Mã hóa tài sản thực: Cơ hội nào cho thị trường tỷ đô?

Đó là bức tranh mà ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, đưa ra tại Hội nghị “VIETNAM RWA SUMMIT 2026: Giải pháp mã hoá tài sản thực và cơ hội đón đầu thị trường tỷ đô”.

Từ con số này, ông Phan Đức Trung đã đưa ra một thông điệp khá rõ ràng, đó là thế giới đang nhầm lẫn giữa hai câu chuyện. "Mọi người đang nhìn thị trường token hóa tài sản giống như bài toán giải quyết cấp bách vấn đề phân phối những tài sản kém thanh khoản, trong khi đấy một thị trường phân phối vốn trên công nghệ blockchain đòi hỏi một niềm tin”, ông Trung đặt vấn đề.

Và ông Trung nhấn mạnh, mã hóa tài sản thực không phải là một công cụ thanh khoản kỳ diệu, mà là một bài toán về hạ tầng niềm tin, mà theo thuật ngữ tiếng Anh là "trust infrastructure" và dịch thoát nghĩa sang tiếng Việt là "hạ tầng dữ liệu tin cậy".

Quy mô thị trường mã hóa tài sản thực vẫn còn là dấu hỏi

Theo ông Phan Đức Trung, định nghĩa mà các định chế quốc tế như BIS, Quỹ Tiền tệ Quốc tế hay Boston Consulting Group (BCG) đưa ra về mã hóa tài sản thực (RWA) khá đơn giản, về bản chất là một thị trường huy động và phân phối vốn thông qua công nghệ blockchain. Để thị trường này phát triển, yếu tố quyết định không chỉ là công nghệ hay khả năng thanh khoản, mà còn là một “hạ tầng dữ liệu tin cậy”, giúp nhà đầu tư xác thực tài sản, quyền sở hữu và các dữ liệu tài chính liên quan.

Các tài sản có thể được token hóa gồm trái phiếu, chứng chỉ quỹ, bất động sản, hàng hóa và chứng chỉ carbon. Khi được đưa lên blockchain, tài sản có thể vận hành như một phần mềm, cho phép giao dịch xuyên biên giới, hoạt động liên tục 24/7 và giúp thông tin dễ dàng được truy cập bằng công nghệ.

Về quy mô tiềm năng, các dự báo quốc tế chênh lệch đáng kể. BCG đưa ra hai kịch bản cho năm 2035: Mã hoá tài sản thực (RWA) có thể chiếm 9% GDP toàn cầu hoặc 16% tổng tài sản tài chính toàn cầu, tương đương khoảng 46.000 - 85.000 tỷ USD. McKinsey thận trọng hơn nhiều, chỉ dự báo khoảng 2.000 tỷ USD, trong khi Standard Chartered đưa ra con số 40.000 tỷ USD.

Từ những dự báo của các tổ chức, ông Trung nhận định, triển vọng của mã hoá tài sản thực (RWA) không chỉ phụ thuộc vào khả năng token hóa tài sản, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng pháp lý rõ ràng, dữ liệu minh bạch và một hạ tầng đủ sức tạo dựng niềm tin cho thị trường.

Một minh chứng khác được ông Trung đưa ra là cách các định chế tài chính truyền thống đã âm thầm coi Bitcoin như một "tài sản thực nằm trong thế giới số": các quỹ Bitcoin ETF hiện nắm giữ khoảng 6% tổng cung Bitcoin toàn cầu (trên tổng 21 triệu đồng Bitcoin), trong khi lượng rút ròng trong năm qua chỉ khoảng 0,2% tính theo số lượng. Để so sánh, dù thế giới sản xuất khoảng 215.000 tấn vàng vật chất mỗi năm theo Hiệp hội Vàng Thế giới, các quỹ vàng ETF mới chỉ nắm giữ khoảng 1% lượng vàng đang lưu hành, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ nắm giữ Bitcoin qua ETF.

