"Ma trận" 29.000 tên phân bón, nông dân "hoa mắt ù tai", doanh nghiệp nản vì quy định liên tục thay đổi

Đó là phản ánh của nhiều đại biểu, chuyên gia tại Hội nghị phổ biến các quy định mới về quản lý nhà nước trong lĩnh vực phân bón và một số nội dung liên quan, do Hiệp hội Phân bón Việt Nam tổ chức sáng 11/8.

Phát biểu tại hội nghị, TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết: Thời gian vừa qua, văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực nông nghiệp nói chung liên tục được xây dựng, bổ sung và hoàn thiện. Đối với ngành phân bón nói riêng, đã có Luật Trồng trọt, Nghị định quản lý phân bón, Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phân bón, nghị định liên quan đến thuế xuất nhập khẩu, chưa kể các thông tư, quy chuẩn kỹ thuật khác... Do thực tiễn biến chuyển không ngừng, các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội liên tục thay đổi, thậm chí xuất hiện những bất cập, mâu thuẫn hoặc thực hiện các cam kết quốc tế nên việc xây dựng, bổ sung, chỉnh sửa các văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn là cần thiết.

Do đó, ông Hà cho biết, hội nghị mong muốn góp phần làm sáng tỏ một số nội dung mới trong quy định về quản lý phân bón, cũng như các vấn đề cần tiếp tục trao đổi dể ngành phân bón ngày càng phát triển. Mục tiêu cuối cùng là giúp ngành phân bón ngày càng phát triển, hướng đến nông nghiệp xanh, hiệu quả bền vững, thân thiện với môi trường.

Bên cạnh những nỗ lực cải cách thủ tục hành chính của cơ quan quản lý, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phân bón, một con số thực tế khiến nhiều người không khỏi giật mình: Cả nước hiện có tới 29.000 tên sản phẩm phân bón đang được lưu hành trên thị trường.

Ông Vũ Duy Hải, Tổng Giám đốc Tập đoàn Vinacam cho biết: Có đi khảo sát thị trường mới thấy đúng là "ma trận" các loại mẫu bao bì phân bón. Nhìn bằng mắt, không thể phân biệt được thật - giả hay đâu là hàng kém chất lượng. Thực chất, hàng nhái còn nguy hiểm hơn hàng giả. Vì hàng nhái làm người ta lầm tưởng đó vẫn là phân bón dùng chăm sóc cây trồng, chỉ là chất lượng khác đi.

"Đi thị trường nhìn thấy rất nhiều mẫu bao bì các loại NPK, DAP, phía trước thì in rất đẹp rất rực rỡ, nhưng xem ở phía sau toét cả mắt mới thấy tem nhãn, té ra là clorua. Nông dân mất tiền mua về dùng mà không thể biết được chất lượng thế nào. Trong khi đó, trên toàn quốc đang có tới 29.000 tên sản phẩm phân bón được cấp phép lưu hành. Mục đích cấp tên các loại phân bón là để quản lí, nhưng với con số này, thử hỏi cơ quan chức năng quản lí thế nào? Đó là chưa nói, sản phẩm phân bón mới ra hàng năm vẫn phải cấp, mua bán đầy trên thị trường", ông Vũ Duy Hải nói.

Trước thực trạng này, ông Hải đề xuất nên để doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm với mẫu công bố trên bao bì; đề nghị bãi bỏ thủ tục cấp phép đóng gói ra khỏi điều kiện sản xuất nghiêm ngặt để giảm tải chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, vì thực tế điều này không mang lại hiệu quả quản lí mà còn tăng chi phí, làm ách tắc sản xuất kinh doanh.

"Đây không khác giấy phép con, cộng với những quy định cứng nhắc về nhãn mác, công bố hàm lượng, nguồn gốc nguyên liệu đang trói buộc sự phát triển của các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Người tiêu dùng thì như lạc vào "ma trận" các loại bao bì phân bón", ông Hải nhấn mạnh.

Theo vị đại diện Vinacam, cơ chế tự đánh giá, tự công bố hợp quy và miễn công bố lại đối với những lô hàng nhập khẩu có cùng các đặc tính với lô đã công bố có thể giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí. Nhưng đổi lại, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về chất lượng từng lô hàng và lưu giữ hồ sơ để phục vụ hậu kiểm.

Ngoài ra, liên quan đến việc ghi hàm lượng Cadimi (Cd) trên bao bì phân bón để phục vụ xuất khẩu các loại nông sản chủ lực như sầu riêng, ông Vũ Duy Hải kiến nghị cần điều chỉnh giảm ngưỡng Cadimi xuống thấp hơn quy định hiện hành để vừa đảm bảo an toàn, vừa phù hợp với thực tế thổ nhưỡng Việt Nam.

