“Liên minh đã vỡ”: Châu Âu tính cắt đứt hợp tác quân sự với Mỹ?

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sử dụng quân đội Mỹ để chiếm Greenland, các quan chức và nhà ngoại giao châu Âu đã bắt đầu lặng lẽ bàn tới một ý nghĩ trước đây gần như không thể nói ra: nếu phải phản công thì sẽ như thế nào?

Một cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và bất kỳ lực lượng châu Âu nào nhiều khả năng sẽ trở thành một trong những cuộc chiến ngắn nhất trong lịch sử. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những cách khác để các đồng minh của Greenland gây sức ép với tổng thống Mỹ nếu ông từ chối thỏa hiệp.

Trọng tâm trong các đòn bẩy tiềm năng là mạng lưới rộng lớn các tài sản quân sự trong khu vực, mà Mỹ sử dụng - theo thuật ngữ địa chính trị - để phóng chiếu sức mạnh ra xa lãnh thổ, tới châu Phi và đặc biệt là Trung Đông.

Vì sao Mỹ vẫn nên tiếp tục được tiếp cận các căn cứ này, hay nhận hỗ trợ từ hải quân, không quân, thậm chí là các cơ quan tình báo của đồng minh, nếu Washington tìm cách chiếm lãnh thổ có chủ quyền của một thành viên NATO như Đan Mạch?

Câu hỏi này nhạy cảm đến mức các nhà ngoại giao cố gắng tránh đưa nó vào các cuộc tranh luận chính thức giữa các chính phủ tại các phòng họp thượng đỉnh của EU hay NATO. Tuy nhiên, 5 quan chức và nhà ngoại giao xác nhận với POLITICO rằng chủ đề cực kỳ nhạy cảm về cách “chống trả” ông Trump đang được thảo luận kín đáo trên khắp châu Âu.

Ngoài các tài sản quân sự, Mỹ còn phụ thuộc vào châu Âu với tư cách là một đối tác thương mại then chốt, trong khi các chính phủ châu Âu mỗi năm chi hàng chục tỷ USD để mua vũ khí của Mỹ. Tất cả những yếu tố này đều có thể trở thành đòn bẩy nếu khách hàng châu Âu quyết định ngừng “mua sắm” tại Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ

Một số quan chức cảnh báo rủi ro lớn nhất là việc thách thức trực diện như vậy có thể nhanh chóng leo thang thành một sự đổ vỡ toàn diện trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Nhưng những người khác cho rằng liên minh này ngày càng trở nên độc hại dưới thời ông Trump và châu Âu cần tính tới việc bước tiếp.

Nhà lãnh đạo tiến gần nhất tới việc cảnh báo trả đũa là Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, trong những phát biểu mang tính ẩn ý.

“Chúng tôi không xem nhẹ các tuyên bố liên quan đến Greenland” - ông Macron nói với các bộ trưởng trong tuần này. “Nếu chủ quyền của một quốc gia châu Âu và là đồng minh bị xâm phạm, các hệ quả dây chuyền sẽ là chưa từng có tiền lệ. Pháp đang theo dõi tình hình với mức độ chú ý cao nhất và sẽ hành động với tinh thần đoàn kết đầy đủ cùng Đan Mạch”.

Một quan chức chính phủ Pháp không xác nhận việc ông Macron đã hay sẽ liên lạc với ông Trump về vấn đề Greenland, nhưng nhấn mạnh rằng “đây là một chủ đề cực kỳ nhạy cảm và ông ấy cân nhắc từng lời nói rất cẩn trọng”.

Giành lại quyền kiểm soát các căn cứ quân sự

Lời cảnh báo kín đáo của Tổng thống Pháp được đưa ra đúng lúc ngoại trưởng Đan Mạch và Greenland bắt đầu các cuộc thảo luận với chính quyền Trump tại Washington nhằm tìm kiếm một thỏa hiệp về số phận hòn đảo có 57.000 dân.

