Làm thế nào để được gắn nhãn "gạo Việt xanh, phát thải thấp", chuyên gia nêu những tiêu chuẩn cần thiết

Cho đến nay, đã có 70.000 tấn gạo được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu "Gạo Việt xanh, phát thải thấp", một kết quả ấn tượng của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Ông đánh giá như thế nào về hiệu quả của Đề án này đối với ngành hàng sản xuất lúa gạo ở Đồng bằng sông Cửu Long?

- Trước hết, Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp không phải là một thương hiệu mà là một quy trình kỹ thuật canh tác nhằm hướng đến mục tiêu giảm chi phí, giảm phát thải, tăng thu nhập cho nông dân và thân thiện với môi trường.

Với sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sự phối hợp của chính quyền các địa phương, sự vào cuộc mạnh mẽ của doanh nghiệp và nông dân, lần đầu tiên có một đề án đã thu hút được nhiều tổ chức, cá nhân tham gia, đó là điều rất đáng tự hào.

Đối với các doanh nghiệp, cái lợi lớn nhất của họ khi tham gia vào Đề án là họ có một sản phẩm rất cụ thể, đó là những hạt gạo phát thải thấp được tạo ra bởi một quy trình kỹ thuật chặt chẽ, thân thiện với môi trường. Điều này giúp làm gia tăng thêm giá trị gia tăng của sản phẩm.

Vào tháng 4/2025, lần đầu tiên VIETRISA cấp chứng nhận nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” cho 7 doanh nghiệp với tổng lượng gạo 19.200 tấn, trong đó Công ty Nông nghiệp công nghệ cao Trung An đã xuất khẩu 500 tấn vào Nhật Bản, đánh dấu bước đi mang tính biểu tượng cho hành trình đưa gạo carbon thấp Việt Nam vươn ra thị trường khó tính. Các doanh nghiệp khác cũng đã và đang xây dựng chiến lược mở rộng tiêu thụ ở thị trường nội địa.

Thông qua việc được dán nhãn, tôi thấy rằng đã có sự thay đổi về cách làm của các doanh nghiệp. Trước đây, họ có thể bán một loại sản phẩm, nhưng bây giờ, khi có thêm những loại gạo được dán nhãn "phát thải thấp", họ có thể chia ra từng phân khúc để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Tôi thấy đó là một hướng đi tích cực, tạo cơ hội mở rộng tiêu thụ cho các sản phẩm xanh.

Mặc dù tính đến nay mới có khoảng 70.000 tấn gạo Việt được dán nhãn "Gạo Việt xanh, phát thải thấp", một con số còn quá nhỏ bé so với sản lượng mấy chục triệu tấn lúa Việt Nam sản xuất mỗi năm nhưng tôi cho rằng, đó là một sự khởi đầu rất đáng kỳ vọng, khích lệ người nông dân, doanh nghiệp tham gia vào Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp chủ động hơn. Thực tế, Việt Nam là quốc gia đầu tiên thực hiện dự án sản xuất lúa phát thải thấp nên được quốc tế rất quan tâm.

Xin ông cho biết, điều kiện đề sản phẩm lúa gạo của doanh nghiệp được gắn nhãn "Gạo Việt xanh, phát thải thấp" là gì?

Ngày 16/4/2025, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam đã ban hành Quyết định số 43/QĐ-HHLG về Quy chế tạm thời sử dụng nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" của Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam nhằm mục đích chứng nhận sản phẩm gạo có nguồn gốc từ vùng sản xuất lúa của Đề án "Phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030", góp phần tăng thêm giá trị của lúa gạo, khuyến khích phát triển nhãn hiệu và thương hiệu gạo Việt Nam phát thải thấp (các-bon thấp) và tạo dựng hình ảnh xanh của gạo Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.

Tiêu chuẩn của nhãn hiệu là nguồn gốc xuất xứ sản phẩm được xác định từ vùng sản xuất lúa theo Đề án 1 triệu ha, quy mô vùng là hợp tác xã hoặc liên hợp tác xã kề nhau trong một xã. Quy trình kỹ thuật được thực hiện theo Quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long ban hành theo Quyết định số 145/QĐ-TT-CLT ngày 27/3/2024 của Cục Trồng trọt (nay là Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Đảm bảo điều kiện lúa được thu gom, tồn trữ và chế biến riêng biệt để không lẫn lộn với lúa, gạo từ nguồn gốc khác.

