"Làm tất, ăn cả" từ cây bưởi tiến vua, một HTX ở Phú Thọ bán hàng vào siêu thị lớn, chế ra tinh dầu thơm từ thứ bỏ đi

Trăn trở trên vùng đất bưởi di sản

Sinh ra và lớn lên trên vùng đất Tổ nổi tiếng với cây bưởi Đoan Hùng đặc sản, anh Nguyễn Tuấn Oanh là người hiểu rõ hơn ai hết những nỗi lo của người trồng bưởi quê mình. Trước kia, nhắc đến quả bưởi Đoan Hùng, ai cũng biết đó là sản phẩm tiến vua nên tiêu thụ rất dễ dàng, giá bán cao. Những gia đình có 1-2ha trồng bưởi thì năm nào cũng cầm chắc tiền lãi vài trăm triệu trong tay. Với tổng diện tích trồng bưởi khoảng 700 - 800ha, hàng năm cây bưởi đặc sản đem lại doanh thu hàng trăm tỷ đồng cho nông dân và trở thành cây trồng chủ lực của các địa phương ven sông Lô, thuộc huyện Đoan Hùng (cũ).

Thế nhưng cái thời mọi người tranh nhau đặt mua bưởi tiến vua không còn nữa bởi sự cạnh tranh khốc liệt của các loại cam, quýt nhập khẩu; bưởi da xanh, bưởi Diễn, bưởi hồng được trồng khắp nơi từ đồng bằng tới miền núi. Nhà anh Oanh có hơn 1ha bưởi Đoan Hùng và nhanh chóng nếm vị đắng của người trồng bưởi khi cung vượt cầu.

Thực tế hiện nay, diện tích bưởi đang có xu hướng giảm do người dân chuyển sang trồng chanh khi thấy giá chanh lên cao, hoặc có nhà còn chặt bỏ vườn bưởi mấy chục năm để trồng keo vì thấy gỗ được giá.

“Quả bưởi Đoan Hùng gồm giống bưởi Bằng Luân và bưởi Sửu Chí Đám đã được cấp Chỉ dẫn địa lý, có vị ngọt thanh, tép mọng và hương thơm đặc biệt. Cây càng lâu năm, chất lượng quả càng ngon và có thể bảo quản tự nhiên từ 5 đến 6 tháng. Vậy mà giá bán liên tục giảm, dân chán phá bỏ vườn bưởi làm tôi tiếc lắm. Mỗi lần gọt bưởi, tinh dầu từ vỏ bưởi tứa ra nhiều và rất thơm. Điều này khiến tôi trăn trở suy nghĩ và tìm cách chế biến vỏ bưởi thành mứt, tinh dầu”, anh Oanh chia sẻ.

Lúc đó anh Oanh – thạc sỹ ngành Quản lý văn hoá vẫn đang làm cán bộ ở UBND xã Bằng Luân, ăn lương công chức nhà nước. Vì quá đam mê trăn trở với cây bưởi nên năm 2015, anh liều đứng ra thành lập tổ hợp tác sản xuất, kinh doanh bưởi Bằng Luân, đến năm 2018 thì tham gia HTX công nghệ cao Đoan Hùng.

Sau khi đoạt giải Nhất cuộc thi tìm hiểu về mô hình HTX kiểu mới do tỉnh Phú Thọ tổ chức, anh Oanh đã cùng các hộ gia đình có cùng chí hướng sáng lập HTX Bưởi và dịch vụ tổng hợp Bằng Luân. Đến năm 2023, anh Oanh quyết định nghỉ việc ở UBND xã để có thời gian chuyên tâm theo đuổi, phát triển mô hình HTX.

Là người trực tiếp trồng bưởi, anh Oanh cho biết, mỗi mùa hoa nhà vườn đều phải cắt tỉa bớt hoa và quả non để cây có sức nuôi quả đẹp. Qua tìm hiểu, anh Oanh nhận thấy thị trường có nhu cầu khá cao về hoa, quả non nên đã thử nghiệm cung cấp cho thị trường Hà Nội, được khách hàng đón nhận.

Tuỳ thời điểm, giá bán hoa rời khoảng 30.000 đồng/kg, hoa chùm 200.000 đồng/kg; bưởi non giá từ 3.000 – 5.000 đồng/quả.

"Ngoài ra, chúng tôi còn chưng cất hoa để lấy tinh dầu. Tương tự, với những quả bưởi mẫu mã xấu, khó tiêu thụ khi thu hoạch, chúng tôi đều tận dụng phần vỏ tươi để sản xuất mứt vỏ bưởi, tinh dầu, trà bưởi và bán cùi bưởi cho những cơ sở sản xuất chè”, anh Oanh nói.

Cầm trên tay lọ tinh dầu chưng cất từ hoa bưởi dung tích 10ml, anh Oanh tự hào nói: “Chai tinh dầu bé tí thế này thôi nhưng có giá bán 80.000 – 120.000 đồng đó. Rất nhiều người đặt mua tinh dầu để dưỡng tóc, dưỡng da, hoặc xông nhà. Nhờ nghiên cứu chế biến sâu mà hiện nay, mọi thứ từ cây bưởi đều đem lại giá trị kinh tế cao hơn trước, ví dụ vỏ bưởi, hoa bưởi được chưng cất để lấy tinh dầu; vỏ bưởi, cùi bưởi sản xuất thành mứt hoặc thái, vắt, sấy khô để làm nguyên liệu nấu chè bưởi.

