Lao đao vì thiếu quân, Ukraine ráo riết xoay trục chính sách để vá "điểm yếu chiến lược"

Ukraine đang cân nhắc hàng loạt thay đổi chính sách nhằm tăng cường tuyển mộ quân đội, trong bối cảnh cuộc chiến với Nga bước sang năm thứ tư và áp lực nhân lực ngày càng trở nên nghiêm trọng.

Trong những tháng đầu tiên của cuộc chiến mà Nga phát động vào tháng 2/2022, làn sóng tình nguyện viên Ukraine – cả nam lẫn nữ – đã ồ ạt gia nhập Lực lượng Vũ trang Ukraine (AFU), bao gồm cả Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ, để bảo vệ đất nước. Khả năng ban đầu của AFU trong việc đẩy lùi đội quân Nga vượt trội về quy mô đã khiến thế giới kinh ngạc. Đáng chú ý không kém là việc Ukraine vẫn có thể giữ vững tiền tuyến trong thời gian dài – điều mà rất ít quốc gia châu Âu có thể làm được.

Tuy nhiên, kể từ năm 2023, việc tuyển thêm binh sĩ đã trở thành một thách thức ngày càng lớn đối với Kiev. Khoảng cách giữa những người đang trực tiếp phục vụ trong quân đội và những người tìm cách né tránh động viên ngày càng rộng, tạo cảm giác bất công sâu sắc, làm suy giảm tinh thần xã hội và gây tổn hại nghiêm trọng đến sự gắn kết chính trị – xã hội của đất nước.

Theo các phân tích, tình trạng thiếu hụt nhân lực của AFU bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân: sự yếu kém thể chế và tham nhũng, sự mệt mỏi và kiệt quệ tinh thần của xã hội sau chiến tranh kéo dài, những hạn chế trong huấn luyện và năng lực chỉ huy quân sự, các rào cản nhân khẩu học và kinh tế, cùng với tác động dai dẳng của tuyên truyền từ Nga.

Tại Ukraine hiện diễn ra một cuộc tranh luận sôi nổi giữa công chúng, giới chính trị và các chuyên gia về cách vượt qua những trở ngại này. Câu hỏi then chốt là làm thế nào để thúc đẩy nhiều người Ukraine tự nguyện nhập ngũ, chấp nhận bị tuyển mộ và tiếp tục gắn bó với AFU.

Luật động viên ban hành năm 2024, cùng với một loạt cải cách đang được triển khai hoặc lên kế hoạch, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu binh lực ngày càng lớn của Ukraine và sự do dự ngày càng tăng của người dân trong việc phục vụ quân đội. Trong đó, hệ thống đăng ký nam giới đủ điều kiện nhập ngũ và cả nữ giới tiềm năng đã được nâng cấp, các quy định về động viên được làm rõ hơn.

Những thay đổi khác bao gồm tăng lương cho mọi nhóm quân nhân, thưởng ký hợp đồng, cho phép tân binh có tiếng nói lớn hơn trong việc lựa chọn loại hình phục vụ và đơn vị công tác, cũng như các điều kiện ưu đãi dành cho nhóm tuổi 18–24. Dù vậy, các biện pháp này vẫn chưa đủ để chặn đà gia tăng thiếu hụt binh sĩ đang phục vụ trong quân đội Ukraine.

Nghiêm trọng hơn, vấn đề động viên chưa được giải quyết còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của Ukraine trước các đối tác quốc tế. Trước đây, một số nhà phân tích Mỹ từng lập luận rằng, chừng nào Ukraine còn cung cấp đủ nhân lực, Mỹ và châu Âu sẽ tiếp tục hỗ trợ Kiev về vũ khí và tài chính. Giờ đây, khả năng tuyển quân đã trở thành một thước đo về mức độ đáng tin cậy của Ukraine.

Không chỉ chính phủ Ukraine và các tổ chức xã hội dân sự trong nước thảo luận về lối thoát cho bài toán này, mà các quan sát viên quốc tế cũng tham gia. Nhiều ý kiến cho rằng Quốc hội và chính phủ Ukraine cần hướng tới: xây dựng các điều kiện phục vụ quân đội công bằng, hấp dẫn hơn; thiết lập cơ chế giải ngũ minh bạch; xử lý dứt điểm tham nhũng và năng lực chỉ huy yếu kém; đồng thời củng cố niềm tin công chúng, sự đoàn kết xã hội và thống nhất quốc gia.

Các sáng kiến đang được bàn thảo rất đa dạng, từ tăng mạnh ưu đãi tài chính, cải thiện huấn luyện và chỉ huy, chống quản lý yếu kém, mở rộng sử dụng phương tiện không người lái trong tác chiến, tăng cường luân phiên binh sĩ, cho đến kéo dài thời gian nghỉ phép. Ngoài ra còn có các tranh luận về việc tuyển thêm lính đánh thuê nước ngoài để giảm gánh nặng cho binh sĩ ở tuyến đầu.

×