“Lời cảm ơn 43 tỷ đồng” và “cơ chế chị Nga”

"Lời cảm ơn 43 tỷ đồng"

Phiên tòa xét xử các cựu quan chức của Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y Tế những ngày đầu năm 2026 tại Hà Nội không chỉ là nơi công lý được thực thi, mà còn làm rớt xuống đất những chiếc mặt nạ, để lộ ra những sự thật trần trụi đến mức gây phẫn nộ.

Những vị cựu Cục trưởng, Cục phó khi đương chức nắm trong tay con dấu "An toàn thực phẩm", họ không chỉ tham nhũng, nhận hối lộ từ doanh nghiệp mà họ trấn lột bằng quy trình.

Những từ ngữ như "cảm ơn" được họ sử dụng để tẩy trắng cho hành vi phạm tội. Cái cách họ đổ lỗi cho cấp dưới thật sự khiến người ta phải suy nghĩ về những điều đạo đức họ từng ra rả nói khi đương chức.

Hãy nhìn vào những con số, bởi chúng trung thực hơn lời khai của các vị quan chức tay nhúng chàm rất nhiều. Cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong nhận 43 tỷ đồng. Các vị Cục phó, cấp dưới chia nhau hàng chục tỷ khác.

Cục An toàn thực phẩm đã bị biến từ nơi phục vụ thành trạm thu phí. Muốn lưu thông không còn cách nào khác phải trả tiền! Doanh nghiệp trở thành bò sữa. Một thứ đáng ra phải vận hành bằng quy chuẩn, bằng dữ liệu, bằng trách nhiệm, nhưng ở đây lại vận hành bằng phong bì và tín hiệu ngầm. Xấu hổ hơn khi người ta đặt tên cho nó là “Cơ chế chị Nga”.

"Cơ chế chị Nga" được nhắc đến trong hồ sơ không phải là sáng kiến cá nhân bộc phát. Nó là một dây chuyền sản xuất. Đầu vào là hồ sơ doanh nghiệp, đầu ra là giấy phép, và nhiên liệu vận hành là phong bì.

Họ vòi vĩnh doanh nghiệp bằng quyền lực. Họ "ngâm" hồ sơ, họ tạo ra những nút thắt vô hình để doanh nghiệp muốn đưa sản phẩm ra thị trường, buộc phải tìm đến "cửa sau". Đó là sự trấn lột của kẻ mạnh đối với kẻ yếu, được bọc trong cái vỏ bọc "hướng dẫn quy trình".

Nhưng đỉnh điểm của sự xấu hổ và phẫn nộ không chỉ nằm ở lúc họ nhận tiền. Nó nằm ở lúc họ mở miệng trước tòa, những lời khai ngây ngô đến nực cười. Ông Phong khai rằng ông nghĩ đó là "quà cảm ơn", là doanh nghiệp "tự nguyện". Từ bao giờ, một công chức ăn lương từ thuế của dân lại coi việc nhận 43 tỷ đồng "cảm ơn" là chuyện bình thường với một công chức có vị trí như ông cựu Cục trưởng?

Sự ngây ngô, né tránh trách nhiệm đến mức phẫn nộ nằm trong cách ngôn ngữ được đánh tráo khái niệm. Tiền hối lộ được gọi là “cảm ơn”. Hồ sơ bị “om” được gọi là “đúng quy trình”. Trước tòa, họ phủ nhận chuyện cố tình gây sức ép, trong khi lời khai từ các chủ doanh nghiệp mô tả hồ sơ bị kéo dài và chỉ “đúng hạn” sau khi đưa tiền. Đó là khoảnh khắc người ta thấy rõ một nghệ thuật rất Việt Nam mà không ai tự hào: Nghệ thuật chối tội bằng từ vựng.

Có một chi tiết trong lời khai khiến người ta phải cười ra nước mắt vì sự ngây ngô của nó: Ông Phong khai dùng số tiền hối lộ khổng lồ đó để "hỗ trợ gia đình, anh em" và thậm chí... "tài trợ giải thể thao". Hãy tưởng tượng cảnh các cán bộ Cục An toàn thực phẩm hăng say rèn luyện sức khỏe trên những sân thể thao được thuê bằng chính những đồng tiền xương máu của doanh nghiệp, những đồng tiền sẽ được cộng vào giá thành hộp sữa bán ra thị trường.

Có lẽ với họ, đạo đức nghề nghiệp là một thách thức đối với giới hạn chịu đựng của đạo đức cộng đồng. Họ không đánh, nhưng họ vẫn khiến nhiều người phải ngã gục bởi sự trì hoãn trong quy trình công vụ khi chưa thấy những chiếc phong bì. 43 tỷ, 100 tỷ hay nhiều hơn nữa, liệu có bao giờ là đủ với họ?

Trong phiên xét xử các cựu quan chức của Cục An toàn thực phẩm, sự nguy hiểm nhất không nằm ở số tiền thất thoát mà là ở chỗ, khi sự an toàn có thể mua được bằng "cơ chế chị Nga", khi đó, chúng ta đang bị đầu độc mà không biết.

Không phải ngẫu nhiên mà cơ quan chức năng vừa phát hiện 120 tấn lợn nhiễm dịch tả châu Phi trong tình trạng ôi thiu, chảy nước, bốc mùi. Và (khoảng) 2 tấn trong số đó đã được sản xuất thành thịt hộp. Cùng lúc đó, Bộ Y tế vừa công văn khẩn yêu cầu dừng kinh doanh ngay lập tức đối với hai sản phẩm sữa bột của Nestlé do lo ngại chứa độc tố vi khuẩn. Cái đáng sợ là sữa này chứa Cereulid, một loại độc tố bền nhiệt và còn đáng sợ hơn khi nó là sản phẩm dành cho trẻ nhỏ.

Vẫn chưa hết, Lâm Đồng cũng vừa xử phạt 95 triệu đồng đối với tiệm Bibon (Phan Thiết). Bởi đã có tới gần 90 người bị đau bụng do ngộ độc thức ăn khi ăn bánh mì tại đây.

Phiên tòa rồi sẽ khép lại, án sẽ tuyên. Nhưng dư vị chua chát về những khuôn mặt quan chức trí thức nói lời ngây ngô sẽ còn ám ảnh chúng ta rất lâu. Bởi vì, cái bị đục khoét trong vụ án này không chỉ là ngân sách hay túi tiền doanh nghiệp, mà là niềm tin – thứ vốn dĩ đã rất mong manh.

×