Loại quả Tết nhà nào cũng có, công dụng chữa bệnh bất ngờ nhưng nhiều người không biết cách ăn

Bưởi là một loại trái cây có giá trị dinh dưỡng cao, lượng calo thấp, giàu chất xơ và nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Ăn bưởi đúng cách sẽ giúp tăng cường sức khỏe, giúp bảo vệ tim mạch, ổn định huyết áp, hỗ trợ tiêu hóa và giảm cân.

100 gram bưởi chỉ cung cấp khoảng 38 calo. Một lượng calo không quá lớn nhưng lại mang đến cảm giác no lâu, hạn chế thèm ăn. Bưởi còn chứa nhiều kali, canxi, sắt, vitamin C… cần thiết cho cơ thể.

Đặc điểm tự nhiên của bưởi

Bưởi là loại cây nhỡ, to cao 10 – 13m. Cành có gai nhỏ ở kẽ lá, lúc đầu có lông, sau nhẵn. Lá mọc so le, phiến dài, hình trái xoan hoặc hình trứng, gốc và đầu tù, mặt trên nhẵn bóng, mặt dưới nhạt có gân lồi nổi rõ, cuống lá có cánh rộng tạo với phiến lá hình số 8.

Cụm hoa mọc ở kẽ lá thành chùm, 6 – 8 hoa màu trắng rất thơm, lá bắc và cuống hoa có lông, dài hình đầu, có 4 – 5 răng nhỏ hàn liền, tràng có 5 cánh dày rời nhau, nhị nhiều ngắn bằng nửa cánh hoa, xếp toả tròn rất sít nhau, bầu hình cầu, có lông.

Quả hình cầu, cùi rất dày, màu vàng hoặc màu đỏ nhạt (tuỳ giống), trong có nhiều múi mọng nước, hạt dẹt có cạnh và chất nhầy bao quanh. Lá và vỏ quả có tinh dầu thơm.

Mùa hoa: Tháng 3 – 5, mùa quả: Tháng 8 – 11.

Phân bố, thu hái, chế biến

Bưởi có nguồn gốc ở Ấn Độ - Malaysia. Cây được trồng ở hầu hết các nước Đông Nam Á và Nam Á. Ở Việt Nam, bưởi là cây trồng từ lâu đời, nổi tiếng nhất có bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), miền Nam có bưởi Năm roi.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận sử dụng được của bưởi là thịt quả (múi), vỏ quả, hoa, lá và hạt.

Trong y học cổ truyền, các bộ phận khác nhau của bưởi được sử dụng qua nhiều thế hệ vì chúng đã được khoa học chứng minh là có tiềm năng chữa bệnh và an toàn cho con người.

Vỏ quả bưởi được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền, có vị đắng, cay, mùi thơm, tính bình, có tác dụng trừ phong, hoá đờm, tiêu báng, tiêu phù thũng, hoà huyết, giảm đau.

Tương tự như vậy, hoa bưởi có tác dụng chống lo âu và rối loạn giấc ngủ, hoa được dùng trong trường hợp tâm thần bất thường, hen suyễn, bệnh phong, nấc, ho và động kinh. Do có chứa hương thơm ngọt ngào, hoa bưởi còn được sử dụng làm thực phẩm, mỹ phẩm, nước hoa và hương liệu hoặc chất làm tăng hương thơm trong ngành dược phẩm.

Lá bưởi có vị đắng, cay, mùi thơm, tính ấm, có tác dụng trừ hàn, tán khí, thông kinh lạc, giải cảm, trừ đờm, tiêu thực, hoạt huyết, tiêu sưng. Lá bưởi tươi thường được dùng nấu với nhiều lá thơm khác để xông chữa cảm cúm, nhức đầu, cất tinh dầu.

Ngoài ra, bưởi cũng được sử dụng để giảm cholesterol và giảm cân.

Theo y học hiện đại, bưởi giúp:

Chống oxy hoá

Các nguyên tử không ổn định được gọi là các gốc tự do thường được tạo ra trong cơ thể con người thông qua các phản ứng sinh hóa khác nhau có thể gây ra thiệt hại cho các tế bào thông qua quá trình oxy hóa, có liên quan đến việc gây ung thư, xơ vữa động mạch, bệnh Parkinson, bệnh Alzheimer,... Các sản phẩm thực phẩm chứa nhóm chức OH (hydroxyl) được coi là có khả năng chống oxy hóa, ngăn ngừa sự hủy hoại của quá trình oxy hóa bằng cách tặng các điện tử của chúng cho các gốc tự do.