Hồ sơ đăng ký của doanh nghiệp gồm: Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đầu tư có nội dung đăng ký hoạt động sản xuất, chế biến, kinh doanh sản phẩm lúa gạo. Đối với hợp tác xã là Giấy chứng nhận thành lập của chính quyền cấp xã; đơn đăng ký sử dụng nhãn hiệu.

Báo cáo kết quả sản xuất, sau thu hoạch của tổ chức đăng ký có xác nhận của chính quyền địa phương hoặc tổ chức ngành nông nghiệp địa phương, tổ chức quốc tế khi vùng sản xuất thực hiện theo dự án quốc tế. Tổ chức đăng ký sử dụng nhãn hiệu có kế hoạch sản xuất và đăng ký nhãn hiệu từ đầu vụ.

Tóm lại, có nhiều điều kiện để doanh nghiệp có thể sử dụng nhãn "Gạo Việt xanh, phát thải thấp", nhưng trong đó có một cam kết quan trọng nhất là phải thực hiện đúng quy trình canh tác Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành. Lượng phát thải khí nhà kính từ sản xuất lúa do các doanh nghiệp trên liên kết với nông dân hoặc hợp tác xã thực hiện được tổ chức quốc tế kiểm định độc lập.

Sau một thời gian triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, ông đánh giá như thế nào về sự tham gia của người dân, doanh nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long?

- Trong suốt những năm qua đã có nhiều chương trình, dự án hỗ trợ sản xuất lúa ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long nhưng tôi thấy chưa có đề án nào mà sức hút của nó lại lớn như vậy như Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao. Có thể thấy, Đề án đã thu hút nhiều thành phần tham gia trong chuỗi, nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, các chuyên gia, lãnh đạo các địa phương, lãnh đạo các bộ ngành...

Đây là một đề án của Chính phủ, nhằm hiện thực hóa cam kết của Chính phủ Việt Nam với thế giới là sẽ đưa phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Và một trong những việc mà Chính phủ làm ngay đó là chỉ đạo canh tác lúa giảm phát thấp vì trong nông nghiệp, sản xuất lúa là lĩnh vực phát thải rất nhiều.

Hiện nay, ngành sản xuất lúa gạo của Việt Nam đã ứng dụng công nghệ kỹ thuật hiện đại, cơ cấu giống chất lượng cao để có thể đạt được những kỷ lục về năng suất, chất lượng. Đối với Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, với sự tham goa của rất nhiều thành phần, nó không chỉ là một chuỗi ngành hàng mà còn hình thành hệ sinh thái lúa gạo.

Thời gian qua, ghi nhận sự thay đổi trong thị trường xuất khẩu lúa gạo khi nhiều thị trường như Philippines, Indonesia tạm ngừng nhập khẩu gạo. Ông nhận định như thế nào về sự linh hoạt trong điều hành xuất khẩu gạo của Việt Nam?

- Những năm qua, Việt Nam đã làm rất tốt việc chuyển hướng và đa dạng hóa thị trường, chính điều này đã trở thành cứu cánh trong bối cảnh một số thị trường xuất khẩu chính như Philippines, Indonesia cũng đang dần tự chủ lương thực.

Cách đây mấy năm chúng ta đã xuất khẩu gạo đến 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có những nước mua nhiều như Philippines khoảng 3 triệu tấn, Indonesia khoảng 2 triệu tấn. Có lúc chúng ta xuất khẩu sang Trung Quốc khoảng 3 triệu tấn. Vừa qua, chúng ta đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường châu Phi. Việt Nam hoàn toàn có thể bán được gạo cho rất nhiều thị trường, bởi gạo Việt Nam đang có 2 điều khiến chúng ta tự hào.

Một là về chất lượng, chất lượng gạo Việt Nam phù hợp với thị hiếu của nhiều thị trường, trắng, trong, hạt dài, mềm, thơm nhẹ, rất khác với gạo đặc sản như Basmati, Hom Mali của Thái Lan, Ấn Độ.

Thứ 2, mùa vụ sản xuất lúa gạo của Việt Nam rất linh hoạt theo từng vùng miền nên hầu như tháng nào chúng ta cũng có thể có gạo mới để bán, điều này có nghĩa chúng ta có thể cạnh tranh với các quốc gia khác vì năng suất lúa của chúng ta cao.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!

×