Mã số rừng trồng, "sổ đỏ" đưa gỗ Việt vươn ra thế giới

Quản lý rừng minh bạch, kiểm soát nguồn gốc gỗ

Ngày 6/11, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Hội thảo mã số rừng trồng gắn với thực hiện Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Diện – Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Trong những năm qua, kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản Việt Nam liên tục tăng nhanh và đạt mốc 17,3 tỷ USD vào năm 2024, góp phần quan trọng vào thành tựu xuất khẩu của ngành nông nghiệp và của cả nước, góp phần tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho hơn 500.000 lao động trực tiếp trong các doanh nghiệp chế biến gỗ; hàng triệu hộ gia đình tham gia vào hoạt động trồng rừng.

Tuy nhiên, trong thời gian tới ngành nghề chế biến gỗ và lâm sản sẽ có nhiều rảo cản, thách thức, đặc biệt là việc các thị trường nhập khẩu sản phẩm gỗ chính của Việt Nam như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc ngày càng kiểm soát chặt chẽ đối với quy định pháp luật yêu cầu minh bạch giải trình nguồn gốc gỗ hợp pháp, không gây mất rừng, suy thoái rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, không phát thải khí nhà kính.

Từ thực tế trên, ông Diện nhấn mạnh, mã số rừng trồng là bước đi quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa ngành lâm nghiệp.

“Mã số không chỉ giúp xác định cụ thể từng khu rừng, mà còn kết nối dữ liệu giữa chủ rừng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp chế biến - xuất khẩu” - ông Diện nói nói.

Hệ thống mã số giúp xác định, quản lý cụ thể từng khu rừng sản xuất, kết nối thông tin giữa chủ rừng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu; đồng thời hỗ trợ việc thực hiện quản lý rừng bền vững, cấp chứng chỉ rừng và truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp theo quy định của Hiệp định VPA/FLEGT.

“Khi EUDR (Quy định chống mất rừng của EU) có hiệu lực, doanh nghiệp xuất khẩu gỗ Việt Nam buộc phải chứng minh nguyên liệu không liên quan đến phá rừng, thoái hóa đất hay vi phạm quy định bảo tồn”- lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm nhấn mạnh.

Mã số rừng trồng: “Sổ đỏ” mới cho gỗ Việt vươn ra thế giới

Ông Nguyễn Văn Diện cho biết, mã số rừng trồng là vấn đề mới trong lĩnh vực lâm nghiệp, chưa xuất hiện ở các văn bản quy phạm pháp luật.

Trong thời gian qua, Cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm đã phối hợp với Trung tâm nghiên cứu Kinh tế Lâm nghiệp, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam triển khai thí điểm cấp mã số rừng sản xuất tại 5 tỉnh miền núi phía Bắc, đó là: Bắc Giang trước đây (nay là Bắc Ninh), Lạng Sơn, Phú Thọ, Tuyên Quang, Yên Bái trước đây (nay là Lào Cai) với tổng diện tích hơn 25.503 ha rừng được cấp 20.202 mã số vùng trồng.

Kết quả bước đầu cho thấy mô hình này mang lại những kết quả trong quản lý rừng, kiểm soát nguồn gốc gỗ, cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho việc cấp chứng chỉ rừng theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Dù vậy, việc triển khai vẫn gặp khó khăn do thiếu cơ sở dữ liệu đồng bộ giữa các địa phương, nguồn lực kỹ thuật hạn chế, và đặc biệt là sự thiếu nhận thức của một số doanh nghiệp nhỏ về tầm quan trọng của mã số vùng trồng đối với xuất khẩu.

Lào Cai là một trong 5 tỉnh miền núi phía Bắc được chọn thí điểm cấp mã số rừng trồng cho các cây chủ lực như quế, keo lai, bồ đề. Đến nay, tỉnh Lào Cai đã cấp 5.182 mã số rừng trồng cho hơn 4.197 ha rừng , tạo cơ hội lớn để xây dựng thương hiệu gỗ và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Quang Vĩnh – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai bày tỏ sự đồng tình rằng việc cấp mã số là "cần thiết trong giai đoạn hiện nay”. Để đạt được những kết quả tích cực, ông Vĩnh đã đưa ra ba đề xuất quan trọng:

Thứ nhất, theo ông Vĩnh, để tăng dư địa, mã số rừng trồng cần 6 ký tự. Hiện nay, mã số định danh rừng chỉ có 5 số. Ông Vĩnh chỉ ra, Lào Cai có thể có trên 100.000 chủ hộ trồng rừng. Với chu kỳ khai thác và trồng lại (5-7 năm), 5 số sẽ không đảm bảo dư địa lâu dài. Do đó, ông đề xuất nâng số lượng ký tự mã số lên 6 số để đảm bảo khả năng quản lý thoải mái cho các tỉnh.

