Liệu World Cup có còn là ngày hội của người yêu bóng đá?

Khi World Cup và các giải đấu được FIFA đem ra mua bán

Mới đây, các liên đoàn thành viên của UEFA đã nhất trí thông qua việc tẩy chay World Cup cũng như mọi giải đấu do FIFA tổ chức nếu FIFA vẫn theo đuổi kế hoạch này. Quyết định được đưa ra trong một cuộc họp trực tuyến.

Hôm thứ Ba, FIFA đề xuất thành lập một công ty con tư nhân mang tên FIFA Forward Enterprise (FFE) để quản lý hoạt động thương mại của các giải đấu lớn, bao gồm cả World Cup.

Theo kế hoạch, FIFA sẽ bán các cổ phần thiểu số, không có quyền kiểm soát trong công ty này cho các nhà đầu tư tư nhân, đồng thời khẳng định vẫn giữ cổ phần chi phối và toàn quyền quyết định các vấn đề bóng đá như điều lệ, quyền biểu quyết của 211 liên đoàn thành viên, quyền đăng cai, tổ chức các giải đấu, chương trình phát triển bóng đá, lịch thi đấu quốc tế cũng như cơ cấu tổng thể của môn thể thao này.

Trong khi Chủ tịch FIFA Gianni Infantino khẳng định đây là "cơ hội vàng để thúc đẩy sự phát triển của bóng đá trên toàn cầu", thì khoản lợi nhuận tài chính khổng lồ mà FIFA có thể thu về cũng rất đáng chú ý. FIFA kỳ vọng huy động được khoảng 4,2 tỷ USD từ các nhà đầu tư dài hạn, qua đó định giá FFE vào khoảng 20 tỷ USD.

Infantino nhấn mạnh đây "chỉ là một đề nghị, chứ không phải nghĩa vụ bắt buộc". Tuy nhiên, hoàn cảnh xuất hiện của kế hoạch này đã khiến nhiều người không khỏi hoài nghi.

Đề xuất chỉ được công khai sau khi tờ The Times tiết lộ sự tồn tại của nó vào thứ Ba tuần trước. Chỉ sau vụ rò rỉ này, FIFA mới chính thức xác nhận kế hoạch, làm dấy lên hàng loạt chỉ trích liên quan đến tính minh bạch, ảnh hưởng của giới đầu tư, nguy cơ xung đột lợi ích và quá trình thương mại hóa bóng đá ngày càng mạnh mẽ.

Những lo ngại càng gia tăng khi The Times đưa tin FIFA đã bắt đầu làm việc với các cố vấn tài chính và các nhà đầu tư tiềm năng. Trong số này có Thrive Capital, quỹ đầu tư do Joshua Kushner (em trai Jared Kushner - con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump) sáng lập, cùng một bộ phận của ngân hàng JP Morgan Chase - đơn vị từng đứng sau kế hoạch tài trợ cho dự án European Super League bất thành.

Tờ báo cũng cho rằng ông Infantino, 56 tuổi, có thể sẽ hưởng lợi cá nhân từ mô hình này khi trở thành Ủy viên điều hành của FFE sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch FIFA cuối cùng vào năm 2031. FIFA phủ nhận hoàn toàn việc từng thảo luận về khả năng này.

Thời điểm FIFA đưa ra đề xuất với các liên đoàn thành viên cũng làm dấy lên nhiều nghi vấn.

Infantino thông báo 211 liên đoàn thành viên có thể nhận tới 40 triệu USD trong chu kỳ hỗ trợ giai đoạn 2027-2030, bao gồm 20 triệu USD ngay sau khi ký chấp thuận đề xuất. Các liên đoàn chỉ có thời hạn đến ngày 19/9 để đưa ra quyết định, tức chưa đầy hai tháng.

Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu các khoản hỗ trợ tài chính đó thực sự nhằm phát triển bóng đá hay chỉ là cách để FIFA giành được sự đồng thuận cho một trong những thay đổi cơ cấu lớn nhất trong lịch sử tổ chức.

Theo The Times, những người phản đối còn gọi khoản hỗ trợ này là "hành vi hối lộ trắng trợn". Dù cách diễn đạt này còn gây tranh cãi, lời đề nghị rõ ràng tạo ra một bài toán khó, đặc biệt với những quốc gia bóng đá nhỏ như Bangladesh - nơi nguồn tài trợ từ FIFA đóng vai trò sống còn đối với cơ sở hạ tầng và các chương trình phát triển.

Nếu 40 triệu USD không tạo nhiều sức hút với các thành viên giàu có của UEFA hay CONMEBOL - nơi quy tụ những cường quốc như Brazil và Argentina - thì hoàn cảnh lại hoàn toàn khác với bốn liên đoàn còn lại gồm AFC, CAF, CONCACAF và OFC, vốn phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn tài trợ từ FIFA.

Phản ứng của CAF phần nào phản ánh thực tế đó.

