Kim cương là "cú lừa" lớn nhất lịch sử ngành xa xỉ?

Theo bà Aja Raden, sự thật về kim cương cho thấy sức mạnh của marketing, nhưng thực tế cũng phơi bày một sự thật đáng suy ngẫm: một trong những ngành kinh doanh sinh lợi nhất thế kỷ XXI lại được xây dựng trên nền tảng của sự thao túng tâm lý và những chiến dịch quảng bá được tính toán kỹ lưỡng.

Nothing Lasts Forever được phát sóng năm 2022 tập trung vào sự trỗi dậy của kim cương nhân tạo và cách chúng đang nhanh chóng làm lung lay thị trường kim cương tự nhiên.

Trong phim xuất hiện nhiều nhân vật có tiếng trong ngành, trong đó có một cựu lãnh đạo của De Beers – điều hiếm thấy bởi tập đoàn này từ trước đến nay gần như không bao giờ trả lời báo chí hay chấp nhận các ý kiến chỉ trích.

Theo Aja Raden, việc De Beers lần đầu xuất hiện trước truyền thông có thể được xem là dấu hiệu cho thấy họ đang chịu sức ép chưa từng có.

Chính De Beers là công ty đã tạo nên huyền thoại nổi tiếng "Kim cương là vĩnh cửu" (A Diamond Is Forever) – khẩu hiệu biến một loại đá quý bình thường trở thành biểu tượng của tình yêu, hôn nhân và sự gắn bó trọn đời.

Kim cương chưa từng hiếm như chúng ta vẫn nghĩ

Ít ai biết rằng trước cuối thế kỷ XIX, kim cương không phải món trang sức được săn đón.

Trên thực tế, đây là một trong những loại đá quý phổ biến nhất trên Trái Đất và gần như không có giá trị nội tại như vàng.

Ngay cả những viên kim cương mang cái tên đầy huyền thoại như Queen of Kalahari cũng được khai thác từ những mỏ hoàn toàn bình thường, giữa bụi đất, cuốc chim, máy xúc và xe ủi.

Thế nhưng nhờ sức mạnh của quảng cáo, ngành công nghiệp kim cương ngày nay có giá trị khoảng 28 tỷ USD, trong đó hơn một nửa nhu cầu đến từ thị trường Mỹ.

Nói cách khác, giá trị của kim cương không được tạo nên bởi sự khan hiếm tự nhiên mà bởi cách người ta khiến cả thế giới tin rằng nó quý hiếm.

Một viên kim cương "vĩnh cửu" có thể vừa được tạo ra cách đây hai tuần

Nếu việc tạo ra cả một ngành công nghiệp từ gần như con số không là điều thường thấy trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, thì điều đáng lo hơn là khi toàn bộ hệ thống ấy tiếp tục được xây dựng dựa trên chính sự giả tạo ban đầu.

Kim cương nhân tạo hiện có giá sản xuất chỉ bằng một phần nhỏ kim cương tự nhiên và chỉ mất khoảng 2–3 tuần để tạo ra trong phòng thí nghiệm.

Tuy nhiên, trên thị trường, nhiều viên vẫn được bán với mức giá gần tương đương kim cương khai thác.

Bộ phim cho thấy phần lớn kim cương nhân tạo được sản xuất tại Trung Quốc, sau đó chuyển sang thành phố Surat của Ấn Độ để cắt mài trước khi phân phối ra khắp thế giới.

Điều đáng chú ý là không ai có thể phân biệt bằng mắt thường đâu là kim cương tự nhiên và đâu là kim cương nhân tạo.

Về mặt cấu tạo hóa học, hai loại hoàn toàn giống nhau.

Để đối phó với xu hướng này, De Beers cùng nhiều doanh nghiệp tung ra các thiết bị cầm tay được quảng bá như "chuyên gia giám định kim cương cá nhân", có khả năng xác định viên đá là tự nhiên hay nhân tạo.

Theo bộ phim, đây thực chất chỉ là một chiêu thức tiếp thị nhằm tạo thêm doanh thu.

Sau đó, thị trường còn xuất hiện cả ngành kinh doanh giấy chứng nhận thật – giả dành cho kim cương.

Trớ trêu hơn, chính De Beers và những người từng phản đối quyết liệt kim cương nhân tạo như Martin Rapaport cuối cùng cũng bước chân vào thị trường này và bắt đầu kinh doanh chính những viên kim cương nhân tạo.

Dù vậy, kim cương vẫn tiếp tục được bán với mức giá rất cao.

