Làm gối thảo dược, lối sinh kế thoát nghèo cho phụ nữ vùng cao ở Thái Nguyên

Từ ruộng lúa, nương chè đến “chợ online” thảo dược

Sinh ra và lớn lên ở xã Phú Lương, một địa bàn còn nhiều khó khăn của tỉnh Thái Nguyên, chị Hầu Thị Cường (dân tộc Sán Chay) từng quen với nhịp sống “mùa nào việc nấy”. Hết vụ lúa, chị lại tranh thủ những ngày nông nhàn đi hái chè thuê, làm việc vặt để có thêm tiền trang trải sinh hoạt gia đình.

“Trước kia, tôi chỉ quanh quẩn ở nhà, ra đồng, lên nương, rất ít khi tiếp xúc với người lạ. Sáng đi làm ngoài đồng, tối về nhà, nên nói thật là gặp đám đông tôi rất run,” chị Cường chia sẻ.

Thế nhưng, chính từ cuộc sống gắn bó với núi rừng ấy, chị lại nhận ra một “kho báu” bị bỏ quên là những cây thảo mộc, cây thuốc nam mọc tự nhiên quanh nhà, ven rừng, vốn từ lâu đã được đồng bào sử dụng để chữa bệnh, bồi bổ sức khỏe.

“Ngày trước bà con coi đó là cây cỏ bình thường. Nhưng khi được tập huấn, được hướng dẫn, tôi mới hiểu đó là những loại thảo dược rất quý, nếu biết cách khai thác, chế biến thì có thể trở thành hàng hóa,” chị Cường kể.

Bước ngoặt đến khi chị tham gia Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp và du lịch cộng đồng xóm Đồng Tiến. Ban đầu, HTX chỉ có 12 chị em phụ nữ tham gia, vừa làm vừa học, vừa thử nghiệm. Công việc không hề nhẹ, phải lên rừng thu hái, chọn lọc nguyên liệu, phơi sấy, chế biến thủ công. Có những loại cây ở nhà chỉ có rất ít, chị em phải đi xa mới tìm được.

“Lúc mới triển khai, mỗi người mạnh ai nấy làm, chưa quen làm việc chung. Nhưng dần dần, tham gia HTX thì chị em đoàn kết hơn, có trách nhiệm hơn với công việc chung. Dù bán xong chia ra mỗi người chỉ được 100–200 nghìn đồng, nhưng ai cũng vui vì mình đã làm ra sản phẩm, bán được hàng,” chị Cường nói.

Niềm vui ấy càng lớn hơn khi các sản phẩm thảo dược của HTX bắt đầu được đưa lên các nền tảng online. Từ chỗ không biết dùng điện thoại thông minh để bán hàng, chị Cường và nhiều phụ nữ khác đã được tập huấn kỹ năng bán hàng trực tuyến, livestream, giới thiệu sản phẩm qua mạng xã hội.

“Giờ tôi không đi làm công ty được, nhưng ở nhà khởi nghiệp từ chính những cây thảo mộc quanh gia đình. Vừa làm việc nhà, vừa trông con, lại có thêm thu nhập như thế là quá tốt rồi,” chị Cường cười và chia sẻ niềm vui.

Không chỉ thay đổi sinh kế, chuyển đổi số còn làm thay đổi chính con người chị Cường. Từ một người nhút nhát, sợ xuất hiện trước đám đông, nay chị Cường lại “thích được nói chuyện trước nhiều người”, sẵn sàng chia sẻ câu chuyện làm ăn, kinh nghiệm bán hàng với cộng đồng.

Hợp tác xã “bà đỡ” cho sinh kế bền vững và gìn giữ bản sắc

Xóm Đồng Tiến hiện có khoảng 160 hộ dân với gần 500 nhân khẩu, trong đó người Sán Chay chiếm hơn 80%. Đồng bào nơi đây lưu giữ kho tàng văn hóa phong phú với nhà sàn truyền thống, trang phục dân tộc, các điệu múa Tắc Xình, làn điệu hát Sấng Cọ mang đậm bản sắc.

Nhận thấy nếu chỉ tập trung vào sản xuất đơn lẻ thì khó bền vững, năm 2024, HTX nông nghiệp và du lịch cộng đồng xóm Đồng Tiến chính thức ra đời, với định hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa.