Hạt bưởi cũng không bị vứt bỏ mà được gom lại gửi đi các đơn vị ép dầu hoặc dùng làm hạt giống. Tuỳ thời điểm, giá bán 1kg hạt bưởi dao động từ 40.000 – 50.000 đồng, vỏ bưởi khoảng 10.000 đồng/kg…”, Giám đốc HTX Nguyễn Tuấn Anh cho hay.

Điều thú vị là sau quá trình thử nghiệm các sản phẩm từ múi bưởi và nước ép bưởi, anh Oanh phát hiện ra các sản phẩm này có thể làm rượu bưởi. Ngay cả những múi bưởi bị đắng, không đạt tiêu chuẩn bán tươi cũng được anh tận dụng làm thức ăn chăn nuôi cho cá, tôm, cua và đặc biệt là ốc trong ao nhà.

“Bây giờ chúng tôi tận dụng hết, gần như không bỏ cái gì. Đặc biệt, đầu tư vào chế biến sâu chính là chìa khóa để giải quyết bài toán sản phẩm tươi không đạt tiêu chuẩn, như trái quá to hoặc quá nhỏ, giúp HTX chủ động hoàn toàn về đầu ra”, anh Oanh nói thêm.

Khát vọng xuất khẩu sản phẩm bưởi tiến vua đất Tổ

Để có nguyên liệu sạch phục vụ chế biến, anh Nguyễn Tuấn Oanh đã thiết lập được quy trình kiểm soát đầu vào cực kỳ khắt khe trên diện tích vùng nguyên liệu hơn 500ha tại khu vực xã Chí Đám và các vùng lân cận. Anh thực hiện ký kết, bao tiêu sản phẩm với các nhà vườn từ sớm với yêu cầu nông dân phải tuân thủ quy trình chăm sóc bưởi hữu cơ của HTX.

Anh Oanh cho biết, đối với trái bưởi tươi, HTX áp dụng phương pháp “hái tỉa” – một cách bảo quản ngay trên cây. Tức là thay vì hái đồng loạt, anh chọn lọc những quả chín tới, giúp bưởi giữ được độ ngon và không bị hao yếu như khi hái xuống bảo quản trong kho. Nhờ vậy, chất lượng bưởi đưa vào siêu thị thậm chí còn ngon hơn cả bưởi chính vụ.

Cùng với việc ưu tiên sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hữu cơ hoặc sinh học, hiện các thành viên HTX còn chủ động trồng thêm cây lạc dại (cỏ đậu phộng) trong vườn nhằm giữ ẩm cho đất trong mùa nắng và chống rửa trôi dinh dưỡng, xói mòn đất vào mùa mưa.

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, bộ rễ của cỏ làm cho đất tơi xốp, thoáng khí giúp rễ cây bưởi hô hấp và hấp thu dinh dưỡng tốt hơn. Đặc biệt cỏ lạc dại sau khi cắt tỉa đem ủ vào gốc bưởi sẽ trở thành nguồn phân hữu cơ rất tốt, do đó HTX luôn khuyến khích các thành viên nhân rộng mô hình này.

Với những sự tỉ mẩn đó, không có gì lạ khi HTX Dịch vụ sản xuất và kinh doanh bưởi đặc sản Bằng Luân trở thành HTX đầu tiên của tỉnh Phú Thọ đưa thành công bưởi tươi vào hệ thống siêu thị Saigon Co.op và trở thành nhà cung cấp cho siêu thị này suốt 6 năm qua.

Ngoài các kênh tiêu thụ truyền thống, anh Oanh và các thành viên HTX còn tích cực mang sản phẩm của HTX đi giới thiệu, quảng bá tại các hội chợ, diễn đàn, tích cực livestream về sản phẩm trên mạng xã hội và ký kết hợp tác vận chuyển toàn quốc với Tổng công ty Bưu điện Việt Nam. Nhờ đó, sản phẩm của HTX đã được các đơn vị lớn đặt hàng, đơn cử như Sư đoàn 316 đặt hàng trăm bộ sản phẩm gồm tinh dầu, mứt và trà bưởi để làm quà tặng cho các dịp kỷ niệm lớn.

Anh Oanh cho biết, năm 2025, doanh thu của HTX đạt khoảng 1 tỷ đồng. Dù gặt hái được những kết quả nhất định, song anh Oanh cũng cho biết, khó khăn lớn nhất của HTX hiện nay là chi phí nhân công quá cao. Để thuê được thợ đóng bao kỹ thuật cao, anh phải trả tới 800.000 đồng/ngày.

“Có những lúc, ông chủ còn khó khăn hơn cả người đi làm thuê vì đủ thứ áp lực chi phí. Thực tế hiện nay cây bưởi vẫn còn nhiều hạn chế do chất lượng không đồng đều và đầu ra thì bấp bênh. Do đó, tôi rất mong muốn tiếp cận được nguồn vốn vay đủ lớn để xây dựng dây chuyền sản xuất hiện đại, đặc biệt là thiết lập được chuỗi liên kết chặt chẽ từ vùng trồng, chế biến đến tiêu thụ để hướng đến xuất khẩu”, anh Oanh bày tỏ.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ, hiện vùng bưởi Đoan Hùng có tổng diện tích hơn 2.706ha (tập trung chủ yếu ở các xã: Bằng Luân 860ha, Tây Cốc 720ha, Chí Đám 543,2ha, Chân Mộng 427,8ha, Đoan Hùng 155,2ha...). Trong đó tỉnh có 325,65ha bưởi đạt chứng nhận VietGAP, 49 mã số vùng trồng với diện tích hơn 1.000ha; 2 sản phẩm đạt OCOP 4 sao (bưởi Bằng Luân, bưởi Chí Đám) và 6 sản phẩm OCOP 3 sao.

×