Một ngành kinh doanh đầy tranh cãi

Theo Fairobserver, lịch sử ngành kim cương phản ánh nhiều mặt tối của chủ nghĩa tư bản.

Đó là những "kim cương máu" ở châu Phi, nơi nguồn tài nguyên này từng châm ngòi cho các cuộc nội chiến kéo dài nhằm giành quyền kiểm soát các mỏ kim cương cung cấp cho châu Âu và Mỹ.

Đó cũng là những vụ gian lận tài chính quy mô lớn như bê bối của tỷ phú kim hoàn Nirav Modi.

Khát vọng sở hữu một món đồ được cho là độc quyền và quý hiếm đã kéo theo chiến tranh, bạo lực và nhiều hoạt động thương mại thiếu minh bạch.

Ngay cả với những viên kim cương tự nhiên được chứng nhận không liên quan đến xung đột, tác giả cho rằng người chịu thiệt nhiều nhất vẫn là người tiêu dùng.

Giới siêu giàu có thể mua tác phẩm nghệ thuật hay đồ xa xỉ để khẳng định vị thế.

Nhưng việc bán những viên đá gần như không có giá trị nội tại với mức giá rất cao cho hàng triệu người tiêu dùng bình thường lại là câu chuyện hoàn toàn khác.

Theo Fairobserver, nếu xét trên bản chất, đây vẫn là một hình thức "thổi giá" được hợp thức hóa dưới vỏ bọc của hàng xa xỉ và quà tặng cho các dịp đặc biệt.

Fairobserver cũng nhấn mạnh, điều tương tự có thể đúng với nhiều mặt hàng cao cấp khác như túi xách hàng hiệu hay thời trang xa xỉ.

Tuy nhiên, không có thị trường nào được xã hội chấp nhận rộng rãi như kim cương.

Đó là lý do ngày càng nhiều tiếng nói kêu gọi nhìn nhận lại quan niệm rằng kim cương là thứ hiếm có, quý giá và đặc biệt.

Giá trị thật của kim cương có thể nằm ở ngành bán dẫn

Điều nghịch lý là kim cương lại thực sự rất có giá trị nếu được sử dụng trong công nghiệp thay vì làm trang sức.

Theo nhiều nghiên cứu, kim cương là vật liệu đầy triển vọng cho thế hệ transistor mới.

Hiện khoảng 95% chất bán dẫn trên thế giới vẫn sử dụng silicon.

Tuy nhiên, kim cương sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội.

Là vật liệu tự nhiên cứng nhất từng được biết đến, kim cương có thể chịu nhiệt cao gấp 5 lần silicon, tản nhiệt nhanh hơn và theo các thí nghiệm gần đây còn có khả năng dẫn dòng điện lớn hơn nhiều bậc.

Trong khi thị trường trang sức kim cương chỉ khoảng 28 tỷ USD, ngành công nghiệp bán dẫn hiện đã vượt 500 tỷ USD và được dự báo sẽ tăng hơn gấp đôi trước năm 2030.

Điều đó mở ra một tương lai hoàn toàn khác cho kim cương.

Thay vì chỉ là biểu tượng của tình yêu, chúng có thể trở thành vật liệu cốt lõi của các thế hệ chip điện tử mới.

Có lẽ đây mới là tương lai thực sự của kim cương

Theo Fairobserver, kim cương nhân tạo nên được thúc đẩy để phục vụ các ứng dụng công nghệ thay vì tiếp tục bị cuốn vào thị trường trang sức do De Beers và các doanh nghiệp lớn chi phối.

Điều đó không chỉ giúp khai thác đúng giá trị của kim cương mà còn giảm nhu cầu mở rộng các mỏ khai thác, vốn gây tổn hại đến môi trường, phá vỡ hệ sinh thái và tạo ra nhiều hệ lụy lâu dài.

Ở chiều ngược lại, Stephen Lussier, cựu lãnh đạo De Beers xuất hiện trong bộ phim, lại bảo vệ quan điểm của công ty.

Ông hài hước nói rằng nếu De Beers không đào một hố khai thác rộng tới 2 km ở Botswana thì nơi đó có lẽ chỉ là đồng cỏ cho vài con bò.

Theo ông, ngành khai thác kim cương đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế cho một quốc gia từng rất nghèo.

Tuy nhiên, tác giả cho rằng đã đến lúc De Beers phải đối diện với giá trị thực của kim cương, thay vì tiếp tục duy trì "lớp màn khói" tiếp thị mà chính họ đã tạo dựng suốt nhiều thập kỷ.

×