Luật đô thị đặc biệt: Định vị lại không gian phát triển TP.HCM, mở đường cơ chế “địa phương quyết, địa phương làm”

Sáng 4/4, UBND TP.HCM phối hợp cùng Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức hội thảo “Về dự thảo Luật đô thị đặc biệt: Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP.HCM trong kỷ nguyên mới”, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học.

Luật đô thị đặc biệt: Cần cơ chế vượt trội để giải phóng nguồn lực

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết hội thảo nhằm gợi mở các nội dung góp ý quan trọng trong quá trình xây dựng dự thảo Luật đô thị đặc biệt, đồng thời cụ thể hóa các định hướng phát triển thành phố trong giai đoạn mới.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP.HCM đang đứng trước yêu cầu phải có những cơ chế, chính sách vượt trội để phát triển nhanh và bền vững. Với vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước, trung tâm tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế và văn hóa, TP.HCM cần một khung thể chế phù hợp để phát huy tối đa tiềm năng, giữ vững vai trò cực tăng trưởng và lan tỏa.

Thực tiễn cho thấy quy mô đô thị ngày càng lớn nhưng các điều kiện và thể chế hiện hành chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, các cơ chế đang áp dụng còn mang tính phổ quát, chưa phản ánh đầy đủ tính đặc thù của một đô thị đặc biệt.

Theo ông Cường, hiện TP.HCM đồng thời triển khai ba nhiệm vụ lớn gồm tổng kết toàn diện Nghị quyết 31, xây dựng dự thảo nghị quyết mới với tầm nhìn đến năm 2030-2045, đồng thời chuẩn bị quy trình, hồ sơ xây dựng Luật đô thị đặc biệt.

Đề xuất khung pháp lý riêng cho “siêu đô thị”

Trình bày tham luận tại hội thảo, PGS.TS Tô Văn Hòa cho rằng, Luật đô thị đặc biệt cần được xây dựng từ mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số trong 10 năm tới, trong đó TP.HCM là một trong hai cực tăng trưởng đầu tàu của cả nước.

Theo ông, luật phải là khung khổ pháp lý được thiết kế riêng cho TP.HCM, đủ đặc thù, đủ đột phá và tương xứng với vị thế của một siêu đô thị. Nội dung luật cần bao trùm hệ sinh thái chính sách toàn diện, từ tầm nhìn chiến lược, quy hoạch tổng thể đến phân cấp, phân quyền.

Còn theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình (Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường Đại học Kinh tế - Luật) cho biết, TP.HCM sau sáp nhập được xác định là “siêu đô thị” với quy mô hơn 14 triệu dân, không gian phát triển mở rộng, hình thành các hành lang kinh tế mới và đối mặt với cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Theo ông, TP.HCM giữ vai trò quan trọng trong phát triển quốc gia, tuy nhiên các cơ chế đặc thù trước đây chủ yếu xử lý riêng lẻ từng vấn đề, thiếu ổn định, mang tính ngắn hạn và được xây dựng trên quy mô TP.HCM cũ.

Từ đó, việc xây dựng Luật đô thị đặc biệt được đặt ra nhằm định vị vị trí phát triển của TP.HCM, đáp ứng yêu cầu trong kỷ nguyên mới.

Luật đô thị đặc biệt: Đề xuất chính sách vượt trội và cơ chế thực thi

Với bài tham luận “Đề cương và các chính sách vượt trội trong dự thảo Luật đô thị đặc biệt”, PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung (Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng, việc xây dựng luật cần chuyển từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”. Đồng thời, thực hiện phân cấp, phân quyền thực chất theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” và xây dựng cơ chế “phủ quyết” thay vì “xin chấp thuận”.

Bà cho rằng, Luật phải bao quát các lĩnh vực từ tổ chức chính quyền đô thị, quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ đến tài chính, ngân sách và liên kết vùng.

Một số chính sách vượt trội được đề xuất như trao quyền cho HĐND và UBND ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với Trung ương; quyết định tổ chức bộ máy và bố trí ngân sách; lập một quy hoạch tổng thể; cơ chế tài chính tự chủ, phát hành trái phiếu đô thị và các loại phí đặc thù.

Khi đầu tàu hụt hơi: TP.HCM cần có cách làm khác, cần lực đẩy mới để tăng tốc trở lại

Phát biểu tại hội thảo, TS Huỳnh Thế Du (Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright) cho rằng cần tập trung vào hai vấn đề lớn, gồm xác định vị trí của TP.HCM đang ở đâu và làm gì để đầu tàu TP.HCM tăng tốc trở lại.

Theo TS Huỳnh Thế Du, lý thuyết về phát triển vùng và đô thị là lý thuyết về cực tăng trưởng, trong đó một quốc gia tăng trưởng không thể trải đều mà chỉ tập trung vào một số vùng. Thực tế cho thấy vùng TP.HCM và vùng Hà Nội là hai vùng tăng trưởng quan trọng nhất của Việt Nam, với lợi thế về quy mô và sự mở rộng quy mô vùng tạo ra động lực phát triển.

Theo ông, vấn đề liên quan đến quy mô vùng TP.HCM và vùng Hà Nội, trong đó tốc độ tăng trưởng chưa đạt tiềm năng và kỳ vọng.

Các số liệu cho thấy vai trò đóng góp của vùng TP.HCM đang giảm. Năm 2001, vùng TP.HCM chiếm 36% GDP cả nước, hiện còn 31,1%, trong khi vùng Đồng bằng sông Hồng từ mức chỉ khoảng 1/5 đã vượt lên. Tương tự, khoảng 20-25 năm trước, vùng TP.HCM chiếm 50% ngân sách cả nước, hiện còn khoảng 1/3. Những con số này cho thấy tốc độ tăng trưởng của TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ thấp hơn mức bình quân cả nước.

TS Huỳnh Thế Du cho rằng, trong khoảng 10 năm qua, dù đã có các cơ chế như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 nhưng chưa tạo ra động lực tăng trưởng rõ rệt. Tỷ trọng GDP của vùng TP.HCM từ khoảng 27% đã giảm xuống còn 24,5% và tiếp tục xuống 23,1%.

Ông nhắc lại giai đoạn đầu đổi mới, khi TP.HCM “phá rào vượt khung”, với thể chế không chính thức nổi trội, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển và lan tỏa ra cả nước. Tuy nhiên, hiện nay việc tập trung vào thể chế chính thức trong thời gian dài chưa mang lại kết quả tương xứng.

Theo TS Huỳnh Thế Du, việc xây dựng Luật đô thị đặc biệt là cần thiết, nhưng chỉ là điều kiện cần. Bên cạnh đó, TP.HCM cần chú ý đến thể chế phi chính thức, được cho là chiếm phần lớn động lực đổi mới sáng tạo. Ông cho rằng thể chế chính thức có thể chỉ chiếm khoảng 20% kết quả, trong khi thể chế phi chính thức chiếm tới 80% động lực.

Từ đó, ông nhấn mạnh TP.HCM cần có cách làm khác, song song với việc xây dựng Luật đô thị đặc biệt, nhằm tạo lại động lực phát triển và khôi phục vai trò đầu tàu tăng trưởng.

×