Làng quê Việt Nam bị "bê tông hoá" ồ ạt sau xây dựng nông thôn mới, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nói gì?

Việc kiên cố hóa, công nghiệp hóa phải đi đôi với bảo tồn bản sắc văn hóa nông thôn

Phát biểu tại tổ 1 thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc chiều 6/8, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Luật Kiến trúc năm 2019 hiện có 7 điều liên quan đến văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng đã chỉ rõ: kinh tế và kiến trúc không chỉ là hoạt động kỹ thuật, xây dựng mà còn là biểu hiện quan trọng của văn hóa trong không gian sống.

Thời gian qua, Bộ VHTTDL đã phối hợp rà soát, đối chiếu kỹ với cơ quan chủ trì soạn thảo. Tuy nhiên, qua thảo luận của các vị đại biểu Quốc hội hôm nay, tôi thấy có nhiều ý kiến rất xác đáng. Đề nghị cơ quan thẩm tra và soạn thảo tiếp tục rà soát toàn diện để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất giữa Luật Kiến trúc với các luật liên quan, đặc biệt là Luật Di sản văn hóa.

Về Bản sắc văn hóa trong kiến trúc (Điều 5), đại biểu Quốc hội Lâm Thị Phương Thanh nhất trí với ý kiến về việc điều chỉnh nội hàm khái niệm này. Theo đại biểu, Điều 5 nên được thiết kế bao quát hai nội dung song song: Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Đồng thời bổ sung nhiệm vụ, phương thức tiếp thu tinh hoa kiến trúc, mỹ thuật hiện đại của thế giới để kết hợp hài hòa vào kiến trúc Việt Nam. Việc cấu trúc lại như vậy sẽ giúp quy định đầy đủ, toàn diện hơn thay vì chỉ đề cập đơn thuần đến "bản sắc văn hóa dân tộc".

Về Quy chế quản lý kiến trúc và thi tuyển kiến trúc (Điều 14, 15 và 17), đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định bắt buộc phải đánh giá tác động đối với cảnh quan văn hóa, không gian lịch sử, tính toàn vẹn và tính xác thực của di sản khi thực hiện điều chỉnh không gian kiến trúc - cảnh quan, hoặc đối với các dự án có nguy cơ ảnh hưởng đến khu vực di sản.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng: Các yếu tố như chiều cao công trình, mật độ xây dựng và việc tổ chức không gian cảnh quan ở cả đô thị lẫn nông thôn đều tác động rất lớn đến di sản.

Vừa qua, chương trình xây dựng nông thôn mới đạt nhiều thành tựu lớn, nhưng cũng phát sinh mặt trái là tình trạng "bê tông hóa" ồ ạt, làm mất đi tính nguyên gốc, nguyên trạng và vẻ đẹp đặc sắc của làng quê Việt Nam theo từng vùng miền. Việc kiên cố hóa, công nghiệp hóa là cần thiết, nhưng phải đi đôi với việc bảo tồn bản sắc văn hóa nông thôn.

Về đối tượng công trình phải thi tuyển phương án kiến trúc (Khoản 2 Điều 17), đại biểu cho rằng, hiện nay, khoản 2 Điều 17 quy định 3 nhóm công trình phải thi tuyển (gồm: nhà ga công cộng quy mô đặc biệt/cấp 1; công trình biểu tượng, truyền thống văn hóa - lịch sử địa phương; công trình quan trọng, điểm nhấn) nhưng quy định này chưa bao quát hết thực tiễn.

Cụ thể, cả nước hiện có 9 khu du lịch quốc gia và theo quy hoạch đến năm 2030 sẽ có khoảng 61 khu. Tại các khu vực này, nhiều công trình mang tính biểu tượng rất cao như: trung tâm văn hóa vùng, quảng trường, hoặc cổng chào khu du lịch quốc gia. Đây là các điểm nhấn kiến trúc, văn hóa có sức lan tỏa rộng lớn, phục vụ đông đảo du khách trong nước và quốc tế.

Do đó, đại biểu đề xuất bổ sung nhóm "các công trình có giá trị biểu tượng quốc gia nằm trong các Khu du lịch quốc gia" vào danh mục bắt buộc phải thi tuyển phương án kiến trúc. Điều này sẽ nâng cao chất lượng thẩm mỹ, kích thích tính sáng tạo và bảo đảm chọn lọc được các phương án kiến trúc thực sự xứng tầm.

