Hóa giải "vòng xoáy" lãi suất: Tìm giải pháp căn cơ, khơi dòng vốn lớn (bài cuối)

Điều tiết thanh khoản chỉ là lời giải trước mắt

Áp lực đang đè nặng lên hệ thống ngân hàng thương mại là chưa từng có. Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng và bứt phá của nền kinh tế trong giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu vốn được ước tính lên tới khoảng 38 triệu tỷ đồng.

Thực tế, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam nhiều năm qua luôn thuộc nhóm cao nhất châu Á, vượt cả một số quốc gia có thị trường tài chính phát triển như Thái Lan hay Singapore. Khi cả vốn lưu động, vốn đầu tư trung và dài hạn, các dự án hạ tầng quy mô lớn... đều chủ yếu tìm đến ngân hàng, hệ thống tín dụng khó tránh khỏi tình trạng quá tải. Một khi thanh khoản cục bộ chịu áp lực, cuộc cạnh tranh huy động vốn sẽ xuất hiện và mặt bằng lãi suất bị đẩy lên.

Điều này cũng lý giải vì sao các biện pháp hành chính nhằm hạ lãi suất chỉ có thể phát huy tác dụng trong ngắn hạn. Khi cung - cầu vốn vẫn mất cân đối, dòng tiền sẽ tự tìm đến nơi có lợi suất cao hơn thông qua các cơ chế thỏa thuận ngoài biểu niêm yết. Để giải quyết tận gốc tình trạng "thiếu hụt vốn" như thông điệp của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, theo các chuyên gia, trước hết cần giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Ông Bùi Văn Huy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc CTCP Tư vấn Đầu tư và Quản lý Tài sản FIDT cho rằng, trong ngắn hạn, Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục điều hành thanh khoản chủ động thông qua nghiệp vụ thị trường mở, tái cấp vốn và phối hợp với dòng tiền Kho bạc Nhà nước nhằm hạn chế các cú sốc lãi suất ngắn hạn.

Tuy nhiên, theo ông Huy, đây chỉ là giải pháp trước mắt bởi hỗ trợ thanh khoản không thể thay thế cho việc xử lý tình trạng mất cân đối nguồn vốn mang tính dài hạn.

Ông phân tích, nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh trong khi huy động không theo kịp, việc bơm thanh khoản quá mạnh có thể giúp hạ nhiệt lãi suất trước mắt nhưng lại tạo thêm sức ép lên tỷ giá, lạm phát và chất lượng tín dụng trong trung hạn.

Liên quan đến Thông tư 25/2026/TT-NHNN quy định nâng tỷ lệ tối đa sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%, ông Huy đánh giá quy định này sẽ tạo thêm dư địa để các ngân hàng tài trợ các dự án sản xuất, hạ tầng và đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, đây không phải là nguồn vốn mới của hệ thống. Nếu huy động vẫn tăng chậm hơn tín dụng, rủi ro tái cấp vốn và rủi ro lãi suất sẽ tiếp tục gia tăng.

Vì vậy, theo ông Huy, các ngân hàng cần song song xây dựng kế hoạch huy động nguồn vốn dài hạn, tăng cường tài sản thanh khoản và nâng cao năng lực quản trị rủi ro, thay vì chỉ tận dụng dư địa pháp lý để mở rộng tín dụng.

Ở góc độ từng tổ chức tín dụng, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, trọng tâm không nên là cạnh tranh bằng lãi suất tiền gửi mà cần nâng cao chất lượng nguồn vốn qua nhiều kênh huy động khác.

Theo ông, các ngân hàng cần phát triển mạnh tiền gửi không kỳ hạn (CASA) thông qua ngân hàng số và hệ sinh thái thanh toán; ứng dụng AI và dữ liệu lớn để gia tăng mức độ gắn kết với khách hàng; đồng thời đa dạng hóa nguồn vốn bằng phát hành trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi và mở rộng hợp tác với các định chế tài chính quốc tế.

Một ví dụ là Vietcombank đã triển khai phát hành chứng chỉ tiền gửi trực tuyến với lãi suất cao hơn tiền gửi thông thường và cho phép khách hàng mua bán lại trên nền tảng số. Đây được xem là một giải pháp huy động nguồn vốn trung và dài hạn mà không cần điều chỉnh đồng loạt mặt bằng lãi suất tiết kiệm.