Về phân cấp quản lý, ông Vĩnh đề xuất nên giao quyền cấp mã số rừng trồng về cấp xã. Theo quy định hiện hành, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm cấp mã số. Ông Vĩnh kiến nghị nên chuyển thẩm quyền cấp mã số rừng trồng về cho Chủ tịch UBND xã ký, và Kiểm lâm cấp xã thực hiện kiểm tra, tham mưu.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai nhấn mạnh, mã số rừng trồng chỉ là "biện pháp trước mắt". Mục tiêu lâu dài là phải chuẩn hóa cơ sở dữ liệu đất đai để làm nền tảng cho mọi thông tin nông nghiệp.

“Khi dữ liệu được chuẩn hóa, tích hợp, quản lý lâm nghiệp sẽ được số hóa hoàn toàn. Lúc đó, cơ quan quản lý có thể truy xuất tự động, nhanh chóng, chính xác các thông tin về cây trồng (loài cây, tuổi cây, diện tích...) chỉ bằng một cú nhấp chuột” – ông Vĩnh nhấn mạnh.

Tại hội thảo về mã số rừng trồng, nếu các địa phương tập trung vào cơ chế quản lý, thì ông Hoàng Liên Sơn – Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Kinh tế Lâm nghiệp lại chỉ ra những nút thắt kỹ thuật và nhận thức cần giải quyết gấp trong quá trình chuyển đổi số, đặc biệt là việc kiểm soát gỗ lậu trên đất chưa có giấy tờ hợp pháp.

Ông Hoàng Liên Sơn khẳng định sự cần thiết của mã số rừng trồng không chỉ là đáp ứng yêu cầu khắt khe từ thị trường quốc tế như Quy định chống mất rừng của EU (EUDR), mà còn mang lại 5 lợi ích cốt lõi cho ngành lâm nghiệp.

Quan trọng nhất, mã số rừng trồng là bằng chứng giúp gỗ Việt Nam không bị coi là gây mất rừng, suy thoái rừng, chống thất thoát gỗ lậu, đồng thời bảo vệ lợi ích của khoảng 1,5 triệu hộ gia đình chủ rừng trên cả nước.

Theo ông Sơn, mã số rừng trồng có một vai trò đặc biệt giúp chứng minh tính hợp pháp của gỗ được trồng trên những lô đất mà chủ rừng chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Gỗ sản xuất trên đất này, thông qua mã số rừng trồng, sẽ có được vị thế hơn trên thị trường.

Sau khi triển khai thí điểm và cấp được hơn 20.000 mã số rừng trồng cho hơn 25.500 ha rừng, ông Sơn nêu rõ những vấn đề thực tiễn. Thách thức lớn nhất nằm ở sự chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang hồ sơ số. Ông dẫn chứng rằng, chỉ riêng tỉnh Yên Bái trước đây, nay là tỉnh Lào Cai, việc cấp mã đã tiêu tốn khoảng 54.000 tờ giấy cho hơn 5.000 ha. Nếu nhân bản mô hình này cho toàn quốc, với hàng triệu lô rừng, sự lãng phí hồ sơ sẽ rất lớn, đồng thời gây khó khăn, tốn kém trong kiểm tra và giám sát.

Bên cạnh đó, nhận thức và năng lực cán bộ cũng là rào cản. Cán bộ địa phương chưa sẵn sàng chuyển đổi quy trình từ giấy sang số và còn lo ngại trách nhiệm khi ký xác nhận hiện trạng rừng, do hiện trạng này có thể thay đổi ngay sau khi được ký.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi nhất là thiếu cơ chế quản lý sau khi cấp mã số rừng trồng. Ông Sơn nhấn mạnh, chúng ta đã cấp được mã số vùng trồng, nhưng việc "kiểm soát việc mạo danh mã" lại đang bị bỏ ngỏ. Nếu hệ thống không được kiểm soát chặt chẽ, các đối tượng có thể dễ dàng lợi dụng danh sách mã số vùng trồng hợp pháp để hợp thức hóa gỗ lậu, trong khi lô rừng thực tế vẫn còn đứng nguyên.

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Nguyễn Văn Diện ghi nhận, đánh giá cao những ý kiến phát biểu tâm huyết của các đại biểu.

Trong thời gian tới, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm: Trước hết là hoàn thiện pháp lý bằng việc nghiên cứu, tham mưu cho các cơ quan có thẩm quyền để ban hành các quy định, cơ chế chính sách, hướng dẫn kỹ thuật, và lộ trình tạo thuận lợi cho địa phương và doanh nghiệp trong việc phát triển cấp mã số vùng trồng.

Thứ hai là ứng dụng công nghệ thông qua việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc, kết nối dữ liệu vùng trồng với hệ thống giám sát, quản lý rừng quốc gia.

Cuối cùng là tăng cường quốc tế bằng việc tăng cường hợp tác và sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế để việc cấp mã số vùng trồng đạt được nhiều mục tiêu, đáp ứng yêu cầu của các quy định mới.

×