Liên đoàn Bóng đá châu Phi cho biết sẽ "tiếp tục tham vấn các liên đoàn thành viên nhằm tăng thêm nguồn lực tài chính và các nguồn lực khác để phát triển bóng đá tại châu Phi cũng như trên toàn thế giới", cho thấy những lợi ích kinh tế khiến đề xuất này khó có thể bị bác bỏ ngay lập tức.

Tuy nhiên, một số bên khác lại phản ứng quyết liệt hơn.

Chủ tịch AFC Sheikh Salman bin Ebrahim Al Khalifa, người đứng đầu liên đoàn có Bangladesh là một trong 47 thành viên, gọi việc FIFA không tham khảo ý kiến các liên đoàn châu lục là "hoàn toàn không thể chấp nhận", đồng thời cho rằng điều này làm suy yếu cấu trúc hiện tại của bóng đá thế giới.

Mối lo ngại cũng không chỉ dừng ở vấn đề quản trị.

Các quỹ đầu tư tư nhân không bỏ ra hàng tỷ USD nếu không kỳ vọng lợi nhuận đáng kể. Nhiều chuyên gia lo ngại các ưu tiên thương mại sẽ dần chi phối chính môn thể thao này. Áp lực tối đa hóa doanh thu có thể dẫn đến việc mở rộng các giải đấu hơn nữa, tăng mật độ lịch thi đấu quốc tế, ưu tiên các hợp đồng truyền hình và tài trợ đắt đỏ, cũng như đưa ra những quyết định dựa trên giá trị thương mại thay vì tính công bằng thể thao.

World Cup vừa kết thúc phần nào phản ánh những nỗi lo đó.

Lần đầu tiên mở rộng lên 48 đội, đây là kỳ World Cup lớn nhất lịch sử. Tuy nhiên, ngay trước khi giải khởi tranh, nhiều người đã đặt câu hỏi liệu World Cup có đang bị thương mại hóa quá mức hay không.

Giá vé tăng vọt, với nhiều trận đấu mà ngay cả những chỗ ngồi tiêu chuẩn cũng có giá khoảng 4.000 USD. Người hâm mộ còn phải chi trả khoản chi phí đi lại rất lớn giữa ba quốc gia đồng chủ nhà là Mỹ, Canada và Mexico. Bên cạnh đó, những rắc rối về thủ tục visa, đặc biệt tại Mỹ, khiến không ít CĐV, thậm chí cả người thân của các cầu thủ, không thể đến sân.

Trên sân cỏ, việc áp dụng các quãng nghỉ giữa hiệp theo kiểu "quarter break" thông qua các đợt nghỉ uống nước, ngay cả tại những sân vận động có mái che và điều hòa, cũng vấp phải nhiều chỉ trích. Dù FIFA giải thích đây là biện pháp bảo vệ sức khỏe cầu thủ, nhiều khán giả cho rằng những khoảng nghỉ này chỉ tạo thêm cơ hội chèn quảng cáo, làm gián đoạn nhịp độ trận đấu và trải nghiệm theo dõi.

Cộng với chi phí quá đắt đỏ, nhiều người nhận định World Cup đang dần trở thành giải đấu dành cho tầng lớp có điều kiện tài chính thay vì những người hâm mộ bình thường, bất chấp việc FIFA công bố kỷ lục mới về lượng khán giả đến sân và người xem truyền hình.

Trong bối cảnh đó, cam kết của Infantino rằng việc thương mại hóa các giải đấu của FIFA sẽ giúp "người hâm mộ trên khắp thế giới được hưởng lợi to lớn từ tiềm năng mang tính cách mạng này" vẫn chưa đủ sức thuyết phục nhiều người hoài nghi.

Bóng đá luôn thay đổi, từ những cuộc cách mạng chiến thuật, sự phát triển của công nghệ cho đến việc mở rộng quy mô các giải đấu. Tuy nhiên, trước đây những thay đổi đó chủ yếu nhằm cải thiện chính môn thể thao này. Đề xuất mới của FIFA lại đánh dấu một bước ngoặt hoàn toàn khác: lần đầu tiên mở cánh cửa cho nguồn vốn đầu tư tư nhân tham gia trực tiếp vào cỗ máy thương mại của bóng đá.

Vì vậy, câu hỏi lúc này không còn là liệu bóng đá có thể tạo ra nhiều tiền hơn hay không, bởi môn thể thao này vốn đã làm điều đó tốt hơn gần như mọi môn thể thao khác.

Điều quan trọng hơn là: cuối cùng số tiền đó sẽ phục vụ ai?

Nếu kỳ vọng lợi nhuận của các nhà đầu tư bắt đầu chi phối hướng phát triển của những giải đấu lớn nhất thế giới, bóng đá sẽ ngày càng ít thuộc về hàng triệu người chơi và người hâm mộ, mà ngày càng phục vụ những khoản doanh thu trị giá hàng tỷ USD.

Và khi đó, điều thay đổi sẽ không chỉ là mô hình tài chính của bóng đá, mà có thể là chính bộ mặt của môn thể thao mà cả thế giới đã biết và yêu mến suốt nhiều thế hệ.

×