Cánh cửa thị trường mã hoá tài sản thực hé mở, nhưng chưa khẳng định độ rộng

Với thị trường quốc tế, mã hoá tài sản thực trải dài từ tiền pháp định, trái phiếu kho bạc, quỹ tương hỗ, tín dụng tư nhân cho tới thị trường hàng hóa phái sinh và bất động sản. Nhưng khi áp vào khung pháp lý Việt Nam, bức tranh trở nên thận trọng hơn nhiều. Theo ông Trung, ba văn bản pháp lý quan trọng nhất hiện điều chỉnh lĩnh vực này là Nghị quyết 05 của Chính phủ, Luật Công nghiệp Công nghệ số và Luật Chứng khoán. Nhưng ngay cả với ba trụ cột đó, ranh giới những tài sản được phép, không được phép hoặc chưa rõ có được phép token hóa vẫn chưa được xác định đầy đủ.

“Đáng chú ý, việc token hóa bất động sản chưa chắc có thể triển khai ngay. Thị trường này còn liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý phức tạp như mua bán bất động sản hình thành trong tương lai, tài sản thế chấp tại ngân hàng và trái phiếu của doanh nghiệp bất động sản. Vì vậy, việc đưa bất động sản lên blockchain cần được xem xét thận trọng trong khuôn khổ pháp luật hiện hành”, ông Trung phân tích.

Ông Trung dẫn ví dụ về token hóa bất động sản điều nhiều doanh nghiệp trong ngành kỳ vọng, nhưng nhấn mạnh đây "chưa chắc" được phép, bởi bản thân quá trình bán bất động sản, kể cả bất động sản hình thành trong tương lai, cùng các vấn đề liên quan đến tài sản thế chấp ngân hàng và trái phiếu bất động sản tại Việt Nam vẫn còn nhiều vướng mắc pháp lý chưa được giải quyết.

Về phía cơ quan quản lý, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), xác nhận bối cảnh thể chế đã có những bước tiến quan trọng: Quốc hội đã thông qua Luật Công nghiệp và Công nghệ số, lần đầu tiên xác lập địa vị pháp lý của tài sản số, thể chế hóa chủ trương tại Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị; Chính phủ cũng ban hành Nghị quyết 05 về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo nguyên tắc thận trọng, có kiểm soát và có lộ trình.

“Đối với Việt Nam, khi nhu cầu vốn cho hạ tầng, sản xuất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số ngày càng nhiều, chúng tôi thấy rằng đây sẽ là xu hướng phát triển giàu tiềm năng, cần được nghiên nghiêm túc nghiên cứu, triển khai thận trọng với tầm nhìn dài hạn.

Tôi muốn nhấn mạnh nguyên tắc nền tảng, công nghệ không làm thay đổi bản chất kinh tế và pháp lý của tài sản. Giá trị của một tài sản trước hết phải bắt nguồn từ giá trị tài sản có thật, quyền tài sản hợp pháp và dòng tiền có thể xác minh, trách nhiệm rõ ràng của các chủ thể tham gia”, ông Hải nhấn mạnh nguyên tắc.

Trên cơ sở đó, ông Hải nêu bốn định hướng lớn mà UBCKNN sẽ theo đuổi: cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản trị rủi ro, cho phép thử nghiệm có kiểm soát nhưng vẫn giữ kỷ cương thị trường; hoàn thiện khung pháp lý trên cơ sở tổng kết cơ chế thí điểm của Nghị quyết 05, phân loại đúng bản chất sản phẩm và xác định rõ quyền, trách nhiệm các bên — phù hợp với nguyên tắc của IOSCO, tổ chức quốc tế các ủy ban chứng khoán; tăng cường bảo vệ nhà đầu tư thông qua công bố thông tin, quản trị rủi ro và giám sát thị trường thay vì chỉ xử lý thiệt hại sau khi xảy ra; và cuối cùng là phối hợp liên ngành với Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an cùng các bộ ngành liên quan, duy trì đối thoại thường xuyên với hiệp hội và doanh nghiệp.

Mặt trái của một thị trường ẩn danh, xuyên biên giới

Nếu góc nhìn của cơ quan chứng khoán tập trung vào khung pháp lý và bảo vệ nhà đầu tư, thì góc nhìn từ Bộ Công an lại chỉ thẳng vào một rủi ro khác: an ninh mạng và tội phạm công nghệ cao. Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), cảnh báo rằng các đối tượng phạm tội đang tận dụng triệt để đặc tính xuyên biên giới, ẩn danh và khả năng chuyển dịch nhanh của tài sản số để thực hiện hàng loạt hành vi vi phạm: lừa đảo đầu tư, chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, đánh cắp dữ liệu, tấn công hệ thống, giả mạo nền tảng và danh tính, phát tán mã độc, lợi dụng hợp đồng thông minh hoặc che giấu dòng tiền tội phạm.

