Ký ức Hà Nội: Căn gác Mễ Trì và mùi cốm đượm hương vị Thủ đô

Nhật Bản những ngày mùa Thu, khắp nơi trên mọi nẻo đường lá vàng rụng dày thành thảm. Đã lâu rồi tôi mới có một ngày thảnh thơi đến như vậy. Ngồi trong căn gác trọ nhỏ nhắn nơi xứ người, lòng tôi bất giác bảng lảng một nỗi niềm xa quê.

Có lẽ, nếu ai đó hỏi rằng kỷ niệm nào khiến tôi nhớ nhất về Hà Nội, tôi sẽ không ngần ngại mà bật ra ngay, đó là những năm tháng sinh viên cuối đời, sống trọ ở vùng đất Mễ Trì với câu chuyện kinh doanh non nớt về cốm.

Tôi nhớ, hồi đó vào khoảng đầu học kỳ II của năm thứ tư chuyên ngành Kinh tế đầu tư. Chúng tôi chỉ còn một kỳ thực tập và làm khóa luận nữa là chính thức bước chân vào đời.

Những năm đầu, tôi ở gần trường cho tiện đi lại, nhưng mọi chi phí đều đắt đỏ. Đến năm cuối, áp lực cơm áo và những lo toan cho tương lai bắt đầu nặng gánh. Để tiết kiệm, ba thằng con trai tỉnh lẻ chúng tôi quyết định tìm một nơi xa xa để thuê trọ cho rẻ. Duyên cớ thế nào, chúng tôi dừng chân ở Mễ Trì.

Gọi là đi thực tập, nhưng đứa nào đứa nấy chủ yếu lên công ty hỗ trợ photocopy, chuẩn bị giấy tờ, công việc không có gì nhiều. Thành ra, chúng tôi bỗng chốc trở thành những... triệu phú thời gian. Buổi tối tranh thủ đi gia sư, ngày về lại quẩn quanh trong căn phòng trọ nhỏ.

Một hôm, trong bữa cơm đạm bạc, Thắng, cậu bạn quê Ninh Bình, nhìn hai đứa tôi rồi bảo: “Cả ba đứa mình đều là dân kinh tế, lại học chuyên ngành đầu tư, sao lại chịu ngồi yên thế này? Hay là mình thử khởi nghiệp buôn bán thứ gì đó xem sao?”.

Lời nói quả quyết của Thắng như một cú huých mạnh, phá vỡ sự im lặng nãy giờ của cả bọn. Tôi và Hoàng ngớ người ra rồi đồng ý luôn. Chúng tôi có sức khỏe, có kiến thức sách vở, lại đang dư dả thời gian, tại sao lại không thử?

Nhưng kinh doanh gì bây giờ? Giữa lúc đang bí bách tìm kiếm ý tưởng, thì ngay đêm hôm đó, chúng tôi bị đánh thức bởi những âm thanh thình thịch, đều đặn vang lên trong đêm khuya.

Tìm hiểu mới hay, đó là tiếng chày giã cốm quen thuộc của người dân Mễ Trì. Thanh âm mộc mạc ấy đã đánh thức khát vọng làm giàu của ba thằng sinh viên nghèo. Chúng tôi quyết định kinh doanh cốm.

Lúc ấy, nhìn những hạt cốm xanh mướt, dẻo mềm, thơm dịu mùi lúa non vừa ra lò, đầu óc chúng tôi bảng lảng toàn những lý thuyết vĩ mô, vi mô, quản trị rủi ro nghe oách lắm.

Thấy ba thằng mặt mũi hăm hở bàn tính chuyện làm giàu om sòm cả góc sân, bác Năm chủ nhà lẳng lặng cười. Bác bảo với giọng mắng yêu dân dã: “Mấy thằng cha ôn này, muốn buôn cốm thật à? Thôi được rồi, để tao dẫn sang nhà ông Tam trong làng mà lấy mối, người trong làng cả, ông lấy giá gốc cho chứ tự đi mua thì giá cao lắm, lời lãi gì nữa.”

Nhờ có bác bảo lãnh, chúng tôi mua được những mẹt cốm ngon nhất với cái giá rẻ giật mình. Ba thằng gom góp sạch sành sanh tiền tiêu vặt, tiền đi gia sư tháng đó được đâu hơn hai triệu bạc để làm vốn, lòng khấp khởi nghĩ về một tương lai xán lạn.

Nhưng đời không như là mơ, và cái tát đầu tiên từ thực tế thị trường đã cho ba vị “chuyên gia kinh tế” tương lai một bài học nhớ đời vì cái sự thiếu kinh nghiệm dại khờ.

Chúng tôi chỉ có cái danh sinh viên kinh tế trên lý thuyết, còn thực tế lại hoàn toàn là những tờ giấy trắng. Bài toán tiếp cận khách hàng của ba thằng lúc đó mới nực cười làm sao. Chúng tôi cứ bê nguyên rổ cốm tươi ra mấy cổng trường đại học, rồi đứng nghệt mặt ra nhìn dòng người qua lại, chẳng đứa nào dám mở mồm mời chào vì… ngại. Kết quả là cốm ế, khách mua một lần rồi cũng chạy mất dép vì chúng tôi chưa biết cách bảo quản sản phẩm.