Tái cấu trúc hệ thống dẫn vốn mới là lời giải căn cơ

Theo nhiều chuyên gia, ngay cả khi các ngân hàng cải thiện được cơ cấu nguồn vốn thì đây vẫn chưa phải lời giải cho bài toán vốn của nền kinh tế.

TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, vấn đề hiện nay không nằm ở việc huy động thêm bao nhiêu tiền gửi, mà là phải tái cấu trúc hệ thống dẫn vốn.

Theo ông, kênh tín dụng ngân hàng đã gần tới hạn về tỷ lệ đòn bẩy; trong khi thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư vẫn còn nhiều dư địa nhưng phát triển chưa tương xứng. Đầu tư công cũng còn khả năng mở rộng, song hiệu quả sử dụng vốn cần tiếp tục được nâng cao khi quy mô đầu tư ngày càng lớn.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc hệ thống tài chính theo hướng cân bằng hơn, trong đó thị trường vốn cần phát triển nhanh hơn để đảm nhận vai trò cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn, qua đó giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Nhận định này cũng được bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Dragon Capital, chia sẻ.

Theo bà Minh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với nhu cầu vốn ở quy mô chưa từng có. Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, với tỷ lệ đầu tư khoảng 40% GDP, tổng nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026 - 2030 được ước tính lên tới khoảng 1.500 tỷ USD, tương đương khoảng 2,5 lần GDP năm 2025 và gấp khoảng bốn lần quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán hiện nay.

Trong khi đó, theo tính toán của Dragon Capital, hệ thống ngân hàng chỉ có thể đáp ứng khoảng 25-30% nhu cầu vốn của giai đoạn này, còn dòng vốn FDI và vốn quốc tế có thể đóng góp khoảng 15-20%. Điều đó đồng nghĩa mỗi năm Việt Nam vẫn cần bổ sung khoảng 120-150 tỷ USD thông qua các kênh thị trường vốn như cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp.

Hiện khoảng 75-80% nhu cầu vốn của doanh nghiệp vẫn đến từ tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường vốn mới chỉ đáp ứng khoảng 25-30%.

"Một nền kinh tế phát triển trong 20-30 năm tới cần những nguồn vốn có thời hạn tương ứng. Không thể xây dựng một nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn kỳ hạn 12 tháng. Để đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ, thị trường vốn cần từng bước đảm nhận vai trò cung cấp vốn trung và dài hạn, thay vì tiếp tục đặt gánh nặng chủ yếu lên hệ thống ngân hàng", bà Minh chia sẻ.

Ở góc độ cơ quan quản lý, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), cũng đồng tình cần phát triển mạnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán nhằm hình thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả.

Cùng với đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm duy trì môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư; đẩy mạnh giải ngân đầu tư công để tạo hiệu ứng lan tỏa sang đầu tư tư nhân; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế, chiến lược, quy hoạch, cải cách thủ tục hành chính và tháo gỡ các vướng mắc trong đầu tư, kinh doanh nhằm nâng cao khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng định hướng dòng vốn hiệu quả hơn.

Bên cạnh việc phát triển thị trường vốn trong nước, việc mở rộng nguồn lực từ bên ngoài cũng được xem là hướng đi cần tính đến.

Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với doanh nghiệp, Chủ tịch HĐQT Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng đề xuất cho phép các ngân hàng thương mại phát hành trái phiếu quốc tế và mở rộng huy động vốn từ nước ngoài để bổ sung nguồn lực trung và dài hạn, giảm áp lực huy động trong nước.

Liên quan đến đề xuất này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, cơ quan quản lý đang nghiên cứu các giải pháp theo hướng mở rộng huy động vốn quốc tế, song sẽ tính toán kỹ các yếu tố liên quan đến nợ nước ngoài, tỷ giá và an toàn hệ thống.

Các chuyên gia cũng cho rằng, cùng với việc Ngân hàng Nhà nước điều hành thanh khoản linh hoạt, Chính phủ cần đẩy mạnh giải ngân đầu tư công để phát huy vai trò "vốn mồi", kích thích dòng vốn xã hội và đẩy nhanh tốc độ luân chuyển của dòng tiền trong nền kinh tế. Đồng thời, việc tiếp tục thực hiện các chính sách hoãn, giãn thuế, giảm tiền thuê đất sẽ giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền, giảm nhu cầu vay vốn ngắn hạn để bù đắp vốn lưu động, qua đó góp phần hạ nhiệt áp lực cầu vốn trên thị trường tín dụng.

×