Kinh tế của Bắc Ninh và Quảng Ninh ra sao trước khi trở thành thành phố trực thuộc trung ương?

Ngày 24/7/2026, tại Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Trung ương đã chính thức thống nhất thông qua chủ trương thành lập thành phố Bắc Ninh và Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc trung ương.

Đề án này sẽ được hoàn thiện và chờ Quốc hội ban hành Nghị quyết để có hiệu lực, dự kiến năm nay 2026.

Nếu được Quốc hội phê chuẩn sắp tới, cuối năm 2026 cả nước sẽ có 9 thành phố trực thuộc trung ương bao gồm: Thủ đô Hà Nội, các thành phố TP. HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Đồng Nai, Cần Thơ và hai địa phương nói trên.

Quảng Ninh đang trải qua một cuộc chuyển dịch đáng chú ý trong mô hình phát triển kinh tế. Từ một địa phương được biết đến với nền kinh tế dựa nhiều vào khai thác than và công nghiệp nặng, sau nhiều năm nỗ lực thay đổi tư duy phát triển, hướng nền kinh tế vào ngành dịch vụ du lịch, vận tải - logistics, kinh tế cửa khẩu và công nghiệp chế biến, chế tạo… kinh tế Quảng Ninh ngày càng thay da đổi thịt.

Quảng Ninh: Từ vùng than đến cực tăng trưởng xanh, sạch

Là địa phương chú trọng vào đầu tư hạ tầng đi trước, nên hệ thống đường cao tốc của Quảng Ninh đang lớn nhất cả nước với sự đầu tư của nhà nước kết hợp tư nhân.

Theo thống kê, hiện Quảng Ninh có khoảng 176 km/3.000km đường cao tốc cả nước (chiếm gần 6%), tương đương khoảng 2,83km đường cao tốc/ 100 km2 diện tích toàn tỉnh, mức cao nhất cả nước.

Nhờ có hệ thống đường cao tốc trải dài và kết nối cửa khẩu, hành lang kinh tế Bắc bộ, cảng hàng không, khu du lịch nên Quảng Ninh đã tạo trục kết nối xuyên suốt từ Hải Phòng đến Vân Đồn đến cửa khẩu Móng Cái.

Đây là một trong những lợi thế hạ tầng quan trọng giúp Quảng Ninh chuyển từ một nền kinh tế dựa nhiều vào khai thác tài nguyên sang mô hình tăng trưởng đa động lực

Sự chuyển dịch này không chỉ thay đổi cơ cấu kinh tế mà còn tạo nền tảng để Quảng Ninh duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tiếp.

Giai đoạn 2021 đến 2025, GRDP của tỉnh tăng bình quân khoảng 10,4%/năm, cao gấp khoảng 1,7 lần mức bình quân chung của cả nước.

Riêng năm 2025, GRDP tăng 11,89%, đứng đầu cả nước và cũng là mức tăng trưởng cao nhất của Quảng Ninh trong giai đoạn 2021 - 2025.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Trong 6 tháng đầu năm, GRDP của tỉnh tăng 11,11%, đứng thứ 4 cả nước. Những con số này cho thấy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng không làm suy giảm động lực phát triển, mà ngược lại đang mở ra những động lực mới cho nền kinh tế.

Trong khoảng 5 năm trở lại đây, Quảng Ninh đã thúc đẩy mạnh quá trình chuyển đổi từ mô hình được gọi là “kinh tế nâu” sang “kinh tế xanh”, từng bước giảm sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên và tăng tỷ trọng các ngành có giá trị gia tăng cao.

Điểm đáng chú ý là Quảng Ninh không lựa chọn cách tiếp cận “bỏ công nghiệp” để phát triển dịch vụ, nâng cấp nền tảng công nghiệp theo hướng chế biến, chế tạo. Giai đoạn 2021 - 2025, khu vực dịch vụ của Quảng Ninh tăng bình quân khoảng 12,4%/năm. Đáng chú ý, tỷ trọng đóng góp của du lịch vào GRDP tăng từ 5,93% năm 2020 lên khoảng 10,46% năm 2025.

Năm 2025, Quảng Ninh đón khoảng 21,28 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 57.000 tỷ đồng. Điều quan trọng hơn, du lịch không chỉ tạo ra doanh thu trực tiếp mà còn kéo theo sự phát triển của hàng loạt ngành kinh tế khác như lưu trú, ăn uống, thương mại, vận tải và các dịch vụ hỗ trợ.

