Lý Thế Dân đáng sợ đến mức nào mà khiến Lý Kiến Thành buộc phải ra tay trước?

Lý Thế Dân đáng sợ đến mức nào mà khiến Lý Kiến Thành buộc phải ra tay trước?

Lịch sử nhà Đường từng chứng kiến rất nhiều cuộc tranh đoạt quyền lực, nhưng hiếm có biến cố nào vừa đẫm máu vừa làm thay đổi vận mệnh Trung Hoa sâu sắc như Biến Huyền Vũ Môn.

Rạng sáng ngày mùng 4 tháng 6 năm Vũ Đức thứ 9 (năm 626), tại cổng Huyền Vũ phía bắc hoàng thành Trường An, Tần vương Lý Thế Dân giương cung bắn chết anh ruột là Thái tử Lý Kiến Thành, còn đại tướng Uất Trì Kính Đức hạ sát Tề vương Lý Nguyên Cát. Chỉ trong vài giờ ngắn ngủi, cán cân quyền lực của đế quốc Đại Đường hoàn toàn đảo ngược.

Không lâu sau, Đường Cao Tổ Lý Uyên buộc phải lập Lý Thế Dân làm Thái tử rồi nhường ngôi. Một triều đại huy hoàng mang tên Trinh Quán bắt đầu.

Suốt nhiều thế kỷ, người đời thường đặt câu hỏi: Vì sao Lý Kiến Thành lại quyết tâm loại bỏ em trai?

Câu trả lời nằm ở một thực tế đơn giản: trước khi Huyền Vũ Môn xảy ra, Lý Thế Dân đã trở thành người đáng sợ nhất trong toàn bộ đế quốc Đại Đường.

Từ vị hoàng tử thứ hai đến "thanh kiếm" của nhà Đường

Năm 617, khi Lý Uyên khởi binh tại Thái Nguyên chống nhà Tùy, ông giao cho hai con trai là Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân chia nhau chiêu mộ binh mã. Lúc ấy, chưa ai biết cuộc khởi nghĩa sẽ thành hay bại. Hai anh em đều chỉ là những người đồng hành trên con đường giành thiên hạ, chưa tồn tại mâu thuẫn về ngôi vị.

Nhưng sau khi nhà Đường được thành lập năm 618, mọi thứ bắt đầu thay đổi. Lý Kiến Thành được lập làm Thái tử, ở lại Trường An phụ giúp phụ hoàng xử lý triều chính, học cách trở thành người kế vị.

Còn Lý Thế Dân? Ông gần như không có mặt ở kinh thành. Trong gần tám năm tiếp theo, vị Tần vương liên tục dẫn quân chinh chiến khắp thiên hạ. Từ Tiết Cử ở Quan Trung, Lưu Vũ Chu tại Sơn Tây, Tống Kim Cương, Vương Thế Sung ở Hà Nam cho tới Đậu Kiến Đức tại Hà Bắc... Hầu như mọi cuộc chiến quyết định sự tồn vong của nhà Đường đều có dấu ấn của Lý Thế Dân. Điều đó vô tình tạo nên sự khác biệt cực lớn giữa hai anh em.

Lý Kiến Thành có danh nghĩa. Lý Thế Dân có chiến công.

Người thống nhất thiên hạ thực sự

Chiến thắng vang dội nhất của Lý Thế Dân diễn ra năm 621. Sau nhiều tháng vây hãm Lạc Dương, ông đánh bại Vương Thế Sung, rồi tiếp tục tiêu diệt Đậu Kiến Đức trong trận Hổ Lao Quan – một trong những trận quyết chiến nổi tiếng nhất lịch sử Trung Hoa.

Hai thế lực quân phiệt mạnh nhất phương Bắc bị xóa sổ chỉ trong một chiến dịch. Từ đó, cục diện thống nhất thiên hạ gần như được định đoạt.

Nhiều sử gia nhận xét rằng nếu không có chiến dịch Hổ Lao Quan, nhà Đường khó có thể nhanh chóng thống nhất Trung Quốc. Sau chiến thắng này, uy tín của Lý Thế Dân đạt đến đỉnh điểm. Ông được phong Thái úy, nắm quyền điều hành quân sự tại khu vực phía đông Hàm Cốc Quan, trực tiếp quản lý cả quân đội lẫn hành chính địa phương.

Nói cách khác, ông gần như sở hữu một "triều đình nhỏ" của riêng mình. Đó chính là điều khiến Lý Kiến Thành bắt đầu lo sợ.

Những danh tướng đều đứng về phía Tần vương

Một vị hoàng tử chỉ đáng sợ khi có binh quyền. Lý Thế Dân còn đáng sợ hơn vì ông có cả những con người xuất sắc nhất thời đại.

Trong 24 công thần Lăng Yên Các nổi tiếng của nhà Đường, có tới 12 người trực tiếp tham gia Biến Huyền Vũ Môn, gồm: Trưởng Tôn Vô Kỵ, Phòng Huyền Linh, Đỗ Như Hối, Uất Trì Kính Đức, Trình Tri Tiết, Tần Thúc Bảo, Hầu Quân Tập, Đoàn Chí Huyền, Trương Công Cẩn, Khuất Đột Thông, Trưởng Tôn Thuận Đức và Cao Sĩ Liêm.

Ngoài ra còn có những nhân vật như Lý Tĩnh, Lý Tích và Tiêu Vũ tuy không trực tiếp tham gia đảo chính nhưng cũng không đứng về phía Thái tử. Đây đều là những nhân vật sẽ trở thành trụ cột của thời đại Trinh Quán.

