Liên tiếp vụ bạo hành trẻ nhỏ gây phẫn nộ: Bạo hành trẻ em là loại tội phạm có "độ ẩn" rất cao

"Nơi an toàn cho trẻ phải là nơi có người chịu trách nhiệm, có cơ chế giám sát"

Thời gian gần đây, dư luận cả nước vô cùng phẫn nộ trước tình trạng liên tiếp xảy ra các vụ bạo hành trẻ em dã man. Điển hình là vụ việc cháu bé bị hành hạ tại Chùa Bầu, tỉnh Phú Thọ và vụ bạo hành con riêng của nhân tình tại Đồng Nai, gióng lên hồi chuông cảnh báo về vấn đề bảo vệ trẻ em và an toàn trong gia đình, cơ sở tôn giáo.

Trao đổi với PV Dân Việt, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, điều đáng lo nhất không chỉ là số vụ việc trẻ em bị bạo hành được phát hiện, mà là bạo lực vẫn có thể xảy ra ngay trong những quan hệ và môi trường mà trẻ hoàn toàn lệ thuộc vào người lớn. Bạo hành có thể xuất hiện trong gia đình, trong cơ sở nuôi dưỡng và cả những nơi vốn được xã hội mặc định là an toàn như vụ việc 5 chú tiểu bị bạo hành xảy ra tại chùa Bầu, tỉnh Phú Thọ gây xôn xao dư luận vài ngày qua.

“Ở góc độ tâm lý, điều đáng sợ là hiện tượng bình thường hóa bạo lực. Khi người lớn vẫn nghĩ rằng bạo lực là một cách dạy dỗ, hoặc chuyện trong gia đình thì nên đóng cửa bảo nhau, trẻ rất khó có cơ hội lên tiếng. Vì vậy, không gian an toàn không thể chỉ được xác định bằng tên gọi như “gia đình”, “nhà trường” hay “cơ sở tôn giáo”. Nơi an toàn phải là nơi có người chịu trách nhiệm, có cơ chế giám sát và có quy trình để trẻ được lên tiếng và được lắng nghe. Vẫn còn quan niệm trẻ là sở hữu của cha mẹ; hay “yêu cho roi cho vọt”, ông Nam nói.

Thứ hai, theo ông Nam, vòng lặp bạo lực qua các thế hệ. Chính cha mẹ bạo hành được lớn lên trong môi trường bạo lực; không biết cách điều chỉnh cảm xúc, không cập nhật phương pháp làm cha mẹ tích cực nên tự động lặp lại mô hình giáo dục mà họ đã trải qua.

“Xã hội hiện đại với nhiều áp lực từ kinh tế, mâu thuẫn gia đình… trong khi cơ chế phát hiện và can thiệp lại còn chưa đủ mạnh. Nói ngắn gọn, bạo lực tiếp tục tái diễn khi người gây bạo lực không được phát hiện sớm và ngăn chặn, người chứng kiến không dám lên tiếng và trẻ không biết tìm ai và qua kênh nào để cầu cứu”, ông Nam nói.

Liên tiếp trẻ bị bạo hành: Đâu là "lỗ hổng"?

Liên quan đến những vụ bạo hành trẻ nhỏ thời gian qua, thượng tá, tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia tội phạm học cho rằng đây là một thực trạng rất đau lòng và đáng báo động, bởi nó cho thấy nguy cơ đối với trẻ em không còn chỉ nằm ngoài xã hội mà nhiều khi tồn tại ngay trong chính gia đình - nơi lẽ ra phải an toàn nhất.

Theo ông Hiếu, bạo hành trẻ em trong gia đình là dạng tội phạm đặc biệt nguy hiểm vì diễn ra âm thầm, kéo dài và nạn nhân hầu như không có khả năng tự vệ. Điều khiến xã hội ám ảnh không chỉ là mức độ tàn nhẫn của hành vi mà còn là sự đảo lộn các giá trị đạo đức căn bản. Một đứa trẻ hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn về ăn uống, nơi ở, cảm xúc và sự che chở. Khi chính những người có trách nhiệm bảo vệ trẻ lại trở thành người gây hại thì đứa trẻ gần như bị đẩy vào trạng thái cô lập tuyệt đối.