Thất bại lần đầu không làm chúng tôi nản chí, thằng Thắng lại hiến kế chuyển sang bán bánh cốm vì nghĩ loại này đóng hộp sẵn nhìn sang chảnh, dễ ship. Chúng tôi lại vay mượn, dồn nốt những đồng tiền cuối cùng nhập hẳn một lô bánh cốm hàng trăm chiếc về, hí hửng đăng lên các hội nhóm mạng xã hội để bán. Và đó mới chính là đỉnh điểm của bài học đắt giá nhất thời nông nổi.

Chúng tôi chỉ học trên sách vở rằng hàng hóa phải lưu thông nhanh, nhưng lại quên mất một đặc tính chí mạng của sản phẩm: Bánh cốm Mễ Trì làm thủ công, không chất bảo quản, hạn sử dụng chỉ vỏn vẹn trong vòng 3 đến 5 ngày tùy thời tiết.

Trong khi đơn hàng mới lèo tèo vài ba hộp, thì thời gian cứ vùn vụt trôi qua. Đến ngày thứ tư, nhìn những chiếc bánh cốm bắt đầu có dấu hiệu ngả màu, lớp vỏ bánh se lại và xuất hiện những đốm mốc trắng đầu tiên, ba thằng đứng hình, mặt cắt không còn giọt máu.

Cảm giác lúc đó là sự bất lực đến trào nước mắt. Bao nhiêu vốn liếng, bao nhiêu kỳ vọng của tuổi trẻ đổ hết vào mấy trăm chiếc bánh, giờ biến thành một đống hàng bỏ đi. Đêm hôm ấy, trong căn phòng trọ chật hẹp, ba thằng ngồi nhìn đống bánh mốc mà không ai nói với ai câu nào.

Thất bại ê chề khiến chúng tôi chính thức trắng tay, tiền ăn không có, mà tiền nhà tháng tới cũng đã cận kề. Chúng tôi rơi vào cảnh tiến thoái lưỡng nan, vừa xấu hổ, vừa sợ hãi cái viễn cảnh bị đuổi khỏi phòng trọ giữa chuỗi ngày ra trường đầy áp lực.

Biết chuyện, bác Năm qua phòng hỏi thăm. Bác còn đưa cho chúng tôi mấy củ khoai lang luộc. “Đấy, chữ nghĩa đầy đầu mà dại thế! Bánh cốm có phải sắt đá đâu mà trữ. Thôi, trót dại thì chịu. Tiền nhà mấy tháng tới tao cho khất, bao giờ ra trường, đi làm có lương rồi trả tao sau. Lo mà hoàn thành cái khóa luận đi, đừng để ra trường tay trắng nhé mấy thằng giời đánh”.

Câu nói của bác chủ nhà lúc ấy sao mà ấm áp đến lạ kỳ. Ba tháng tiền nhà được nợ - một đặc ân quá lớn đối với những đứa sinh viên nghèo đang ngập trong nợ nần và thất bại. Chính cái “tình” bao bọc, chở che đầy bao dung của bác Năm đã cứu rỗi lòng tự trọng đang vụn vỡ của chúng tôi, cho chúng tôi một điểm tựa để đi qua những ngày tháng chênh vênh nhất của tuổi trẻ.

Thất bại ấy dạy cho chúng tôi bài học bằng xương bằng thịt mà không một giảng đường đại học nào có thể truyền tải hết. Hóa ra, kinh doanh không phải là ngồi trong phòng máy lạnh vẽ dự án, mà là nắng, là bụi, là việc phải hiểu tường tận từng vòng đời của sản phẩm, và là sự thấu hiểu tình người.

Giữa những tòa cao ốc sừng sững và ánh đèn lấp loá của Tokyo, tôi lại thấy mình nhỏ bé như đứa sinh viên nghèo hồi ở Mễ Trì. Khứu giác tôi như đánh lừa thị giác, tự nhiên ngửi thấy mùi lúa non nồng nàn quyện trong tiếng chày giã cốm thình thịch giữa đêm khuya.

Nhớ dáng người mảnh khảnh của bác Năm chủ trọ, nhớ vị đắng chát của miếng bánh cốm ế, kèm lời cằn nhằn đầy thương mến. Thành phố hiện đại này cho tôi sự nghiệp, nhưng góc trọ cũ kỹ năm xưa mới là nơi cho tôi một cuộc đời.

Hà Nội dạy chúng tôi trưởng thành từ những vấp ngã và ôm lấy ba đứa bằng tình người bao dung. Những ngày lam lũ ở góc trọ nghèo hóa ra lại là hành trang vững chắc nhất để bước ra thế giới. Giờ đây, đi qua bao rực rỡ ngoài kia, trong tôi vẫn vẹn nguyên bóng hình căn gác Mễ Trì và mùi cốm đượm hương năm ấy.

Ban Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt trân trọng kính mời quý độc giả hưởng ứng, tham gia cuộc thi. Mỗi câu chuyện sẽ là mảnh ghép ký ức trong hành trình phát triển của Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Tác phẩm dự thi gửi về email của chương trình: cuocthikyuchanoi@gmail.com hoặc qua đường Bưu điện về Ban Bạn đọc, tầng 10 Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay 68 Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Thời hạn gửi bài dự thi từ khi công bố chương trình đến hết ngày 10/9/2026.

×