Điều đó cho thấy ngay trước biến cố Huyền Vũ Môn, tầng lớp tinh hoa quân sự và chính trị của Đại Đường đã nghiêng đáng kể về phía Lý Thế Dân.

Điều Lý Thế Dân tích lũy không phải là quân đội, mà là nhân tài

Trong lịch sử, nhiều người cho rằng sức mạnh lớn nhất của Lý Thế Dân nằm ở đội quân thiện chiến. Thực tế, thứ ông coi trọng hơn lại là... con người.

Ngay từ khi còn là Tần vương, Lý Thế Dân đã chủ động xây dựng Thiên Sách phủ (Thiên Sách Thượng tướng phủ), tập hợp rất nhiều học giả và mưu sĩ.

Sau này ông còn lập Văn học quán, mời những trí thức xuất sắc nhất thiên hạ đến làm việc.

Khi nhiều quan viên của phủ Tần vương bị triều đình điều đi nơi khác, Lý Thế Dân vô cùng lo lắng. Lúc ấy, Phòng Huyền Linh nói một câu nổi tiếng: "Những người khác rời đi thì không đáng tiếc. Nhưng Đỗ Như Hối là bậc kỳ tài giúp vua trị nước. Nếu đại vương chỉ muốn làm một phiên vương thì không cần ông ấy. Nhưng nếu muốn mưu việc lớn trong thiên hạ, ngoài Đỗ Như Hối ra không ai thay thế được”.

Lý Thế Dân lập tức tìm cách đưa Đỗ Như Hối trở lại. Chính từ bộ đôi Phòng Huyền Linh – Đỗ Như Hối, nhà Đường sau này hình thành một trong những ê-kíp điều hành xuất sắc nhất lịch sử Trung Hoa.

Hậu thế còn lưu truyền thành ngữ: "Phòng mưu Đỗ đoán" (房谋杜断).

Một thế lực riêng ngay giữa lòng Đại Đường

Sau khi đánh chiếm Lạc Dương, Lý Thế Dân không chỉ thu phục hàng chục vạn quân đầu hàng. Ông còn tiếp nhận toàn bộ bộ máy cai trị địa phương.

Lạc Dương nhanh chóng trở thành căn cứ quyền lực thứ hai sau Trường An. Tại đây, vô số cựu quan lại nhà Tùy, hào tộc địa phương và tướng lĩnh quy phục đều chuyển sang trung thành với Tần vương.

Điều này khiến quyền lực của ông không còn phụ thuộc hoàn toàn vào triều đình. Ngay cả khi xảy ra đảo chính ở Trường An, ông vẫn có hậu phương vững chắc. Đó cũng là lý do sau khi giết Lý Kiến Thành, việc chuyển giao quyền lực gần như không gặp kháng cự đáng kể.

Nếu không có mạng lưới chính trị và quân sự được xây dựng từ nhiều năm trước, một cuộc chính biến chỉ kéo dài vài giờ khó có thể ổn định được cả đế quốc rộng lớn.

Lý Kiến Thành còn lựa chọn nào khác?

Nhiều tài liệu như Cựu Đường thư và Tân Đường thư đều cho thấy mâu thuẫn giữa hai anh em đã không còn khả năng hóa giải từ nhiều năm trước. Một bên là Thái tử hợp pháp. Một bên là Thái tử hợp pháp. 

Một bên là vị hoàng tử nắm quân đội, chiến công, nhân tài và lòng người. Nếu để thời gian tiếp tục trôi qua, ảnh hưởng của Lý Thế Dân sẽ còn lớn hơn nữa.

Không ít đại thần bắt đầu cho rằng người thực sự dựng nên thiên hạ Đại Đường chính là Tần vương. Đối với Lý Kiến Thành, đó là mối đe dọa chí mạng. Bởi trong lịch sử phong kiến Trung Hoa, khi công lao của một vị thân vương vượt quá cả người kế vị, kết cục thường chỉ có hai khả năng:

Hoặc thân vương bị trừ khử. Hoặc ngai vàng đổi chủ. Biến Huyền Vũ Môn vì thế không đơn thuần là một vụ huynh đệ tương tàn. Đó là cuộc đối đầu tất yếu giữa quyền kế vị hợp pháp và quyền lực thực tế.

Lý Kiến Thành muốn ra tay trước vì hiểu rằng nếu tiếp tục chờ đợi, người bị loại bỏ sẽ là mình. Còn Lý Thế Dân cũng nhận thức rất rõ điều ấy.

Sáng ngày mùng 4 tháng 6 năm 626, ông quyết định xuống tay trước. Chỉ một trận phục kích diễn ra trong vài giờ đã chấm dứt cuộc tranh đoạt kéo dài nhiều năm, đồng thời mở ra một trong những thời kỳ huy hoàng nhất lịch sử Trung Quốc.

Nhìn lại toàn bộ quá trình ấy mới thấy, Huyền Vũ Môn không phải là hành động bột phát của một vị hoàng tử tham quyền. Đó là kết quả tất yếu sau gần mười năm Lý Thế Dân từng bước xây dựng thanh thế, tích lũy chiến công, thu phục nhân tâm và tạo dựng một mạng lưới quyền lực đủ lớn để ngay cả Thái tử đương triều cũng phải cảm thấy khiếp sợ.

×