Kim “Đại Yên Đại” là nhân vật thế nào mà khiến Hòa Thân phải quỳ xuống dập đầu?

Hòa Thân là vị quyền thần lừng lẫy dưới thời hoàng đế Càn Long. Quyền thế của ông ta lớn đến mức có thời điểm gần như có thể cùng Hoàng đế Càn Long xử lý quốc sự. Khi sứ thần Anh George Macartney đến Trung Quốc diện kiến Càn Long rồi trở về, ông từng ghi lại rằng trong dân gian Trung Quốc có người gọi Hòa Thân là “Nhị Hoàng đế”.

Một người quyền thế ngút trời như vậy, rốt cuộc phải quỳ xuống trước ai?

Câu chuyện này bắt nguồn từ một nhân vật có biệt danh Kim Đại Yên Đại (金大烟袋), xuất hiện trong bộ phim truyền hình Thiết xỉ đồng nha Kỷ Hiểu Lam. Theo tình tiết trong phim, khi Hòa Thân còn trẻ và đang làm quan tại Lan Châu, ông từng không coi trọng một lão nhân họ Kim. Vị lão nhân này tức giận, thẳng tay giáo huấn Hòa Thân.

Ông ta nói với vẻ đầy uy nghiêm:

“Gặp lão chủ tử thì phải thế nào? Cho dù ta có phải ra đường ăn xin, Hòa Thân nhìn thấy ta cũng phải tự mình xuống quỳ lạy!”

Một câu nói khiến người xem không khỏi tò mò: Kim Đại Yên Đại rốt cuộc là ai mà ngay cả Hòa Thân cũng phải kiêng dè đến vậy?

Một nhân vật bí ẩn và những manh mối trong phim

Nếu lần theo những lời thoại của Kim Đại Yên Đại trong phim, có thể tìm thấy một số manh mối.

Thứ nhất, ông ta tự xưng là “lão chủ tử”. Hòa Thân vốn thuộc Chính Hồng kỳ theo thiết lập của phim, vì vậy câu nói này khiến người ta liên tưởng đến một hậu duệ của gia tộc từng giữ địa vị chủ kỳ.

Thứ hai, Kim Đại Yên Đại tuyên bố mình lớn hơn Càn Long hai thế hệ. Nếu xét theo cách lý giải của bộ phim, điều đó khiến thân phận của ông ta có thể liên quan đến thế hệ hoàng tộc trước Càn Long.

Thứ ba, ông ta than rằng gia tộc mình từng có địa vị “thiết mạo vương”, nhưng về sau đã đánh mất. Đây là một chi tiết được dùng để làm nổi bật nguồn gốc hoàng tộc của nhân vật.

Từ những manh mối ấy, một số cách giải thích trên mạng từng suy đoán Kim Đại Yên Đại có thể là hậu duệ của một nhánh hoàng tộc Mãn Thanh. Tuy nhiên, đây là tình tiết hư cấu của phim, không nên coi là một sự kiện lịch sử đã được chứng minh.

Đặc biệt, việc đồng nhất Kim Đại Yên Đại với một nhân vật lịch sử cụ thể như Ái Tân Giác La Kiệt Thư cũng không có cơ sở sử liệu đáng tin cậy. Thiết xỉ đồng nha Kỷ Hiểu Lam là tác phẩm truyền hình mang màu sắc hài hước, châm biếm và hư cấu lịch sử khá mạnh.

Nhưng chính từ câu chuyện này lại có thể nhìn ra một vấn đề rất thú vị của triều Thanh: quyền lực của chế độ Bát kỳ và mối quan hệ giữa “chủ tử” với quan lại.

Vì sao một đại thần như Hòa Thân có thể phải cúi đầu trước người trong Bát kỳ?

Muốn hiểu điều này, phải quay trở lại nguồn gốc của nhà Thanh.

Sau khi người Mãn Châu dựng nên nhà Thanh, chế độ Bát kỳ trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của nhà nước. Bát kỳ ban đầu không đơn thuần là một hệ thống quân sự mà còn bao trùm các phương diện chính trị, xã hội và tổ chức cộng đồng của người Mãn Châu.

Bát kỳ gồm: Chính Hoàng kỳ; Tương Hoàng kỳ; Chính Bạch kỳ; Chính Hồng kỳ; Tương Hồng kỳ; Chính Lam kỳ; Tương Lam kỳ; Tương Bạch kỳ.

Trong đó, Thượng Tam kỳ gồm Chính Hoàng kỳ, Tương Hoàng kỳ và Chính Bạch kỳ do Hoàng đế trực tiếp thống lĩnh. Hạ Ngũ kỳ về mặt lịch sử từng do các vương công, quý tộc Mãn Châu quản lý.

Nhưng cần lưu ý rằng hệ thống này biến đổi theo từng thời kỳ, vì vậy không thể đơn giản hiểu rằng “kỳ chủ” lúc nào cũng là một ông vua nhỏ có quyền tuyệt đối đối với toàn bộ người trong kỳ.

Thế nhưng, về mặt thân phận xã hội, người thuộc các gia tộc hoàng thất và quý tộc Bát kỳ quả thực có vị trí đặc biệt.

Đó chính là điểm khiến câu chuyện về Hòa Thân trở nên hấp dẫn.

