Liệu pháp "thải xạ" bủa vây bệnh nhân ung thư: Bác sĩ khẳng định không có cơ sở khoa học!

Nhiều bệnh nhân ung thư dính vào những chiêu trò mang tên "tắm thải độc", "massage thải xạ"

Như Báo điện tử Dân Việt đã phản ánh, tại nhiều nhà trọ trong khu tập thể Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, số 39 Trần Khánh Dư (phường Hai Bà Trưng), không khó để bắt gặp những mẩu giấy quảng cáo với nội dung như: "Thải độc, thải xạ nhanh", "Sóng siêu âm tự nhiên giúp đào thải, thải độc tố sâu từ bên trong..." “Kiểm tra lượng tồn dư phóng xạ sau cách ly”…kèm theo số điện thoại liên hệ.

Liên quan đến vụ việc này, trao đổi với PV Dân Việt, ThS.BS Nguyễn Duy Anh – Chuyên gia Y học hạt nhân và Ung bướu cho biết, một số người bệnh sau điều trị iod phóng xạ được phát tờ rơi hoặc quảng cáo với các nội dung như "đào thải phóng xạ nhanh", "làm sạch tồn dư phóng xạ", "massage thải xạ" với chi phí khá cao là hiện tượng bác sĩ cũng ghi nhận trong thời gian gần đây.

Bác sĩ Duy Anh cho hay, về mặt y học, đến nay không có khuyến cáo nào của các hiệp hội chuyên ngành lớn trên thế giới như Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA), Hiệp hội Y học Hạt nhân và Hình ảnh Phân tử (SNMMI), hay Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ Bức xạ (ICRP) khuyến cáo người bệnh phải thực hiện bất kỳ liệu pháp "thải độc phóng xạ" nào sau điều trị iod phóng xạ.

“Điều trị I-131 (phương pháp xạ trị trong dùng để tiêu diệt tế bào ung thư tuyến giáp còn sót lại sau phẫu thuật hoặc điều trị bệnh cường giáp) đã được sử dụng trong hơn 80 năm và tính an toàn của phương pháp này đã được chứng minh qua hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Sau điều trị, điều quan trọng nhất là tuân thủ các hướng dẫn an toàn bức xạ do bác sĩ điều trị cung cấp, chứ không phải tìm đến các dịch vụ "thải độc", bác sĩ Duy Anh nhấn mạnh.

Bác sĩ Duy Anh cũng khẳng định, cho đến thời điểm hiện nay, không có bằng chứng khoa học nào chứng minh massage, sóng siêu âm, hay các liệu pháp "thải độc" có thể làm tăng tốc độ đào thải iod phóng xạ ra khỏi cơ thể.

“Sau khi uống I-131 phần lớn iod không được tuyến giáp hấp thu sẽ được đào thải tự nhiên qua nước tiểu trong vài ngày đầu; một phần nhỏ được bài tiết qua nước bọt, mồ hôi và phân; lượng còn lại tại mô đích sẽ giảm dần theo quá trình phân rã vật lý và đào thải sinh học tự nhiên. Đây là quá trình sinh lý đã được nghiên cứu rất rõ. Hiện không có nghiên cứu lâm sàng chất lượng cao nào chứng minh massage hoặc sóng siêu âm có thể "kéo" chất phóng xạ ra khỏi cơ thể”, bác sĩ Duy Anh phân tích.

Trước ý kiến băn khoăn cho rằng, người bệnh cần "kiểm tra lượng tồn dư phóng xạ" sau khi về nhà, bác sĩ Duy Anh cho rằng, trước hết cần khẳng định rằng không phải tất cả người bệnh điều trị iod phóng xạ (I-131) đều có quy trình theo dõi giống nhau. Trong thực hành lâm sàng, người bệnh sẽ được bác sĩ đánh giá để quyết định điều trị ngoại trú hoặc điều trị nội trú tại phòng cách ly tùy theo liều điều trị, tình trạng người bệnh, điều kiện sinh hoạt và các quy định về an toàn bức xạ.

“Đối với người bệnh đủ điều kiện điều trị ngoại trú, sau khi uống I-131 có thể về nhà ngay và thực hiện các biện pháp cách ly theo đúng hướng dẫn của bác sĩ. Đối với người bệnh cần điều trị nội trú, sẽ lưu lại tại phòng cách ly của khoa Y học hạt nhân. Chỉ khi hoạt độ phóng xạ phát ra từ cơ thể giảm xuống dưới ngưỡng an toàn theo quy định thì người bệnh mới được xuất viện. Đây là quy trình được áp dụng nhằm bảo đảm an toàn cho người bệnh, người thân và cộng đồng. Các khuyến cáo của Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA) cũng nhấn mạnh việc quyết định xuất viện phải dựa trên các tiêu chí an toàn bức xạ và hướng dẫn cụ thể cho từng người bệnh.

Do đó, khi người bệnh đã được xuất viện, điều đó có nghĩa là họ đã đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn theo quy định của chuyên ngành. Không có khuyến cáo nào của các hiệp hội chuyên môn trên thế giới yêu cầu người bệnh phải tiếp tục đi "kiểm tra lượng phóng xạ còn tồn dư" tại các cơ sở bên ngoài hay sử dụng các dịch vụ "thải độc phóng xạ", "massage thải xạ" để cơ thể an toàn hơn”, bác sĩ Duy Anh phân tích.

"Không có bằng chứng khoa học nào chứng minh massage, sóng siêu âm, hay các liệu pháp "thải độc" có thể đào thải iod phóng xạ"

Chuyên gia Y học hạt nhân và Ung bướu nêu rõ, điều người bệnh cần làm sau khi về nhà là tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của bác sĩ điều trị, như uống đủ nước để tăng đào thải I-131 qua nước tiểu, đi tiểu thường xuyên, giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai trong khoảng thời gian được khuyến cáo. Đây mới là những biện pháp đã được chứng minh có hiệu quả trong bảo đảm an toàn bức xạ.

