Ký ức Hà Nội: Nét riêng của Thủ đô và sự kỳ vọng về một thành phố văn minh, bứt phá vượt bậc

Ký ức đầu tiên của tôi về Hà Nội từ buổi sáng mờ sương bên hồ Hoàn Kiếm lúc thành phố còn chưa thật sự thức dậy. Những cụ già thong thả đi bộ, vài nhóm người tập thể dục, tiếng chuông xe đạp lẫn trong hơi lạnh đầu ngày. Tôi đứng nhìn mặt hồ, nhìn Tháp Rùa trầm mặc giữa làn sương mỏng và hiểu vì sao Hà Nội có khả năng làm người ta chậm lại.

Thành phố có chiều sâu ký ức

Tôi đã nhiều lần đi qua Ba Đình, đứng trước Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, thăm Văn Miếu - Quốc Tử Giám, bước vào Hoàng thành Thăng Long, ghé chùa Trấn Quốc, ngồi rất lâu ở một quán cà phê nhìn ra Hồ Tây… Mỗi nơi đều nhắc tôi rằng Hà Nội không chỉ là một đô thị hành chính, không chỉ là trung tâm chính trị, mà còn là vùng đất kết tinh chiều sâu lịch sử, văn hóa và tâm hồn Việt Nam.

Không ít thành phố khiến người ta choáng ngợp vì nhà cao, đường rộng. Hà Nội thì khác. Hà Nội khiến người ta nhớ vì lớp lang ký ức với bức tường cũ, một ô cửa gỗ, một gánh hàng rong, một giọng nói nhẹ mà sắc, một món ăn có thể được nấu bằng cả sự cầu kỳ truyền đời. Hà Nội đẹp ở sự tinh tế, đôi khi kín đáo đến mức phải đi chậm mới nhận ra.

Tôi nhớ những bữa sáng với bát phở nóng trong tiết trời se lạnh. Nhớ chén trà sen thơm nhẹ, nhớ cốm làng Vòng gói trong lá sen, nhớ bún thang, chả cá, bánh cuốn, cà phê trứng. Ẩm thực Hà Nội không chỉ để ăn no, mà còn để cảm nhận một nếp sống. Trong từng món ăn có sự chỉn chu, có niềm tự trọng của người làm nghề, có cái thanh lịch của đất kinh kỳ.

Nhưng Hà Nội trong tôi không chỉ là di tích và món ngon. Hà Nội còn là con người. Tôi từng gặp những người lái xe lịch thiệp, những cô bán hàng nói năng chừng mực, những anh chị làm báo, làm văn hóa rất sâu sắc, yêu Hà Nội đến mức đôi khi khó tính với chính thành phố của mình. Tôi nghĩ đó là một điều đáng quý. Chỉ khi yêu thật sâu, người ta mới không dễ dãi với nơi mình sống.

Tất nhiên, Hà Nội cũng có những điều làm người từ xa đến như tôi trăn trở. Có lúc tôi thấy thành phố quá tải vì giao thông, ô nhiễm, bê tông hóa, thiếu không gian đi bộ và không gian xanh. Có khi tôi tiếc vì một số nếp cũ đang nhạt dần giữa nhịp phát triển quá nhanh. Đôi lúc tôi lo rằng nếu không cẩn trọng, Hà Nội sẽ đánh mất thứ quý nhất của mình, là bản sắc.

Cố nhiên, Hà Nội phải giàu về kinh tế, mạnh về quản trị, nhưng cũng phải đẹp về văn hóa, sâu về ký ức, tử tế trong ứng xử và đáng sống trong từng khu phố. Người dân cần thấy mình là chủ nhân của thành phố, không chỉ là người thụ hưởng hạ tầng.

Sau sáp nhập, cần một tầm nhìn gần dân hơn

Gần đây, câu chuyện sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp quận, huyện, xã, phường đặt ra cho Hà Nội một yêu cầu mới. Khi địa giới thay đổi, bộ máy tinh gọn hơn, điều quan trọng không chỉ là tên gọi mới hay trụ sở mới, mà là chất lượng phục vụ người dân có tốt hơn không.

Sau sáp nhập, người dân phải được hưởng sự thuận tiện hơn, doanh nghiệp phải giảm thời gian thủ tục hơn, chính quyền cơ sở phải gần dân hơn chứ không xa dân hơn.

Tôi nghĩ Hà Nội có thể xem quá trình này như một cơ hội tái thiết quản trị đô thị. Mỗi phường, xã sau sáp nhập cần được số hóa mạnh mẽ hồ sơ, thủ tục, dữ liệu dân cư, đất đai, kinh doanh, an sinh. Người dân không phải đi xa hơn, chờ lâu hơn, hỏi nhiều cửa hơn chỉ vì đơn vị hành chính thay đổi.

