Liên minh Thiền Uyên: Nhà Tống sử dụng 300.000 cống vật/năm để đổi lấy 100 năm hoà bình với nhà Liêu

Liên minh Thiền Uyên (澶渊之盟) là một hiệp ước được ký kết giữa Bắc Tống và nhà Liêu sau nhiều lần chiến tranh giữa hai bên.

Mùa thu năm 1004, tức năm Cảnh Đức thứ nhất dưới thời Tống Chân Tông, Tiêu Thái hậu và Liêu Thánh Tông đích thân thống lĩnh đại quân tiến xuống phía nam, tiến sâu vào lãnh thổ nhà Tống. Một số đại thần chủ trương tránh địch, đưa quân và triều đình chạy về phía nam; ngay cả Tống Chân Tông cũng từng muốn bỏ chạy. Nhờ Tể tướng Khấu Chuẩn hết sức khuyên can, nhà vua mới đến Thiền Châu để trực tiếp đốc chiến.

Quân Tống cố thủ tại các thành trấn phía sau quân Liêu, đồng thời tại khu vực dưới thành Thiền Châu, quân Tống bắn chết tướng Liêu là Tiêu Đạt Lãm (một số tài liệu ghi là Tiêu Lẫm). Quân Liêu lo sợ rơi vào tình thế bị đánh từ cả trước lẫn sau nên chủ động đề nghị giảng hòa.

Tống Chân Tông vốn lo sợ quân Liêu và từ trước đã thiên về chủ trương hòa đàm. Trước đó, ông thông qua hàng tướng từng đầu hàng nhà Liêu là Vương Kế Trung để bí mật liên hệ với phía đối phương, sau đó phái Tào Lợi đến doanh trại quân Liêu đàm phán. Đến tháng 12 năm đó, tức tháng 1 năm 1005, hai bên chính thức ký hòa ước.

Theo thỏa thuận, mỗi năm nhà Tống phải cung cấp cho nhà Liêu 100.000 lượng bạc và 200.000 tấm lụa. Vì Thiền Châu khi đó còn được gọi là Thiền Uyên quận, nên trong sử sách, hiệp ước này được gọi là “Liên minh Thiền Uyên”.

Sau Liên minh Thiền Uyên, trong hơn 100 năm tiếp theo, giữa Tống và Liêu không còn xảy ra những cuộc chiến tranh quy mô lớn. Hai bên duy trì quan hệ ngoại giao, thường xuyên cử sứ thần qua lại, tổng cộng số lần trao đổi sứ giả lên tới khoảng 380 lần.

Khi vùng biên giới nhà Liêu xảy ra nạn đói, nhà Tống cũng từng cử người đến khu vực biên giới để cứu tế. Khi tin Tống Chân Tông qua đời truyền tới, Liêu Thánh Tông đã “tập hợp các đại thần người Hán và người Khiết Đan để cử hành tang lễ; từ hậu phi trở xuống đều rơi lệ”.

Tác động tích cực của Liên minh Thiền Uyên

Thứ nhất, hiệp ước chấm dứt hơn 40 năm chiến tranh giữa Tống và Liêu. Sau đó, khu vực biên giới hai nước duy trì trạng thái hòa bình tương đối lâu dài. Sử liệu mô tả thời kỳ này bằng hình ảnh “người dân sinh sôi, gia súc đầy đồng, những người tóc bạc không còn biết đến binh đao”.

Thứ hai, nhà Tống tiết kiệm được khoản chi phí chiến tranh khổng lồ. Khoản cống vật 300.000 mỗi năm được cho là chưa bằng một phần trăm chi phí quân sự, vốn có thể lên tới hàng chục triệu. Việc đình chiến cũng giúp nhà Tống tránh phải duy trì lực lượng lớn ở biên giới trong thời gian dài, qua đó giảm gánh nặng lao dịch và thuế khóa. Theo cách nhìn này, nhà Tống đã dùng một cái giá tương đối nhỏ để đổi lấy hiệu quả mà chiến tranh khó đạt được; hơn nữa, số tiền bạc và lụa này còn có thể được bù đắp một phần thông qua hoạt động thương mại với bên ngoài.

Thứ ba, Liên minh Thiền Uyên thúc đẩy giao lưu kinh tế và văn hóa giữa Tống và Liêu, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế, văn hóa và quá trình giao lưu, hòa nhập giữa các dân tộc.

Tác động tiêu cực của Liên minh Thiền Uyên

Vương An Thạch và Phú Bật cho rằng sau Liên minh Thiền Uyên, trong ba triều đại Tống Chân Tông, Tống Nhân Tông và Tống Anh Tông, triều đình đã dần “quên việc chiến tranh, bỏ bê quân bị”. Quân cấm vệ ở Hà Bắc và quân đội đóng tại kinh sư đều suy giảm năng lực chiến đấu, trong khi chỉ còn quân đội ở Thiểm Tây được xem là có thể sử dụng hiệu quả.

Một số võ tướng như Mã Tri Tiết, Tào Vĩ, Vương Đức Dụng bị gạt ra bên lề, còn các quan văn ngày càng nắm quyền chi phối quân sự. Những người như Vương Khâm Nhược và Trần Nghiêu Tẩu được sủng ái, tình trạng này về sau góp phần dẫn đến việc nhà Tống phải tăng thêm khoản tuế tệ trong thời kỳ Khánh Lịch.

Đánh giá về Liên minh Thiền Uyên

Liên minh Thiền Uyên là kết quả của việc Tống Chân Tông chấp nhận lời cầu hòa trong một thời điểm mà tình hình quân sự thực tế tương đối có lợi cho nhà Tống.

Đối với nhà Tống, một mặt, phần lớn mười sáu châu Yên Vân vẫn chưa thể thu hồi; mặt khác, triều đình phải cung cấp bạc và lụa cho nhà Liêu để đổi lấy việc đối phương không tiếp tục tiến xuống phía nam. Về sau, nhà Liêu còn nhiều lần đưa ra các yêu sách. Việc dùng tiền bạc để đổi lấy hòa bình cũng khiến Bắc Tống dần mất đi tâm lý cảnh giác và không còn chuẩn bị đầy đủ cho chiến tranh.

Đối với nhà Liêu, đây lại là một thắng lợi đáng kể trong hoàn cảnh quân sự không hoàn toàn thuận lợi, bởi họ có được từ bàn đàm phán những lợi ích mà chưa chắc có thể giành được trên chiến trường.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là sau Liên minh Thiền Uyên, Tống và Liêu về cơ bản duy trì hòa bình trong hơn một thế kỷ. Điều này có ý nghĩa rất lớn đối với quan hệ thương mại, giao lưu dân gian và sự hòa nhập giữa các dân tộc. Nó cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự trao đổi kinh tế và văn hóa giữa khu vực Trung Nguyên với vùng biên giới phía bắc.

Học giả Tưởng Phục Thông từng nhận xét rằng Liên minh Thiền Uyên giữa Tống và Liêu “đã ảnh hưởng đến giới tư tưởng Trung Quốc và toàn bộ lịch sử Trung Quốc”.

Sử gia Hoàng Nhân Vũ cũng cho rằng: “Vì vậy, Liên minh Thiền Uyên là sản phẩm của địa chính trị, cho thấy hai thể chế có tính cạnh tranh này từng duy trì được sự cân bằng về sức mạnh trong một khu vực và một thời điểm nhất định.”

×