Với lợi thế nổi bật là Vịnh Hạ Long, hệ thống biển đảo, cảnh quan tự nhiên và hạ tầng du lịch ngày càng hoàn thiện, Quảng Ninh đang chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên thiên nhiên để phục vụ công nghiệp sang khai thác giá trị cảnh quan, văn hóa và dịch vụ để tạo ra giá trị kinh tế bền vững hơn.

Nói cách khác, nếu trước đây than là một trong những biểu tượng kinh tế của Quảng Ninh thì hiện nay du lịch đang trở thành một trong những “mỏ vàng” mới của tỉnh, với khả năng tạo ra giá trị gia tăng và lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế.

Bắc Ninh: Từ “cứ điểm sản xuất” đến trung tâm công nghiệp công nghệ cao

Bắc Ninh đang đứng trước cơ hội chuyển mình từ một trung tâm sản xuất điện tử lớn thành cứ điểm công nghiệp công nghệ cao và bán dẫn của miền Bắc.

Lợi thế của tỉnh không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là hệ sinh thái FDI quy mô lớn, sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ toàn cầu và khả năng kết nối với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh.

Năm 2025, GRDP Bắc Ninh tăng 10,27%, đứng thứ 5 cả nước; quy mô kinh tế đạt trên 522.618 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người khoảng 5.852 USD. Công nghiệp - xây dựng tăng 11,51%, trong khi kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 182 tỷ USD, đưa tỉnh vào nhóm hai địa phương dẫn đầu cả nước về thương mại quốc tế. Sau cú giảm mạnh năm 2023, kinh tế Bắc Ninh đã phục hồi rõ rệt và lấy lại đà tăng trưởng hai con số.

Động lực quan trọng nhất của Bắc Ninh là hệ sinh thái công nghiệp toàn cầu đã hình thành. Samsung, Foxconn, Luxshare, Goertek, Amkor, Hana Micron, Canon... đang tạo nên chuỗi sản xuất từ linh kiện, điện tử, công nghệ cao đến đóng gói và kiểm thử bán dẫn.

Đến tháng 6/2026, các khu công nghiệp của tỉnh có 1.672 dự án FDI còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký khoảng 40,99 tỷ USD, vốn thực hiện khoảng 37 tỷ USD. Đây là nền tảng mà không phải địa phương nào cũng có thể hình thành trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, lợi thế lớn nhất của Bắc Ninh cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi. Mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào FDI và sản xuất điện tử có thể chịu tác động từ chu kỳ công nghệ và biến động thương mại toàn cầu.

Vì vậy, bài toán tương lai không còn là thu hút càng nhiều dự án, mà là nâng chất lượng dòng vốn FDI, tăng tỷ lệ nội địa hóa và đưa doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Đây cũng là điểm tạo nên sự khác biệt của Bắc Ninh so với các cực tăng trưởng khác trong vùng. Nếu Quảng Ninh đang phát triển dựa trên du lịch, dịch vụ, logistics, cảng biển và kinh tế cửa khẩu; Hải Phòng phát huy thế mạnh cảng biển, logistics và kinh tế biển; Hà Nội tập trung vào tri thức, dịch vụ, R&D và đổi mới sáng tạo, Bắc Ninh có lợi thế nổi bật ở sản xuất công nghệ cao và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong tương lai, hướng đi của Bắc Ninh là chuyển từ “nơi đặt nhà máy của các tập đoàn toàn cầu” thành “một mắt xích công nghệ quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu”. Để làm được điều đó, tỉnh cần ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, phát triển công nghiệp bán dẫn, đào tạo nhân lực chất lượng cao, nâng năng lực R&D và xây dựng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Nếu tận dụng tốt ba dòng chảy FDI - công nghệ cao - chuỗi cung ứng toàn cầu, Bắc Ninh có thể tạo ra bước chuyển quan trọng về chất: từ “cứ điểm sản xuất điện tử” thành “trung tâm công nghiệp công nghệ cao và bán dẫn” của miền Bắc.

Đây sẽ là hướng phát triển khác biệt, đồng thời giúp Bắc Ninh bổ trợ cho Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh trong việc hình thành một không gian kinh tế liên kết, thay vì cạnh tranh trực diện về lợi thế.

×