Bảo đảm tính thống nhất không gian kiến trúc liên xã, liên vùng

Đại biểu Quốc hội TP.Hà Nội Hồ Sỹ Hùng cho biết, Dự thảo đã sửa đổi, bổ sung 14/41 điều, tập trung giải quyết 2 nhóm vướng mắc lớn nhất hiện nay là: Thứ nhất là phân cấp, phân quyền trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Thứ 2 là cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện hành nghề kiến trúc.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất với các luật hiện hành:

Tại Điều 12 (Thiết kế kiến trúc): Nội dung quy định về yêu cầu công năng, kỹ thuật còn trùng lặp với Điều 20 của Luật Xây dựng. Đề nghị chỉnh lý để tránh chồng chéo.

Tại Điều 13 (Công trình kiến trúc có giá trị): Dự thảo mới chỉ dẫn chiếu một chiều sang Luật Di sản văn hóa năm 2024, chưa giải quyết được "khoảng trống pháp lý" đối với các công trình nằm trong khu vực bảo vệ di sản (vùng phụ cận/vùng bảo vệ 2).

Tại Điều 21 (Điều kiện hành nghề kiến trúc): Việc tiếp tục giữ quy định điều kiện hành nghề đối với 2 chức danh kiến trúc sư chưa giải trình rõ mối tương quan với Luật Đầu tư (khi Luật Đầu tư đã đưa dịch vụ kiến trúc ra khỏi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện). Đề nghị Ban soạn thảo bổ sung báo cáo rà soát, làm rõ khả năng tương thích này.

Về phân cấp, ủy quyền lập và ban hành Quy chế quản lý kiến trúc (Khoản 5 và Khoản 6 Điều 1). Dự thảo Luật giao UBND cấp xã lập và ban hành Quy chế quản lý kiến trúc.

Tuy nhiên, theo đại biểu, qua Báo cáo tổng kết thi hành Luật Kiến trúc của Bộ Xây dựng, nguồn lực cán bộ chuyên môn và ngân sách ở cấp cơ sở (đặc biệt là cấp xã) còn rất thiếu và yếu. Việc lập quy chế đòi hỏi chuyên môn sâu, công tác khảo sát, đánh giá tốn kém chi phí, trong khi cấp xã hiện chưa cân đối được nguồn kinh phí này.

Mặt khác, dự thảo đã bỏ yêu cầu trình HĐND cấp tỉnh và xin ý kiến Bộ Xây dựng (đối với đô thị loại đặc biệt và đô thị loại I), nhưng lại chưa thiết lập cơ chế thống nhất hoặc thỏa thuận chuyên môn của cấp trên trước khi UBND cấp xã ban hành.

Theo đó, đại biểu đề nghị giao UBND cấp xã tổ chức lập, nhưng phải qua cơ quan chuyên môn cấp tỉnh thẩm định và có văn bản thống nhất trước khi ban hành. Đồng thời, giao UBND cấp tỉnh ban hành Quy chế mẫu (khung quy chế) để áp dụng chung, bảo đảm tính thống nhất không gian kiến trúc liên xã, liên vùng, tránh tình trạng mỗi xã áp dụng một tiêu chí riêng rẽ.

Về thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc (Điều 17), cụ thể tại Khoản 3 Điều 17 quy định bắt buộc thi tuyển đối với công trình công cộng cấp đặc biệt, cấp I và công trình biểu tượng.

Trong khi đó, Khoản 5 quy định công trình công cộng sử dụng vốn đầu tư công thì chủ đầu tư có quyền quyết định tổ chức thi tuyển hoặc tuyển chọn.

Đại biểu cho rằng: Các dự án điểm nhấn đô thị đầu tư bằng vốn ngoài ngân sách hoàn toàn có thể lợi dụng kẽ hở tại Khoản 5 để né tránh việc thi tuyển bắt buộc. Điều này gây bất bình đẳng giữa các chủ thể đầu tư và nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng không gian kiến trúc đô thị.

Đại biểu đề nghị bắt buộc thi tuyển theo tính chất, quy mô công trình (đặc biệt là công trình điểm nhấn đô thị) mà không phân biệt nguồn vốn đầu tư.

Về công khai và kiểm soát xung đột lợi ích, theo đại biểu, dự thảo mới chỉ dừng lại ở việc công khai kết quả (Khoản 9 Điều 17) mà chưa quy định chế tài hành chính cụ thể xử lý vi phạm. Đề nghị bổ sung các quy định chặt chẽ về thành phần Hội đồng thi tuyển (đảm bảo tính độc lập, minh bạch) cùng tiêu chí đánh giá chuyên môn cụ thể.

×