Bưởi là một nguồn cung cấp chất chống oxy hóa tốt như flavonoid, polyphenol và acid ascorbic, là những chất trung hòa tốt các gốc tự do, trong đó polyphenol là thành phần quan trọng ngăn ngừa tổn thương do oxy hóa.

Chống viêm

Viêm là cơ chế tự nhiên của cơ thể để bảo vệ cơ thể khỏi sự tấn công của những yếu tố bên ngoài và đóng một vai trò quan trọng trong quá trình chữa bệnh. Sự hiện diện của polysaccharid trong bưởi có hoạt tính kháng viêm tiềm năng. Hoạt động chống viêm của bưởi đã được báo cáo trong một nghiên cứu thực hiện trên cả thỏ được kích thích bằng amoniac và bệnh nhân lâm sàng, polysaccharide có trong quả làm giảm các triệu chứng cũng như ức chế viêm mãn tính.

Bưởi có chức năng như một chất chống viêm tốt vì polysaccharid và coumarin có trong vỏ quả có tác dụng ngăn chặn các hoá chất trung gian gây viêm và các cytokine tiền viêm.

Chống ung thư

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng vỏ bưởi có thể gây ra quá trình apoptosis của tế bào khối u chuột bằng cách ngăn chặn chu kỳ tế bào ở pha S và điều chỉnh giảm các biểu hiện Bcl-2 và điều chỉnh Bax, điều này gợi ý rằng tác dụng chống khối u in vivo được điều trị bằng vỏ bưởi có thể là do các đặc tính điều hòa miễn dịch của polysaccharides và các đặc tính gây apoptosis trên chuột mang khối u.

Sen và Samanta (2015) đã nghiên cứu hoạt tính chống khối u từ chiết xuất methanol của lá Bưởi chống lại dòng tế bào Ehrlich Ascites Carcinoma ở chuột bạch tạng Thụy Sĩ. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự hiện diện của flavonoid và limonoids có trong lá Bưởi làm trung gian hoạt động chống ung thư và chống viêm.

Ngoài ra, chiết xuất bưởi liên kết với các acid mật thứ cấp có liên quan đến việc phát triển ung thư đại trực tràng. Do đó, kết quả của các nghiên cứu đã cung cấp thông tin rằng chiết xuất Bưởi có thể làm giảm yếu tố nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Hoạt tính kháng vi sinh vật

Hoạt tính chống nấm

Một nghiên cứu được thực hiện bởi Singh và Navneet (2016) phát hiện rằng tinh dầu Bưởi ức chế hoàn toàn sự phát triển sợi nấm của A. alterta, A. terreus, F. oxysporum, A. fumigatus, H. oryzae và T. viride ở nồng độ 750 ppm.

Năm 2004, Bijun đã nghiên cứu chiết xuất etanolic của vỏ Bưởi và chứng minh là có hiệu quả chống lại một số loại nấm mốc. Dịch chiết được phát hiện có khả năng ức chế sự phát triển của Aspergillus niger V , Tiegh, Penicillium và Aspergillus otyzae với tỷ lệ ức chế lần lượt là 60,5%, 59,5% và 34,3%.

Hoạt tính chống độc tố

Aflatoxin, một loại độc tố được tạo ra bởi một số loại nấm (Aspergillus flavus và Aspergillus parasiticus) là chất độc gây ung thư và gây đột biến. Singh và cộng sự vào năm 2010 đã thực hiện một nghiên cứu cho thấy tinh dầu Bưởi ở nồng độ 500 ppm ức chế hoàn toàn Aflatoxin B1. Vì vậy, tinh dầu của Bưởi có thể được sử dụng để chống lại aflatoxin.

Hoạt tính kháng vi khuẩn

Hoạt tính kháng khuẩn từ chiết xuất ethanolic của vỏ Bưởi được nghiên cứu là có khả năng chống lại vi khuẩn Escherichia coli, Staphylococcus aureus và Salmonella. Ngoài ra, dịch chiết etyl axetat thô từ bề mặt ngoại vi của vỏ Bưởi cũng có thể ức chế sự phát triển của vi khuẩn Gram dương.

