Ký ức Hà Nội: Quy tắc "hai lần xới cơm" trong ngôi nhà giàu tri thức ở Cổ Nhuế

Hà Nội trong mắt tôi năm 1998 bắt đầu bằng một khoảng lặng đầy ngỡ ngàng mang tên Cổ Nhuế. Ngày đầu tiên mẹ dắt tôi đến gửi gắm ở nhà ông bà họ xa để đi thi đại học, tôi đã đứng lặng người giữa một thực tại không hề giống với trí tưởng tượng.

Ở Hải Phòng, nhà tôi nằm ngay mặt đường quốc lộ, phố xá thênh thang đã quen mắt. Vậy mà khi bước chân vào đất Kẻ Noi này, tôi lại thấy mình lạc vào một thước phim đen trắng cũ kỹ.

Nhà ông bà nằm biệt lập như một ốc đảo giữa cánh đồng, lối vào là con đường bờ ruộng nhỏ xíu cỏ may bám đầy gấu quần, dẫn thẳng ra phía Viện Chăn nuôi quốc gia - nơi ông bà vẫn ngày ngày đi bộ tới cơ quan.

Để khỏa lấp nỗi lạc lõng và cái vẻ heo hút của vùng ngoại thành, những ngày đầu tôi lao vào làm việc nhà. Tôi ra sức quét dọn cái ngõ bờ ruộng bằng đất cát ấy, nhưng ngặt nỗi càng quét bụi càng tung mù mịt, đất cát cứ đùn lên.

Một lần nhìn thấy tôi hì hục quét mải miết, ông bà đã phì cười bảo: "Cháu mà cứ quét nhiệt tình thế này thì hết cả ngõ nhà ông bà mất!". Câu trêu đùa ấy khiến tôi khựng lại, chợt nhận ra mình đang cố dùng thói quen phố thị sạch sẽ để áp đặt lên cái mộc mạc của đất đai làng xã.

Thế nhưng, điều khiến tôi "sốc" nhất chính là cái nề nếp gia phong bên trong ngôi nhà ấy. Ông bà đều là kỹ sư chăn nuôi, từng đi tu nghiệp ở Liên Xô cũ về. Tôi cứ ngỡ họ sẽ rất hiện đại, phóng khoáng theo kiểu phương Tây giống tính cách tự do của tôi. Nhưng không, sự hiện đại của ông bà chỉ nằm trong tư duy khoa học, còn nếp sống thì đậm đặc chất Tràng An, thanh lịch đến mức khắt khe.

Trong bữa cơm, ông bà yêu cầu xới cơm phải đúng hai lần. Trước khi xới, phải dùng đôi đũa cả bằng tre xới đều nồi cơm lên cho tơi xốp rồi mới được lấy cơm vào bát. Khi ăn không được phát ra tiếng kêu, không được nói to hay cười to trong bữa cơm.

Bữa cơm lúc nào cũng phải đợi đủ người mới được cầm đũa, và luôn có mướp đắng thái lát mỏng cùng rau diếp cá hái từ vườn thực nghiệm vì ông bà quan niệm "đó là thuốc". Lần đầu thấy tôi ngơ ngác, ông bà bảo: "Cháu ở Hải Phòng lên mà cứ như người rừng ấy nhỉ!".

Sự thanh lịch của ông bà còn lan tỏa ra cả cách đi đứng, hội hè. Tôi nhớ mãi những ngày mùng 8 tháng Hai âm lịch, khi hội làng Kẻ Noi mở cửa đình. Khác hẳn với vẻ xuề xòa ngày thường, ông bà xúng xính xiêm áo chỉnh tề, phong thái ung dung đi dự lễ rước kiệu Thánh vân du.

Đó cũng là lúc tôi nhận ra Cổ Nhuế còn là một "đế chế" của nghề thợ may. Đi đâu cũng nghe tiếng máy khâu "tạch tạch", người dân nơi đây không chỉ giỏi chăn nuôi mà còn vô cùng khéo tay, cần mẫn.

Sự tỉ mẩn ấy vận cả vào văn hóa đi chợ của vùng Chèm - Vẽ. Những khu chợ lụp xụp dưới lán tạm mái fibro-xi măng lại là nơi diễn ra những cuộc mua bán đầy mực thước. Các cụ già răng đen hạt huyền trò chuyện nhỏ nhẹ, mặc cả lên xuống từng đồng nhưng luôn giữ cái lễ nghĩa, không bao giờ to tiếng.

Sau một năm sống ở Cổ Nhuế, cô gái phố Cảng phóng khoáng trong tôi đã thầm "thấm" lấy cái nết Tràng An ấy. Để rồi nhiều năm sau này, khi đã cuốn vào vòng xoáy của sự hào nhoáng và vội vã nơi phố thị, tôi mới chợt nhận ra sự "tù túng" khắt khe trong ngôi nhà của ông bà ngày ấy thực chất chính là chiếc mỏ neo vững chãi nhất.

Chính cái nét thanh lịch Tràng An mực thước này đã âm thầm tạo nên giá trị chiều sâu cho một phố Viên sầm uất bây giờ. Nó ghì giữ tâm hồn tôi lại, giúp tôi biết yêu cái tĩnh lặng, thong dong của một Hà Nội chưa bao giờ cũ.

×