Lừa đảo công nghệ gây thiệt hại 8.000 tỷ đồng: Vì đâu nạn nhân ngại trình báo?

Lừa đảo công nghệ tinh vi chưa từng có

Tại toạ đàm trực tuyến với chủ đề "Lừa đảo công nghệ cao lan rộng từ thành thị đến nông thôn: Bảo vệ người dân ra sao?", ông Phan Trọng Quân - Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT dẫn thống kê sơ bộ năm 2025 cho thấy, Việt Nam có 4.200 vụ lừa đảo công nghệ, gây thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng.

Ông lưu ý, đây mới chỉ là thống kê dựa trên khai báo của nạn nhân, nhưng chúng ta còn có những thiệt hại khó lường hơn có thể hàng nghìn tỷ đồng khác từ ảnh hưởng đến niềm tin đến chuyển đổi số quốc gia mà chúng ta đang triển khai.

Thứ hai, những vụ lừa đảo công nghệ này đã và đang tạo bất ổn xã hội, tấn công Deepfake diễn ra không chỉ giả dạng người nổi tiếng, lãnh đạo các cơ quan chính quyền có thể tác động đến nhiều người.

"Hiện nay, những rào cản ngăn chặn lừa đảo công nghệ đang khó khăn hơn. Các đối tượng chỉ cần 3-5 giây đã tạo ra một giọng nói, hình ảnh giả mạo chính chủ, nhiều người dùng khó phân biệt để xác định đó là lừa đảo. Các đối tượng giờ rất tinh vi rồi và người bình thường rất khó để nhận biết được", ông Quân nói.

Tại tọa đàm, các chuyên gia thừa nhận, lừa đảo công nghệ cao ngày càng bùng phát với quy mô và mức độ tinh vi chưa từng có, lan rộng từ thành thị đến nông thôn, nhắm vào mọi nhóm người dùng.

Đáng chú ý, bên cạnh các hình thức quen thuộc như giả mạo link, chiếm quyền tài khoản hay deepfake, một làn sóng lừa đảo mới đang nổi lên với thủ đoạn bài bản hơn: lập các sàn giao dịch tài sản số, forex “ảo”, mô hình đa cấp biến tướng hay gian lận trên các nền tảng thương mại điện tử. Những lời mời gọi “lợi nhuận cao”, “đầu tư dễ dàng”, “kiếm tiền tại nhà” đã đánh trúng tâm lý người dùng, khiến không ít người mất trắng tài sản chỉ sau thời gian ngắn.

Trong bối cảnh tài sản ngày càng được số hóa, từ ví điện tử, tài khoản ngân hàng trực tuyến đến tiền điện tử hay dữ liệu cá nhân, các đối tượng lừa đảo đang chuyển hướng mạnh sang chiếm đoạt trực tiếp các giá trị này.

Khi tài sản không còn hữu hình, việc nhận diện rủi ro và thu hồi sau khi bị chiếm đoạt trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Đặc biệt, tại khu vực nông thôn, nơi kỹ năng số còn hạn chế, người dùng càng dễ trở thành “đích ngắm” của các đường dây lừa đảo có tổ chức.

Một thực tế đặt ra là khung pháp lý đối với tài sản số, giao dịch trực tuyến hay các mô hình đầu tư mới vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chưa theo kịp tốc độ biến tướng của tội phạm công nghệ cao. Điều này khiến người dùng nhiều khi rơi vào trạng thái “tự bảo vệ” trong một môi trường đầy rủi ro.

Vì đâu nạn nhân ngại trình báo?

Đặc biệt, theo các chuyên gia, vẫn còn nhiều nận nhân bị lừa nhưng ngại trình báo vì cho rằng “đầu tư rủi ro phải chấp nhận”.

Cùng chia sẻ tại tọa đàm, Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI cho biết, tình trạng lừa đảo công nghệ cao hiện nay đang diễn ra quá phổ biến, ngày càng trắng trợn và rất nguy hiểm.

Ông Đức thẳng thắn nêu, quá nhiều người mất tiền một cách oan ức, đau khổ, thậm chí có người bán nhà, vay mượn rồi cuối cùng mất trắng.

Ông cho rằng, con số thiệt hại được thống kê qua các vụ khai báo hiện nay mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Nhiều người chỉ mất vài triệu đến vài chục triệu đồng nên không trình báo vì cho rằng chắc chắn không thể lấy lại được tiền.

Thậm chí, có trường hợp còn tiếp tục bị lừa thêm lần nữa.

Theo đó, Luật sư Đức nêu ra 3 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

Thứ nhất, phần lớn các vụ lừa đảo hiện nay đều có yếu tố nước ngoài. Những đối tượng này hoạt động xuyên biên giới, sử dụng Facebook, TikTok hay nhiều nền tảng trực tuyến khác để tiếp cận nạn nhân. Ngay cả việc xác minh trong nước vốn đã khó, còn với các đối tượng ở nước ngoài thì càng phức tạp hơn rất nhiều.

Cùng với đó, hiện nay tồn tại quá nhiều tài khoản ngân hàng ảo, tài khoản rác, có thể lên tới hàng chục triệu tài khoản nên việc truy vết rất khó khăn. Muốn xử lý phải cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, ngân hàng và nhiều đơn vị liên quan để lần theo dòng tiền.

Ông cho rằng, đây là những vụ việc cực kỳ phức tạp, thậm chí nhiều trường hợp rơi vào bế tắc.

Thứ hai, nguyên nhân không chỉ nằm ở sự sơ hở hay thiếu hiểu biết của người dùng. Hiện nay, các thủ đoạn lừa đảo đã quá tinh vi, điển hình như công nghệ deepfake khiến ngay cả nạn nhân cũng không nhận ra mình bị lừa.

Ví dụ, hiện nay nhiều giao dịch trên 10 triệu đồng đã yêu cầu xác thực khuôn mặt, nhưng thực tế có trường hợp người dùng chưa kịp xác minh gì thì tiền vẫn bị chuyển đi chỉ trong tích tắc.

Đáng nói, có những khoản tiền hàng trăm triệu đồng bị chuyển đi chỉ trong vài giây, nạn nhân không kịp phản ứng hay yêu cầu phong tỏa.

Thứ ba là tâm lý ngại khai báo của nạn nhân. Nhiều người cho rằng bản thân cũng có phần sai nên e ngại liên quan đến pháp luật. Quan trọng hơn, cả họ và những người xung quanh đều nghĩ rằng gần như không có khả năng lấy lại tiền nên chọn cách im lặng.

Chính việc quá nhiều người không khai báo đã vô tình trở thành “đòn bẩy” khiến loại tội phạm này tiếp tục bùng phát.

"Theo tôi, việc trình báo với cơ quan chức năng không chỉ để bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn là trách nhiệm nhằm góp phần bảo vệ toàn xã hội", ông Đức cho biết và nói thêm, ngoài ra còn rất nhiều nguyên nhân khác, từ pháp lý, khoảng cách địa lý, sự khác biệt giữa các quốc gia cho đến tâm lý và nhận thức của nạn nhân. Tất cả khiến việc phòng chống lừa đảo công nghệ cao hiện nay trở nên đặc biệt khó khăn.

×