

Nếu bộ tiêu chí 54 nội dung được hoàn thiện và chứng minh hiệu quả vào năm 2030, Hà Nội sẽ có trong tay một chuẩn mực quản trị mới để triển khai trên toàn địa bàn. Một Thủ đô với hàng trăm xã, phường vận hành theo mô hình hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm sẽ tạo ra sức bật mạnh mẽ cả về kinh tế lẫn chất lượng quản trị, tương xứng với vai trò trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa và khoa học của cả nước.

Từ đó, Hà Nội sẽ thực hiện tốt hơn vai trò đầu tàu, lan tỏa kinh nghiệm quản trị tới các địa phương khác. Thành công của các xã, phường kiểu mẫu không chỉ tạo ra chuẩn mực mới về chính quyền số hay quản trị công, mà còn mở ra khả năng hình thành những huyện, những tỉnh, những đô thị phát triển theo cùng một triết lý quản trị hiện đại.

Đó cũng là con đường thiết thực để chuyển hóa các nghị quyết chiến lược của Đảng thành những thay đổi cụ thể trong đời sống hằng ngày của người dân, góp phần tạo nền tảng để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến gần hơn mục tiêu trở thành quốc gia phát triển.

Ở bước ngoặt lịch sử hiện nay, khi cả hệ thống chính trị đang hướng tới mục tiêu đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, mô hình "xã - phường xã hội chủ nghĩa" chính là một lời giải ở cấp độ cơ sở. Một kỷ nguyên mới không thể được xây dựng trên nền tảng quản trị cũ kỹ hay những giải pháp chắp vá. Nó đòi hỏi sự đổi mới từ chính những tế bào nhỏ nhất của xã hội.

Nếu thành công tại Phúc Thịnh và Thư Lâm, mô hình này sẽ chứng minh rằng chủ nghĩa xã hội không chỉ tồn tại trong các khái niệm lý luận, mà được thể hiện bằng những con đường khang trang, những trường học hiện đại, những bệnh viện chất lượng, những dịch vụ công minh bạch và trên hết là cuộc sống ngày càng hạnh phúc của người dân.

Con đường phía trước chắc chắn không chỉ có thuận lợi. Những rào cản từ tư duy cũ, sức ì của bộ máy và áp lực phát triển sẽ là phép thử không nhỏ đối với đề án. Nhưng với quyết tâm chính trị của Hà Nội, sự đồng thuận của người dân và một lộ trình được thiết kế bài bản, có cơ sở để kỳ vọng vào thành công của cuộc thí điểm này.

Tương lai của một mô hình quản trị mới đang được khởi dựng từ Phúc Thịnh và Thư Lâm. Và khi thành công, đó sẽ không chỉ là thành công của hai xã ngoại thành Hà Nội, mà còn là bản phác thảo đầu tiên cho hình ảnh một Việt Nam hiện đại, văn minh, thịnh vượng và hạnh phúc được kiến tạo từ chính nền tảng cơ sở của quốc gia.

×