Theo bà Hoàng Thị Hằng – Giám đốc HTX, là người con của dân tộc Sán Chay, bà rất trăn trở khi thấy nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang dần mai một, nhất là trong giới trẻ. Nhiều em chỉ biết đến trang phục, điệu múa, làn điệu dân ca của dân tộc mình qua sách báo hay mạng xã hội. Vì thế, các chị em đã quyết tâm thành lập HTX với mong muốn vừa tạo sinh kế, vừa giữ gìn bản sắc dân tộc.

“Tôi cải tạo đất quanh nhà để trồng dược liệu, kết hợp với nghề đông y gia truyền để nghiên cứu làm gối thảo mộc. Khi sản phẩm được kiểm nghiệm an toàn và đạt OCOP 3 sao năm 2024, tôi càng có thêm động lực. Khách đến lấy thuốc, rồi muốn ở lại trải nghiệm nhà sàn, văn hóa bản địa, đó là điều tôi luôn mong muốn", bà Hằng cho biết.

Bên cạnh sản xuất gối thảo dược, trồng và chế biến cây dược liệu, HTX còn phối hợp với người dân địa phương thành lập các câu lạc bộ hát Sấng Cọ, múa Tắc Xình. Những buổi sinh hoạt không chỉ giúp các thành viên ôn lại lời ca, động tác múa, mà còn là dịp để truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ.

Ông Hoàng Văn Đoàn – Trưởng xóm Đồng Tiến cho biết: Việc truyền dạy văn hóa dân tộc cho các em nhỏ là rất thiết thực. Các em không chỉ học được các làn điệu, điệu múa truyền thống mà còn hình thành ý thức gìn giữ di sản của dân tộc mình.

Đồng hành cùng HTX Đồng Tiến còn có sự hỗ trợ của các tổ chức xã hội, trong đó có tổ chức Oxfam tại Việt Nam và triển khai trực tiếp dự án là Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE). Bà Nguyễn Bảo Ngọc – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) cho biết, iSEE cùng HTX đã xây dựng mô hình kinh doanh thay thế, lấy tính bền vững làm trọng tâm.

“Chúng tôi đi từ thế mạnh của cộng đồng, đó là tri thức bản địa về thảo dược và nông nghiệp. Sau đó, thúc đẩy tinh thần làm cùng nhau, sự đoàn kết trong cộng đồng để mở rộng diện tích trồng dược liệu, nâng cao giá trị sản phẩm,” bà Ngọc nói.

Không dừng lại ở hỗ trợ tài chính, các dự án còn tập trung trang bị “cần câu” cho người dân. Theo chị Hầu Thị Cường, trước đây có những dự án chỉ hỗ trợ tiền, nên bà con dễ nảy sinh tâm lý trông chờ. Còn nay, được hỗ trợ kiến thức, máy móc, kỹ năng bán hàng, người dân tự tin hơn, chủ động hơn.

“Dự án có hỗ trợ máy móc, hướng dẫn cách bón phân, chế biến. Khi dự án kết thúc, chúng tôi vẫn tự làm được, dám làm. Giờ các chị em đã có kỹ năng và tự tin bán hàng rất tốt,” chị Cường chia sẻ.

Hiện nay, HTX Đồng Tiến đang duy trì hơn 1ha cây dược liệu, bình quân mỗi tháng tiêu thụ khoảng 200 chiếc gối thảo mộc cùng nhiều sản phẩm khác, mang lại doanh thu gần 40 triệu đồng/tháng. Con số chưa lớn, nhưng là nền tảng quan trọng cho hướng phát triển lâu dài.

Chia sẻ về kế hoạch sắp tới, bà Hậu Thị Cường cho biết, HTX sẽ tiếp tục mở rộng sản xuất, đồng thời kết nối với các đơn vị lữ hành để xây dựng tour du lịch cộng đồng, giúp du khách trải nghiệm không gian văn hóa Sán Chay gắn với các sản phẩm thảo dược địa phương.

Ông Nguyễn Minh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên cho biết: “Các hộ đồng bào dân tộc Sán Chay ở Đồng Tiến đã mạnh dạn hỗ trợ nhau thành lập hợp tác xã, đầu tư xây dựng thương hiệu gối thảo mộc. Sản phẩm bước đầu tạo uy tín, được du khách tin tưởng lựa chọn”.

×