Đáng chú ý, nhiều vụ việc hiện nay cho thấy mô hình "gia đình tái cấu trúc" đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu thiếu sự kiểm soát về tâm lý, trách nhiệm và đạo đức. Trong một số trường hợp, cha dượng hoặc người tình của mẹ không có sự gắn kết huyết thống, thiếu kỹ năng làm cha mẹ nhưng lại phải sống trong áp lực kinh tế, xung đột tình cảm nên dễ trút bạo lực lên trẻ - đối tượng yếu thế nhất trong gia đình.

Ông Hiếu cho rằng, hình phạt nghiêm khắc là cần thiết, nhưng trong tội phạm học, không phải mọi loại tội phạm đều có thể ngăn chặn chỉ bằng nỗi sợ hình phạt. Các hành vi bạo hành trẻ em phần lớn diễn ra trong trạng thái lệch chuẩn tâm lý, mất kiểm soát cảm xúc hoặc bạo lực tích tụ kéo dài. Có những đối tượng hành hạ trẻ không phải vì mục đích vật chất mà vì nhu cầu kiểm soát, trút giận hoặc tâm lý bạo lực đã ăn sâu trong đời sống.

“Nhiều người vẫn tồn tại nhận thức lệch lạc rằng đánh đập là một cách dạy dỗ con cái. Họ xem trẻ em như "tài sản" thuộc quyền sở hữu của mình và cho rằng mình có quyền đánh, phạt hay trừng trị trẻ để dạy bảo. Đây là suy nghĩ rất nguy hiểm vì nó hợp thức hóa bạo lực dưới danh nghĩa giáo dục. Bạo hành trẻ em còn là loại tội phạm có "độ ẩn" rất cao vì thường diễn ra trong không gian kín, ít người chứng kiến. Trong khi đó, nạn nhân không dám tố giác còn cộng đồng xung quanh nhiều khi có tâm lý "đó là chuyện trong nhà người ta", ông Hiếu phân tích.

Chính sự im lặng ấy làm giảm đáng kể hiệu quả phòng ngừa xã hội. Xử lý nghiêm chỉ là khâu cuối cùng. Nếu xã hội chỉ phản ứng sau khi bi kịch xảy ra thì dù mức án có nặng đến đâu, đứa trẻ cũng không thể sống lại.

Từ vụ việc xảy ra, PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng có 3 “lỗ hổng” lớn. Một là lỗ hổng thực thi. Quy định pháp luật đã có, khá toàn diện nhưng việc phát hiện, báo cáo và can thiệp chưa phải lúc nào cũng nhanh và nghiêm.

Hai là lỗ hổng phối hợp. Trường học, chính quyền, công an, cơ quan tư pháp, dịch vụ xã hội và chuyên gia tâm lý chưa hình thành được một mạng lưới bảo vệ trẻ em đủ chặt chẽ. Đặc biệt, việc giám sát trẻ tại những cơ sở ngoài gia đình và nhà trường còn nhiều khoảng trống.

Ba là lỗ hổng phòng ngừa. Chúng ta phải dạy trẻ từ sớm cách nhận diện hành vi xâm hại, biết nói “không”, biết tìm người trợ giúp. Đồng thời, cha mẹ và những người làm việc với trẻ cần được trang bị kỹ năng nuôi dạy không bạo lực, còn trẻ đã bị bạo hành phải được hỗ trợ tâm lý kịp thời.

“Tôi nghĩ thông điệp quan trọng nhất là: đừng đặt trách nhiệm tự bảo vệ lên vai một đứa trẻ. Trách nhiệm thuộc về người lớn và hệ thống bảo vệ trẻ em. Khi một đứa trẻ phải quỳ xuống để xin người lớn ngừng đánh, thì hệ thống bảo vệ của chúng ta đã đi chậm một bước”, ông Nam chia sẻ thêm.

×