Lúa nếp tiến vua ở Thanh Hóa đang được nhân rộng hàng nghìn ha, doanh nghiệp săn mua, giá bán tăng

Giữ gìn, phát huy giá trị giống lúa nếp bản địa

Lúa nếp không chỉ là cây lương thực mà còn là một phần trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc trong tỉnh Thanh Hóa. Trong những dịp lễ, Tết, cưới hỏi hay cúng tổ tiên, xôi nếp luôn là món ăn không thể thiếu.

Trước đây, do chạy theo năng suất, một số giống nếp bản địa từng bị thu hẹp diện tích. Tuy nhiên, khi thị trường ngày càng ưa chuộng nông sản đặc sản, nhiều địa phương đã từng bước khôi phục, phát triển trở lại các giống nếp truyền thống.

Theo ông Lê Minh Công, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp xã Hà Long: “Giống nếp cái hoa vàng - sản vật tiến vua nổi tiếng đã được đưa trở lại sản xuất trên đồng ruộng Hà Long. Giống này phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu địa phương nên hạt gạo thơm, dẻo.

Sau gần 20 năm khôi phục, diện tích canh tác đã tăng lên hơn 200ha, sản lượng đạt gần 1.000 tấn/năm. Năm 2020, sản phẩm gạo nếp cái hoa vàng Gia Miêu Ngoại Trang của HTX được xếp hạng OCOP 3 sao”.

Nhờ nỗ lực bảo tồn nguồn gen quý, Thanh Hóa hiện vẫn lưu giữ nhiều giống nếp đặc sản như: nếp hạt cau, nếp cái hoa vàng, nếp Cay Nọi, cùng các giống nếp cẩm đen như Kháu Phào, Kháu Mắc Khẻn, Kháu Puốc, Kháu Pé Lẹng…

Bên cạnh đó, nhiều giống nếp năng suất, chất lượng cao phục vụ chế biến cũng được doanh nghiệp liên kết sản xuất với nông dân tại các địa phương như Triệu Sơn, Hoằng Hóa, Nga Sơn, Yên Định… tiêu biểu như N97, N98, ĐT52, A Sào, Nếp hương, Nếp thơm 86, KING 6, Nếp vàng 1, nếp Cô Tiên, nếp Nhung…

Mỗi giống mang hương vị riêng, phù hợp từng vùng sinh thái, góp phần tạo nên sự đa dạng cho gạo nếp xứ Thanh.

Theo Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, địa phương là một trong những vùng có nguồn gen lúa nếp phong phú ở khu vực Bắc Trung Bộ. Việc bảo tồn và phát triển các giống nếp bản địa không chỉ giữ gìn nguồn gen quý mà còn tạo ra sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, có giá trị kinh tế cao.

Xây dựng vùng chuyên canh, nâng tầm giá trị hạt nếp

Để khai thác hiệu quả tiềm năng các giống nếp đặc sản, nhiều địa phương đang từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung.

Tại các xã miền núi, nếp Cay Nọi được xác định là cây trồng chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao. Diện tích gieo trồng hàng năm lên tới hàng trăm ha, tập trung tại các xã như Quang Chiểu, Mường Chanh, Tam Chung, Na Mèo… Riêng xã Quang Chiểu đã phát triển hơn 300ha, hình thành vùng sản xuất khá ổn định.

Bà Lương Thị Nồng, Giám đốc HTX Nông lâm Chung Thành, cho biết: “Năng suất nếp Cay Nọi đạt khoảng 45–50 tạ/ha. Dù không cao bằng lúa lai, nhưng nhờ giá bán tốt nên hiệu quả kinh tế ổn định. Hiện HTX liên kết với hơn 30 hộ dân sản xuất khoảng 200ha. Năm 2021, sản phẩm gạo nếp Cay Nọi được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh”.

Không chỉ ở miền núi, các địa phương trung du và đồng bằng cũng đang mở rộng sản xuất lúa nếp đặc sản theo hướng tập trung, tạo nguồn nguyên liệu cho chế biến và tiêu thụ. Hiện toàn tỉnh Thanh Hóa có khoảng 15.000ha lúa nếp, chiếm 5% tổng diện tích gieo trồng lúa.

Trong vụ xuân 2026, diện tích gieo trồng các giống lúa nếp tại Thanh Hóa đạt khoảng 7.000ha, trong đó gần 5.000ha được doanh nghiệp và HTX liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm.

Một số doanh nghiệp tham gia quy mô lớn như: Công ty TNHH Cúc Phương (Ninh Bình) với 250ha, sản lượng 1.350 tấn; Công ty TNHH Thương mại Lựu Sướng 500ha; Công ty TNHH An Thành Phong 106ha…

Thông qua liên kết sản xuất, nông dân được hướng dẫn kỹ thuật, đồng thời đảm bảo đầu ra ổn định. Nhờ đó, giá trị hạt nếp ngày càng được nâng lên. Nhiều sản phẩm gạo nếp đặc sản đã đạt chứng nhận OCOP, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Ông Nguyễn Hữu Long, Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Lựu Sướng, cho biết: “Thị trường đang rất quan tâm đến các sản phẩm gạo nếp đặc sản. Doanh nghiệp đang liên kết với các HTX tại Nông Cống, Hà Long, Thiệu Hóa, Hoằng Hóa… để mở rộng vùng nguyên liệu. Khi sản xuất ổn định, chúng tôi sẽ đầu tư chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ”.

Nhờ khôi phục và bảo tồn giống nếp quý, mở rộng vùng chuyên canh, Thanh Hóa từng bước xây dựng thương hiệu gạo nếp đặc sản gắn với việc phát triển vùng chuyên canh lúa nếp đặc sản không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý của địa phương.

×