Hòa Thân có thể là quyền thần số một dưới thời Càn Long, từng giữ hàng loạt chức vụ quan trọng như Đại học sĩ, Quân cơ đại thần, Hộ bộ Thượng thư và nhiều chức vụ khác. Nhưng ông ta vẫn là một thần tử.

Trong xã hội quý tộc Mãn Châu, huyết thống và quan hệ với hoàng thất có thể tạo ra một tầng quyền lực rất khác với chức quan trên triều đình.

Nói cách khác, một người có thể quyền lực khủng khiếp trong hệ thống quan liêu, nhưng khi bước vào một không gian xã hội khác, địa vị của họ lại được xác định bởi kỳ tịch, huyết thống và quan hệ chủ - thuộc.

Đó là một trong những đặc điểm rất đáng chú ý của xã hội Bát kỳ.

Nhưng Hòa Thân thực sự có phải “nô bộc” của kỳ chủ?

Cách diễn giải trong bài gốc rằng Hòa Thân “ở trong kỳ chẳng khác gì kỳ nô” là quá đơn giản hóa lịch sử.

Hòa Thân sinh năm 1750, xuất thân từ một gia đình Mãn Châu thuộc Chính Hồng kỳ. Ông không phải một người bình thường bị một “kỳ chủ” tùy ý sai khiến. Sau khi được Càn Long trọng dụng, quyền lực thực tế của Hòa Thân vượt xa rất nhiều quý tộc bình thường.

Điều quan trọng hơn là quan hệ giữa Hòa Thân với Càn Long.

Hòa Thân không chỉ giỏi xu nịnh. Ông còn có năng lực xử lý chính vụ, tài chính, ngoại giao và tổ chức hành chính. Càn Long sử dụng Hòa Thân như một công cụ để kiểm soát bộ máy quan liêu và xử lý những vấn đề mà Hoàng đế quan tâm.

Vì thế, nói Hòa Thân chỉ là một kẻ nịnh thần rồi nhờ đó leo lên quyền lực là chưa đủ.

Chính sự kết hợp giữa năng lực, sự khéo léo chính trị và lòng tin đặc biệt của Càn Long mới tạo nên quyền thế khủng khiếp của ông.

“Nhị Hoàng đế” nhưng cuối cùng vẫn chỉ là thần tử

Đây mới là nghịch lý lớn nhất trong cuộc đời Hòa Thân.

Khi Càn Long còn sống, Hòa Thân gần như đứng trên đỉnh quyền lực. Ông có tiền, có quan chức, có quan hệ với hoàng thất và có ảnh hưởng sâu rộng trong triều đình.

Nhưng tất cả những thứ ấy đều dựa trên một điều kiện:

Càn Long còn sống.

Năm 1799, Càn Long qua đời.

Gia Khánh Đế lập tức ra tay.

Hòa Thân bị bắt, bị tước đoạt toàn bộ quyền lực và tài sản. Một trong những vị đại thần giàu có, quyền thế nhất triều Thanh chỉ trong thời gian ngắn đã rơi từ đỉnh cao xuống vực sâu.

Gia Khánh cho rằng nhiều tài sản của Hòa Thân có nguồn gốc bất chính. Hòa Thân bị kết tội và cuối cùng được ban cho tự tận.

Một người từng được gọi là “Nhị Hoàng đế” rốt cuộc vẫn không thể vượt qua quyền lực thực sự của Hoàng đế.

Đó cũng là bài học sâu sắc nhất đằng sau câu chuyện Kim Đại Yên Đại.

Câu chuyện quỳ lạy thực chất phản ánh điều gì?

Nếu bỏ qua lớp vỏ hài hước của bộ phim, câu chuyện này phản ánh một đặc điểm quan trọng của xã hội Mãn Thanh:

Chức quan và thân phận quý tộc không phải lúc nào cũng là cùng một thứ.

Một đại thần có thể nắm quyền lực hành chính cực lớn, nhưng một quý tộc Mãn Châu có huyết thống đặc biệt lại có thể sở hữu một loại vốn chính trị khác.

Tuy nhiên, việc Kim Đại Yên Đại có thực sự tồn tại trong lịch sử hay không lại là chuyện hoàn toàn khác.

Không có tư liệu lịch sử đáng tin cậy cho thấy một nhân vật có tên Kim Đại Yên Đại từng khiến Hòa Thân phải quỳ xuống dập đầu. Đây chủ yếu là tình tiết được xây dựng cho phim truyền hình.

Vì vậy, nếu xem đây là một câu chuyện lịch sử nguyên bản thì dễ bị nhầm lẫn. Nhưng nếu coi nó như một “chiếc chìa khóa” để bước vào thế giới quyền lực của triều Thanh, câu chuyện lại khá thú vị.

Bởi đằng sau một cái quỳ tưởng như vô lý là cả một xã hội được xây dựng trên huyết thống, kỳ tịch, quyền lực hoàng gia và những tầng lớp đặc quyền chồng chéo.

Và Hòa Thân, dù từng quyền thế đến đâu, cuối cùng vẫn phải hiểu một quy luật lạnh lùng của chính trường Đại Thanh:

Người nắm quyền lực cao nhất không nhất thiết là người có nhiều tiền nhất hay nhiều chức vụ nhất. Người đáng sợ nhất luôn là người đứng gần ngai vàng nhất.

×