Trong một số nghiên cứu khác về hoạt tính kháng khuẩn của chiết xuất methanolic (175 ml methanol) từ lá, vỏ và múi của Bưởi, cho thấy khả năng chống lại vi khuẩn Escherichia coli, P. aeruginosa, Salmonella typhi, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumonia.

Duy trì sức khoẻ tim mạch

Về bản chất, bưởi có hàm lượng kali cao, bưởi giúp duy trì huyết áp bình thường. Nó cũng có chức năng thúc đẩy hoạt động của cơ tim, giảm lượng cholesterol xấu và tăng mức cholesterol tốt một cách tự nhiên. Bưởi rất có lợi trong việc ngăn ngừa các trường hợp đau tim và đột quỵ và do đó góp phần kéo dài tuổi thọ và khỏe mạnh hơn.

Tác dụng của bưởi ở người có hội chứng chuyển hóa

Cả múi và vỏ của bưởi đều có khả năng điều trị trong trường hợp rối loạn chuyển hóa bằng cách cải thiện chuyển hóa glucose, ngăn ngừa tăng cân và giảm rối loạn lipid máu.

Chiết xuất của vỏ bưởi được chứng minh làm giảm trọng lượng cơ thể và TC, TG, LDL-c máu trong một nghiên cứu với chuột béo phì bằng cách kích hoạt các enzym sinh hóa chịu trách nhiệm chuyển hóa lipid, chẳng hạn như carnitine palmitoyl-transferase và lipase.

Ăn bưởi đúng cách, đúng thời điểm có thể hỗ trợ quá trình giảm cân diễn ra hiệu quả hơn, mang lại nhiều lợi ích hơn cho sức khỏe.

Ăn bưởi trước bữa chính: Bạn có thể chọn ăn bưởi trước các bữa chính để tạo cảm giác no lâu, giúp kiểm soát lượng calo nạp vào cơ thể. Bưởi là loại trái cây ít calo, giàu chất xơ và vitamin C. Chỉ cần ăn nửa quả bưởi trước bữa ăn, bạn sẽ có cảm giác no sớm và ăn ít hơn trong bữa chính. Nửa quả bưởi cung cấp khoảng 52 calo nhưng nhờ lượng pectin dồi dào, nó có thể kéo dài cảm giác no. Trong đó, pectin là một dạng chất xơ hòa tan giúp làm chậm quá trình tiêu hóa. Theo một số nghiên cứu, duy trì thói quen ăn bưởi trước bữa ăn chính trong vòng 6 tuần sẽ giúp giảm cân nặng và giảm vòng eo.

Tuy nhiên, không nên áp dụng chế độ ăn bưởi thay bữa chính vì cách này sẽ khiến cơ thể thiếu hụt năng lượng, mất cân bằng dinh dưỡng.

Ăn bưởi vào buổi sáng: Ăn bưởi vào buổi sáng sẽ bổ sung nước và chất xơ cho cơ thể, giúp thúc đẩy nhu động ruột, hỗ trợ tiêu hóa, giảm táo bón. Ăn bưởi vào buổi sáng hoặc trước bữa ăn đều giúp cơ thể hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn, giảm cảm giác khó tiêu, đầy bụng.

Ngoài ra, bưởi còn chứa nhiều chất chống oxy hóa có tác dụng hộ trợ giảm viêm, bảo vệ tế bào, giúp ngăn ngừa sức khỏe tim mạch.

Chất xơ trong bưởi không chỉ có lợi cho tiêu hóa mà còn có tác dụng làm giảm cholesterol xấu LDL, giúp hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Lưu ý, người đang sử dụng thuốc statin điều trị mỡ máu nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi thêm bưởi vào chế độ ăn uống do các chất trong bưởi có thể xảy ra tương tác với hoạt chất trong thuốc, làm thay đổi công dụng của thuốc.

Đối với người khỏe mạnh, có thể ăn nửa quả bưởi vào buổi sáng hoặc trước bữa ăn nhưng không nên ăn khi quá đói. Bưởi cũng có chứa axit, có thể khiến dạ dày bị khó chịu. Để giảm cân hiệu quả, lành mạnh, bạn nên tăng cường các loại protein nạc, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh trong chế độ ăn uống.

Bưởi rất giàu Kali và Vitamin C nếu dùng quá nhiều sẽ có hại cho những bệnh nhân có vấn đề về thận.

Những người dị ứng với trái cây họ cam quýt nên tránh các thực phẩm và thuốc từ bưởi.

×