Luật Phát triển đô thị: Tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, nền tảng đột phá cơ chế liên kết vùng

Tạo đột phá thể chế từ mô hình "Vùng đô thị đặc biệt"

Việc Quốc hội chính thức thông qua Luật Phát triển đô thị ngày 24/8 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tư duy quản lý và kiến tạo không gian phát triển kinh tế - xã hội cho TP.HCM và cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Một trong những điểm nhấn trung tâm của đạo luật này chính là việc cụ thể hóa và thể chế hóa khái niệm "Vùng đô thị đặc biệt". Theo quy định, đây là khu vực liên kết phát triển toàn diện giữa đô thị đặc biệt (TP.HCM) với các đơn vị hành chính cấp tỉnh có địa giới liền kề, tạo nên một không gian kinh tế thống nhất và kết nối sâu rộng.

TP.HCM đã và đang đẩy mạnh các dự án giao thông và tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành nhằm kết nối chặt chẽ giữa sân bay Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành. Ảnh: NV

Thực tiễn phát triển thời gian qua cho thấy, sự chia cắt địa giới hành chính vô hình trung đã tạo ra những rào cản trong việc tích hợp hạ tầng, thu hút đầu tư và phân bổ nguồn lực.

Với Luật Phát triển đô thị, vùng đô thị đặc biệt được trao cơ chế thí điểm các mô hình chính sách mới vượt trội. Các địa phương trong vùng không còn hoạt động riêng rẽ mà có thể chủ động đánh giá tác động kinh tế - xã hội liên vùng, lấy ý kiến phối hợp giữa các UBND cấp tỉnh để triển khai những dự án hạ tầng giao thông kết nối, vùng phát thải thấp hay hệ thống logistics liên hoàn.

Việc phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền đô thị trung tâm gắn liền với trách nhiệm chia sẻ lợi ích vùng sẽ giúp mở rộng không gian phát triển, tối ưu hóa các tiềm năng kinh tế biển, không gian ngầm và vùng không gian tầm thấp.

Động lực từ không gian giao thông TOD và quy hoạch tích hợp vùng

Không chỉ dừng lại ở thể chế chung, Luật Phát triển đô thị còn đưa ra giải pháp đột phá mang tính công cụ để thúc đẩy liên kết vùng thực chất: phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) kết nối liên tỉnh.

Mô hình TOD trong luật cho phép các địa phương phối hợp sử dụng ngân sách địa phương thực hiện các dự án bồi thường, tái định cư, tạo quỹ đất sạch xung quanh các nhà ga, tuyến đường sắt liên vùng để đấu giá hoặc thực hiện dự án BT.

Nguồn thu từ việc khai thác giá trị tăng thêm của đất và hạ tầng khu vực TOD sẽ được giữ lại để tiếp tục tái đầu tư cho hệ thống giao thông kết nối toàn vùng.

Bên cạnh đó, Luật Phát triển đô thị quy định nguyên tắc Quy hoạch tổng thể Thành phố được lập trên cơ sở lồng ghép, tích hợp với quy hoạch vùng và quy hoạch quốc gia.

Mọi chính sách lớn từ xử lý rác thải, bảo vệ môi trường, phát triển năng lượng xanh liên tỉnh đến việc quy định tiêu chuẩn khu công nghiệp sinh thái đều được tính toán trên quy mô toàn vùng.

Sự đồng bộ về quy hoạch cùng cơ chế mua bán điện trực tiếp, đầu tư hạ tầng logistics tích hợp sẽ thu hút mạnh mẽ các nhà đầu tư chiến lược với các siêu dự án tầm cỡ hàng chục nghìn tỷ đồng. Luật Phát triển đô thị thực sự đã đặt nền móng vững chắc để các vùng đô thị cất cánh, khẳng định vị thế trung tâm kinh tế bứt phá của cả nước.

Tạo tiền đề tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo nguồn lực

Tại một hội nghị lấy ý kiến góp ý của các tỉnh, thành miền Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long về nội dung "liên kết vùng" trong Luật, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nhận định các điểm nghẽn lớn hiện nay như giao thông kết nối, vướng mắc hạ tầng và môi trường đều mang tính liên vùng, vượt quá khả năng xử lý của từng địa phương đơn lẻ.

Theo ông Cường, việc xác định đô thị đặc biệt là đô thị tầm quốc tế, đa cực, đóng vai trò hạt nhân điều phối Vùng đô thị đặc biệt. Do đó, việc xác lập cơ chế liên kết vùng sẽ giải quyết tình trạng thiếu cơ chế điều phối, tạo lập sự phối hợp minh bạch, bình đẳng, cùng có lợi để thúc đẩy toàn vùng phát triển.

Đồng tình với định hướng liên kết, ông Phạm Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Đồng Nai, nhấn mạnh sự cần thiết của Quỹ phát triển hạ tầng vùng. Đây sẽ là công cụ quan trọng giúp các địa phương có thêm nguồn lực đầu tư hạ tầng kết nối, giải quyết các điểm nghẽn và thu hút nguồn lực xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Ở góc độ nghiên cứu, PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng phát triển TP.HCM phải thể hiện rõ trong quy hoạch liên vùng. Bài học quốc tế chỉ ra việc thành lập Hội đồng điều phối vùng hoặc cơ chế đồng tài trợ dự án liên vùng là giải pháp hiệu quả để bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa đô thị lớn và toàn vùng.

×