Sau cuộc gặp hôm thứ Tư với Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen cố gắng thể hiện thái độ tích cực nhưng thừa nhận chưa thấy thỏa thuận nào. “Tổng thống có mong muốn chinh phục Greenland” - ông Rasmussen nói với báo chí. “Và vì vậy, chúng tôi vẫn tồn tại một bất đồng căn bản”.

Các nhà ngoại giao châu Âu, yêu cầu giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề, cho biết các thủ đô đang thảo luận cách gây sức ép với ông Trump. Những lựa chọn “mềm” hơn bao gồm câu giờ, vận động hành lang trong nội bộ Đảng Cộng hòa ở Washington, đưa quân đội đồng minh tới thăm Greenland, thậm chí là tiến hành một chiến dịch truyền thông tại Mỹ.

Tuy nhiên, khả năng cắt giảm hỗ trợ cho các hoạt động triển khai quân sự của Mỹ cũng đã được nêu ra, bao gồm cả những đề xuất mang tính cực đoan như giành lại quyền kiểm soát các căn cứ quân sự Mỹ, theo lời một nhà ngoại giao.

“Các cuộc thảo luận đang diễn ra về việc làm sao gây áp lực và nói rằng: ‘Này, các anh cần chúng tôi, và nếu làm việc này, chúng tôi sẽ trả đũa theo cách nào đó’” - nhà ngoại giao này nói. “Nhưng đồng thời, không ai muốn công khai nói về điều đó”.

Con dao hai lưỡi

Lý do chính khiến châu Âu ngần ngại tỏ ra cứng rắn trước công chúng là vì họ coi sự ủng hộ của ông Trump là yếu tố sống còn để đảm bảo các cam kết an ninh đáng tin cậy cho Ukraine trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Nga. Đồng thời, nhiều đồng minh đơn giản là không thể hình dung một kịch bản Mỹ dùng vũ lực chiếm Greenland.

“Có thể đó chỉ là hy vọng viển vông” - nhà ngoại giao nói, nhưng nhấn mạnh: “Chúng ta phải chuẩn bị cho khả năng đó”.

Một quan chức châu Âu khác xác nhận rằng các chính phủ đang bàn cách đáp trả hiệu quả trước các yêu sách lãnh thổ từ Mỹ. “Châu Âu có đòn bẩy, nhưng chưa khai thác hết” - người này nói.

Hiện tại, người châu Âu vẫn chưa sẵn sàng về mặt tâm lý cho mức độ leo thang mà các biện pháp trả đũa như vậy có thể gây ra. “Chúng ta phải sẵn sàng” - vị quan chức nói thêm.

Trong nội bộ NATO - nơi mọi cuộc thảo luận về việc trừng phạt Mỹ vẫn gần như là điều cấm kỵ - một số người nhấn mạnh rằng đây là con dao hai lưỡi. “Việc sử dụng các căn cứ như quân bài mặc cả - và điều này hoàn toàn có thể làm được - sẽ gây tổn hại lẫn nhau,” một nhà ngoại giao NATO nói. “Châu Âu sẽ mất thêm các đảm bảo an ninh… còn Mỹ sẽ mất nền tảng triển khai tiền phương giá trị nhất của mình".

Các căn cứ quan trọng

Tính đến năm 2024, Mỹ có 31 căn cứ thường trực và 19 cơ sở quân sự khác trên khắp châu Âu, thuộc Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ. Theo số liệu mới nhất của Lầu Năm Góc, có ít nhất 67.500 binh sĩ Mỹ đang đồn trú, chủ yếu tại Đức, Ý và Anh.

Trong số này có căn cứ lớn nhất của NATO tại châu Âu là Ramstein (Đức), cùng các căn cứ không quân tại Lakenheath và Mildenhall (Anh), nơi có khoảng 3.000 quân nhân. Căn cứ Aviano ở Ý hỗ trợ cánh không quân tiêm kích duy nhất của Mỹ ở phía nam dãy Alps và được Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu mô tả là “một trung tâm sức mạnh không quân then chốt của NATO”.