“Trong thực hành lâm sàng, chúng tôi đã gặp không ít người bệnh rất lo lắng sau khi điều trị. Có người hỏi: "Trong người tôi còn phóng xạ không?". Có người lại nghĩ rằng: "Nếu không đi thải độc thì chất phóng xạ sẽ tích tụ mãi trong cơ thể". Đây là một hiểu lầm khá phổ biến. Điều quan trọng là người bệnh cần hiểu rằng I-131 không tồn tại vĩnh viễn trong cơ thể. Hoạt độ phóng xạ sẽ giảm dần theo quy luật phân rã vật lý kết hợp với quá trình đào thải sinh học. Chính vì vậy, sau thời gian cách ly được bác sĩ hướng dẫn, người bệnh hoàn toàn có thể trở lại sinh hoạt bình thường”, bác sĩ Duy Anh nói.

Bên cạnh đó, chuyên gia đưa ra lời khuyên, sau khi điều trị iod phóng xạ, người bệnh nhân nên thực hiện rất đơn giản: uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ; đi tiểu thường xuyên để tăng đào thải iod qua nước tiểu; thực hiện đúng thời gian hạn chế tiếp xúc với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai; giữ vệ sinh cá nhân; tái khám đúng lịch. Đây đều là những nội dung được khuyến cáo trong các hướng dẫn của Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ và các tổ chức chuyên ngành quốc tế

“Theo tôi, điều đáng lo ngại không phải bản thân việc massage hay một dịch vụ chăm sóc nào đó, mà là việc những dịch vụ này được quảng bá như một phương pháp "đào thải phóng xạ" hoặc "thải độc" trong khi chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả. Điều này có thể dẫn đến ba hệ quả. Thứ nhất, khiến người bệnh hoang mang, lo lắng không cần thiết, nghĩ rằng trong cơ thể vẫn còn "chất phóng xạ độc hại" cần phải loại bỏ, trong khi quá trình đào thải I-131 đã diễn ra tự nhiên theo cơ chế sinh học và được bác sĩ kiểm soát bằng các quy trình an toàn bức xạ.

Thứ hai, người bệnh có thể mất thời gian và chi phí cho những dịch vụ chưa được kiểm chứng thay vì tập trung vào việc tái khám và theo dõi đúng hướng dẫn. Cuối cùng, nếu người bệnh xuất hiện các triệu chứng sau điều trị nhưng chỉ tìm đến các dịch vụ "thải xạ" thay vì quay lại cơ sở y tế, có thể làm chậm việc phát hiện và xử trí các tác dụng phụ hoặc biến chứng cần được bác sĩ đánh giá”, bác sĩ Duy Anh nhấn mạnh.

Ngoài ra, bác sĩ cho biết thêm, cho đến nay, không có khuyến cáo nào của các hiệp hội chuyên ngành như Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA) hay Hiệp hội Y học Hạt nhân và Hình ảnh Phân tử (SNMMI) khuyến nghị người bệnh thực hiện các liệu pháp "thải độc phóng xạ" sau điều trị I-131. Vì vậy, người bệnh nên tiếp cận thông tin từ các cơ sở y tế và bác sĩ chuyên khoa để tránh những hiểu lầm và những chi phí không cần thiết.

"Điều trị iod phóng xạ là phương pháp đã được sử dụng trên thế giới trong nhiều thập kỷ và có hồ sơ an toàn rõ ràng khi được chỉ định đúng. Sau điều trị, người bệnh không nên quá lo lắng trước những quảng cáo về “thải độc phóng xạ” hay “massage thải xạ” chưa được kiểm chứng. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ y học hạt nhân. Việc tiếp cận thông tin từ nguồn chính thống sẽ giúp người bệnh tránh những chi phí không cần thiết và yên tâm hơn trong quá trình điều trị”, bác sĩ Duy Anh chia sẻ thêm.

Trao đổi với phóng viên, luật sư Nguyễn Thanh Phương – Giám đốc Công ty luật Phương Bình cho biết, nếu cá nhân hoặc bác sĩ trực tiếp quản lý fanpage, đăng tải hoặc cho phép đăng tải các nội dung quảng cáo dịch vụ chăm sóc sức khỏe không đúng quy định, gây hiểu nhầm về công dụng điều trị, thì có thể bị xem xét trách nhiệm theo quy định pháp luật về quảng cáo và hành nghề y.
Theo luật sư, hành vi quảng cáo sai sự thật hoặc quảng cáo dịch vụ vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép có thể bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và quảng cáo. Trường hợp gây hậu quả ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm dân sự hoặc hình sự tùy mức độ.
Đáng chú ý, ngay cả trong trường hợp bác sĩ không trực tiếp cung cấp dịch vụ nhưng để tên tuổi, hình ảnh, học vị xuất hiện trên fanpage nhằm tăng độ tin cậy cho các dịch vụ chưa rõ tính pháp lý, vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm liên quan nếu gây hiểu nhầm cho người bệnh.
“Việc sử dụng danh xưng “bác sĩ” trong quảng cáo dịch vụ y tế hoặc chăm sóc sức khỏe phải đúng quy định, không được gây hiểu nhầm về tính chất điều trị hoặc thẩm quyền chuyên môn. Nếu danh xưng này được dùng như yếu tố tạo uy tín cho dịch vụ không được cấp phép, cơ quan chức năng có thể xem xét trách nhiệm của cả cá nhân và tổ chức liên quan” – Luật sư Phương nhấn mạnh.

×