Lỗ hổng xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội: Bài học từ vụ làm giả giấy tờ tại Thái Nguyên

Những ngày gần đây, dư luận đặc biệt chú ý đến vụ việc làm giả giấy tờ mua nhà ở xã hội tại Thái Nguyên. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, một nhóm đối tượng đã bị khởi tố về hành vi làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức nhằm hợp thức hóa hồ sơ cho các cá nhân không đủ điều kiện.

Các đối tượng được xác định đã móc nối với một số môi giới bất động sản, thu tiền dịch vụ để “lo trọn gói” hồ sơ. Thay vì phải chứng minh đủ điều kiện thì người mua chỉ cần bỏ ra một khoản phí là có thể được cung cấp bộ hồ sơ hợp lệ.

Những loại giấy tờ làm giả vốn được xem là “cửa ải” nhằm đảm bảo chính sách đến đúng đối tượng nhưng việc xác nhận vẫn dựa nhiều vào văn bản thủ công, cơ chế kiểm tra chéo gần như không có, các đối tượng dễ dàng hợp thức hóa hồ sơ.

Khi chính sách an sinh trở thành “miếng bánh” bị tranh giành

Phát triển nhà ở xã hội cho người dân đã được Đảng, Nhà nước xác định là nhiệm vụ quan trọng của cả hệ thống chính trị, thể hiện bản chất tốt đẹp, tính ưu việt của xã hội.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách rất lớn giữa cung - cầu đã tạo ra động lực mạnh mẽ cho các hành vi trục lợi.

Theo nhiều chuyên gia, tại không ít địa phương, nhà ở xã hội đang bị biến tướng thành một loại “tài sản đầu tư trá hình”. Giá bán thấp hơn đáng kể so với nhà thương mại khiến nhiều người tìm cách “lách luật” để mua sau đó chuyển nhượng kiếm lời.

Chuyên gia: Cơ chế xác nhận hồ sơ đang “dễ dãi” một cách nguy hiểm

TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho rằng vụ việc tại Thái Nguyên cho thấy một nghịch lý: Quy trình xét duyệt nhà ở xã hội trên giấy tờ thì chặt chẽ nhưng trên thực tế lại có nhiều kẽ hở.

Theo ông Hiếu, vấn đề nằm ở việc quá phụ thuộc vào xác nhận của các đơn vị trung gian. Trong bối cảnh dữ liệu dân cư, dữ liệu thuế và dữ liệu nhà đất vẫn chưa được kết nối đồng bộ, việc kiểm tra tính xác thực của hồ sơ 1 phần dựa vào lòng tin.

Đây là một cơ chế quản lý mang tính thủ công trong khi thị trường bất động sản đã vận hành theo logic của kinh tế thị trường. Sự lệch pha này khiến các kẽ hở dễ bị khai thác

Ở góc độ chính sách, GS, TS. Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội cho rằng, nhà ở xã hội là chính sách an sinh. Đã là chính sách an sinh thì Nhà nước phải đứng ra lo bằng công cụ của Nhà nước.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP. HCM nhìn nhận rằng, nguyên nhân sâu xa của các vụ gian lận hồ sơ nhà ở xã hội nằm ở thiếu nền tảng dữ liệu thống nhất về tài sản và thu nhập của người dân.

Theo ông Châu, trong khi nhiều quốc gia đã có hệ thống dữ liệu cho phép cơ quan quản lý kiểm tra nhanh tình trạng tài sản của một cá nhân, Việt Nam vẫn đang phụ thuộc chủ yếu vào giấy xác nhận từ địa phương hoặc đơn vị công tác.

Điều này dẫn đến một nghịch lý: “Chừng nào hệ thống dữ liệu về thu nhập, nhà ở và tài sản chưa được liên thông thì việc gian lận hồ sơ vẫn còn đất sống”, ông Châu nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý trong vụ việc tại Thái Nguyên là số lượng đơn vị xác nhận hồ sơ rất lớn, bao gồm cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, điều này đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của các tổ chức xác nhận.

Trong nhiều trường hợp, việc xác nhận được thực hiện theo kiểu “ký cho xong thủ tục”, thiếu kiểm tra thực tế. Khi xảy ra sai phạm, trách nhiệm thường chỉ dừng lại ở người làm giả hồ sơ, trong khi khâu xác nhận gần như không bị xem xét đầy đủ.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng nếu không quy định rõ trách nhiệm pháp lý đối với các đơn vị xác nhận, tình trạng xác nhận hình thức sẽ tiếp tục tồn tại.

Dưới góc nhìn doanh nghiệp, Ông Lê Quang Huy, Phó Tổng giám đốc Công ty CP BIC Việt Nam, cho rằng việc xác minh đối tượng đủ điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội hiện nay đang khá rườm rà, trong khi số lượng hồ sơ nộp vào thường cao hơn nhiều so với nguồn cung căn hộ.

Theo ông Huy, ở nhiều dự án, doanh nghiệp đóng vai trò tiếp nhận hồ sơ, ký hợp đồng mua bán, thu tiền và bàn giao căn hộ, còn cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu thực hiện kiểm tra lại sau khi quá trình giao dịch đã hoàn tất. Cách làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro cho chủ đầu tư, đặc biệt khi quá trình hậu kiểm phát hiện người mua không đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.

Ông Huy phân tích, khi phát sinh trường hợp sai đối tượng, chủ đầu tư buộc phải chấm dứt hợp đồng, thu hồi căn hộ và giải quyết các nghĩa vụ tài chính liên quan, đồng thời phải khởi động lại quy trình bán hàng từ đầu. Điều này không chỉ tốn thời gian mà còn gây ảnh hưởng đến kế hoạch triển khai các dự án tiếp theo của doanh nghiệp.

Từ thực tế đó, đại diện BIC Việt Nam cho rằng khâu xét duyệt hồ sơ nên được thực hiện ngay từ đầu bởi cơ quan quản lý nhà nước. Cách làm này sẽ giúp hạn chế rủi ro và tăng tính minh bạch cho toàn bộ quy trình.

Về lâu dài, ông Huy đề xuất xây dựng một hệ thống dữ liệu tập trung về người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội, tích hợp trực tiếp trên nền tảng định danh điện tử VNeID. Theo mô hình này, những người đáp ứng các tiêu chí về thu nhập, điều kiện nhà ở và đối tượng thụ hưởng sẽ được xác nhận trên hệ thống bằng một dạng “tích xanh”.

×