Với những khu vực có lợi thế lịch sử, văn hóa, Hà Nội cần phát triển kinh tế địa phương bằng cách biến di sản thành nguồn lực sống, chứ không phải chỉ là điểm tham quan. Phố cổ, làng nghề, không gian ven hồ, vùng ngoại thành sau sáp nhập đều có thể trở thành những cụm kinh tế văn hóa - du lịch - sáng tạo nếu được quy hoạch tử tế - định hình được nơi mạnh về làng nghề, nơi mạnh về nông nghiệp sinh thái, nơi mạnh về giáo dục, nơi mạnh về dịch vụ sáng tạo…

Tôi đặc biệt mong Hà Nội giữ được các làng nghề và vùng văn hóa ven đô. Khi đô thị mở rộng, điều dễ mất nhất là ký ức làng. Nếu làng nghề chỉ còn cái tên trong biển hiệu, nếu đình làng, chợ cũ, nghề cũ bị đẩy lùi bởi nhà ống và khu đô thị, Hà Nội sẽ nghèo đi rất nhiều. Thiết nghĩ, phát triển không nhất thiết là xóa dấu cũ, mà là làm cho dấu cũ có đời sống mới.

Tôi nghĩ rất cần xây dựng các tuyến du lịch văn hóa nhỏ, gắn với từng cụm địa phương sau sáp nhập. Du khách không chỉ đến hồ Hoàn Kiếm hay Văn Miếu, mà có thể đi sâu vào làng nghề, không gian nông nghiệp, các di tích ít được biết đến, thưởng thức ẩm thực bản địa, nghe người dân kể chuyện làng mình. Khi người dân có sinh kế từ văn hóa, họ sẽ có động lực giữ văn hóa.

Hà Nội cũng cần mạnh dạn hơn trong phát triển kinh tế đêm, kinh tế sáng tạo và không gian công cộng. Thành phố lớn không thể chỉ sống sau giờ hành chính bằng hàng quán tự phát mà cần những phố đi bộ được tổ chức tốt, chợ đêm văn minh, không gian biểu diễn nghệ thuật đường phố, tuyến sách, tuyến ẩm thực, tuyến trải nghiệm văn hóa cho người trẻ… Nhưng mọi thứ phải được quản trị bằng trật tự, vệ sinh, an toàn và bản sắc, không biến thành sự xô bồ.

Từ góc nhìn của một người TP.HCM nhiều lần đến Hà Nội, tôi thấy hai thành phố lớn nhất nước có thể học được nhiều từ nhau. TP.HCM có tinh thần năng động, thực tế, nhanh nhạy với thị trường.

Hà Nội có chiều sâu lịch sử, văn hóa và vị thế thủ đô. Nếu Hà Nội phát triển mạnh mẽ hơn mà vẫn giữ được cốt cách thanh lịch, nếu TP.HCM hiện đại hơn mà vẫn nhân nghĩa, thì đất nước sẽ có hai đầu tàu vừa bổ sung vừa nâng đỡ nhau.

Tôi mong Hà Nội trong tương lai là nơi người trẻ muốn ở lại lập nghiệp, người già thấy an yên, du khách muốn quay lại, doanh nghiệp muốn đầu tư, văn nghệ sĩ tìm thấy cảm hứng, trẻ em có công viên để chơi, người đi bộ có vỉa hè để bước, người đi xe có giao thông văn minh, người dân có chính quyền để tin cậy.

Hà Nội vì vậy không chỉ là hoài niệm. Yêu Hà Nội không phải chỉ để nhớ những mùa thu, những hàng cây, những con phố cũ, mà còn để mong thành phố ngày càng tốt hơn. Một Hà Nội giàu mạnh phải bắt đầu từ tình yêu và trách nhiệm của từng người: người quản lý biết lắng nghe, người dân biết giữ gìn, người làm kinh tế biết tôn trọng văn hóa, người trẻ biết tự hào mà không bảo thủ.

Ban Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt trân trọng kính mời quý độc giả hưởng ứng, tham gia cuộc thi. Mỗi câu chuyện sẽ là mảnh ghép ký ức trong hành trình phát triển của Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Tác phẩm dự thi gửi về email của chương trình: cuocthikyuchanoi@gmail.com hoặc qua đường Bưu điện về Ban Bạn đọc, tầng 10 Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay 68 Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Thời hạn gửi bài dự thi từ khi công bố chương trình đến hết ngày 10/9/2026.

×