Đáng lo ngại hơn, theo ông Quân, các phương thức vi phạm này thường núp bóng dưới danh nghĩa đổi mới sáng tạo, dự án công nghệ hay sản phẩm tài chính mới, kết hợp với mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và công nghệ deepfake để tạo dựng lòng tin và mở rộng phạm vi tiếp cận nạn nhân. Từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm công nghệ cao, ông đưa ra bốn định hướng: coi an toàn, an ninh mạng là nền tảng thiết kế ngay từ đầu của mọi nền tảng blockchain và tài sản số; tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm của các chủ thể phát hành và vận hành; chuyển từ tư duy xử lý sau vi phạm sang chủ động cảnh báo, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường; và tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành, xuyên biên giới giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức tài chính.

Ông Quân đúc kết bằng một quan điểm đáng chú ý, phản bác trực tiếp cách nhìn thường thấy rằng an ninh mạng là rào cản cho đổi mới: "An ninh mạng không phải là rào cản của đổi mới sáng tạo; ngược lại, an ninh mạng chính là điều kiện để đổi mới sáng tạo phát triển bền vững và tạo dựng niềm tin cho thị trường."

Mã hoá tài sản thực và cách tiếp cận của Việt Nam

Có thể thấy, Việt Nam đang tiếp cận RWA với một sự thận trọng có tính toán, thay vì chạy theo cơn sốt định giá nghìn tỷ đô đang được các ngân hàng đầu tư quốc tế vẽ ra.

Ông Hải nói thẳng: “Mục tiêu của chúng ta không chỉ là phát triển bằng mọi giá mà phải chủ động xây dựng thể chế, năng lực quản lý, hạ tầng thị trường để nắm bắt cơ hội một cách an toàn, có kiểm soát và từng bước đưa Việt Nam trở thành điểm đến đáng tin cậy của dòng vốn số trong khu vực.

Thị trường tài sản mã hóa nói chung và thị trường tài sản mã hóa trên tài sản thực nói riêng chỉ có thể phát triển bền vững khi xây dựng được trên cơ sở pháp lý rõ ràng, dòng tiền minh bạch, hạ tầng an toàn và nhà đầu tư được bảo vệ”.

Thuận lợi của Việt Nam nằm ở việc đã có nền tảng thể chế ban đầu, từ việc xác lập địa vị pháp lý của tài sản số trong Luật Công nghiệp Công nghệ số đến cơ chế thí điểm có kiểm soát tại Nghị quyết 05, cùng với sự quan tâm rõ rệt của cả cơ quan quản lý tài chính lẫn lực lượng an ninh, và sức hút đủ lớn để tập hợp hơn 50 tổ chức quốc tế tại một hội nghị chuyên đề đầu tiên trong nước.

Nhưng khó khăn cũng hiện diện song song: ranh giới pháp lý giữa "được làm" và "không được làm" với nhiều loại tài sản, đặc biệt là bất động sản, vẫn chưa rõ ràng; rủi ro tội phạm công nghệ cao lợi dụng tính ẩn danh và xuyên biên giới của tài sản số là có thật và đang gia tăng; và bản thân khái niệm RWA quốc tế, khi "nhập khẩu" vào khung pháp lý Việt Nam, buộc phải đi qua một quá trình diễn giải và điều chỉnh còn dang dở.

Nói cách khác, thị trường tỷ đô của Việt Nam với tài sản mã hóa sẽ không được quyết định bởi tốc độ token hóa, mà bởi tốc độ hoàn thiện đồng thời ba trụ cột: khung pháp lý rõ ràng, hạ tầng an ninh mạng đáng tin cậy, và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư đủ mạnh để biến "niềm tin vào dòng dữ liệu tài chính" như cách ông Phan Đức Trung diễn đạt, từ một khái niệm trừu tượng thành nền tảng vận hành thực sự của thị trường.

×