Tướng Ben Hodges, cựu tư lệnh lực lượng Mỹ tại châu Âu, cho biết các căn cứ này “thiết yếu cho khả năng sẵn sàng chiến đấu và cho phép Mỹ mở rộng tầm với chiến lược toàn cầu”.

Theo ông, việc buộc Mỹ rời bỏ các cơ sở này sẽ gây tác động “thảm họa” đối với hoạt động quân sự của Washington, đặc biệt khi Ramstein đóng vai trò là bàn đạp quan trọng cho các chiến dịch ở Trung Đông và châu Phi.

Không chỉ phục tùng

Đó chưa phải là đòn bẩy duy nhất của châu Âu. Washington cũng sẽ mất khoảng “một nửa” năng lực chia sẻ tình báo nếu quan hệ đổ vỡ, Hodges lập luận, trong khi châu Âu cũng có thể đe dọa ngừng mua vũ khí Mỹ. Riêng năm 2024, châu Âu đã phê duyệt các hợp đồng giữa các chính phủ trị giá 76 tỷ USD, chiếm hơn một nửa tổng giá trị toàn cầu của Mỹ.

“Châu Âu có thể giúp cứu NATO và cứu mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương với Mỹ bằng cách đứng lên trước Mỹ, thay vì chỉ làm kẻ phục tùng” - ông Hodges nói.

Khi ông Trump quyết định ném bom Iran vào tháng 6 năm ngoái, các nhà hoạch định quân sự Mỹ đã dự đoán sự kháng cự mạnh hơn nhiều từ phía Iran và tìm kiếm sự hỗ trợ không quân từ châu Âu, bao gồm cả việc sử dụng căn cứ không quân NATO gần bờ Biển Đen của Romania. Chỉ tuần trước, lực lượng Mỹ còn sử dụng các căn cứ của Anh cho một chiến dịch bắt giữ một tàu chở dầu “đội tàu bóng tối” treo cờ Nga ở Bắc Đại Tây Dương.

Các quan chức châu Âu dẫn những ví dụ này để chứng minh rằng ông Trump vẫn cần các cơ sở quân sự tại châu Âu.

Ưu tiên xoa dịu ông Trump

Về mặt hậu cần, việc đóng cửa các căn cứ Mỹ sẽ kéo theo “những thách thức sâu sắc” - theo Geoffrey Corn, Giám đốc Trung tâm Luật và Chính sách Quân sự tại Đại học Texas Tech, như quản lý việc rút quân và các yêu sách pháp lý liên quan đến giá trị tài sản quân sự. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, “đó thực chất là vấn đề luật pháp trong nước” đối với các quốc gia châu Âu muốn chấm dứt sự hiện diện của Mỹ.

Dù có nhiều lo ngại trước tham vọng của Trump đối với Greenland, đây vẫn không phải ưu tiên an ninh lớn nhất của EU hay Anh. Trong khi các nước như Đức, Thụy Điển, Anh và Pháp cam kết gửi quân tới hòn đảo như một dấu hiệu ủng hộ, những nước khác lo ngại tranh chấp này đang trở thành một sự sao nhãng nguy hiểm khỏi nhiệm vụ cốt lõi là bảo vệ Ukraine trước Nga.

Không có các đảm bảo an ninh từ Mỹ, các nhà ngoại giao thừa nhận sẽ không thể ngăn chặn Nga tấn công Ukraine lần nữa. Vì vậy, việc xoa dịu ông Trump hiện vẫn phải được ưu tiên, dù liên minh này có thể không tồn tại mãi mãi.

“Mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang thay đổi” - một quan chức EU nói. “Nó sẽ không quay lại như trước”.

×