Ông Phan Minh Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty Phân bón Bình Điền cũng chỉ ra những vấn đề vướng mắc đang phát sinh trong thực tế canh tác và sản xuất.

Thứ nhất, sự thiếu đồng nhất về thông tin trên bao bì gây hiểu lầm cho nông dân. Hiện nay, phần hướng dẫn sử dụng và thành phần dinh dưỡng trên các bao bì lưu hành được ghi muôn hình vạn trạng, định lượng mỗi đơn vị một kiểu. Người nông dân vốn nhìn nhận thông tin trực tiếp trên bao bì để áp dụng vào ruộng đồng, nhưng do cách ghi không đồng nhất nên dễ dẫn đến hiểu lầm, sử dụng sai kỹ thuật. Do đó, ông Tâm đề xuất Hiệp hội Phân bón, Cục Trồng trọt và BVTV cần bắt tay xây dựng một bộ hướng dẫn riêng cho việc ghi nhãn hàng hóa trong lĩnh vực phân bón.

Thứ hai, quy định cứng nhắc về nguyên liệu sản xuất, theo đó, doanh nghiệp bắt buộc phải ghi chi tiết nguyên liệu sản xuất trên nhãn. Tuy nhiên, thực tế sản xuất dòng phân NPK (như công thức 16:16:16) phụ thuộc rất lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu khủng hoảng và khó khăn như hiện nay, nếu doanh nghiệp tìm được nguồn nguyên liệu tương đương để thay thế nhằm duy trì sản xuất, họ sẽ lập tức đối mặt với nguy cơ bị xử phạt vì sai lệch so với nguyên liệu đã công bố ban đầu.

"Nếu không làm thì không được, mà làm thì rất ảnh hưởng tới sự phát triển của doanh nghiệp. Mỗi lần thay thế nhãn mác không chỉ tốn kém chi phí cực lớn mà còn gây khó khăn phức tạp cho công tác truy xuất nguồn gốc, kéo dài thời gian sản xuất, thậm chí có thể làm gián đoạn việc cung ứng sản phẩm ra thị trường mặc dù chất lượng và hiệu quả sử dụng của sản phẩm không thay đổi", ông Phan Minh Tâm nói.

Vì vậy, đại diện Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền đề nghị Hiệp hội phân bón Việt Nam phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật có hướng dẫn chính thức, thống nhất đối với việc ghi “thành phần định lượng" trên nhãn phân bón theo quy định của Nghị định số 37/2026/NĐ-CP, nhằm bảo đảm cung cấp đầy đủ thông tin có ý nghĩa đối với người sử dụng, đồng thời bảo vệ bí mật công nghệ, bí mật kinh doanh và tính linh hoạt trong hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

Một số ý kiến khác tại hội nghị cho biết, hiện nay, dù mô hình nông dân và hợp tác xã tự sản xuất phân bón từ phế phụ phẩm được đánh giá cao, nhưng hiện chưa có hệ thống truy xuất nguồn gốc và chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ rõ ràng. Sự thiếu hụt này khiến người tiêu dùng nghi ngại, sản phẩm đầu ra khó tiêu thụ. Do đó, các đại biểu đề nghị cần có hướng dẫn cụ thể theo Nghị định để hỗ trợ chuẩn hóa quy trình tự sản xuất này.

Trả lời các băn khoăn, kiến nghị của doanh nghiệp, ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt cho biết: Phân bón là mặt hàng có độ rủi ro trung bình nên theo quy định mới tại Thông tư 27/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1/7/2026, doanh nghiệp sản xuất phân bón trong nước có thể tự đánh giá chất lượng sản phẩm, tự công bố hợp quy chuẩn mà không cần phải thông qua các tổ chức độc lập chứng nhận như trước đây.

Quy định mới này sẽ tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp giúp tiết kiệm thời gian và chi phí so với trước đây. Hơn thế, quy định mới cũng giúp doanh nghiệp nhập khẩu phân bón không phải thực hiện tiền kiểm mà chỉ thực hiện hậu kiểm. Khi đó, các tổ chức, cá nhân nhập khẩu phân bón, đưa ra phân phối trên thị trường sẽ được tự công bố hợp quy.

"Đặc biệt, liên quan đến việc ghi nhãn hàng hoá, mục tiêu là nhằm chống các hành vi làm ăn chộp giật, lách luật. Có đơn vị đang có sản phẩm tuy chưa vào thị trường nhưng thấy doanh nghiệp khác bán được liền "nhái" lại, gây ảnh hưởng tới doanh nghiệp làm ăn chân chính. Việc nầy hầu như xuất phát từ các cửa hàng đại lí, nếu họ không dung túng cho hàng nhái, hàng kém chất lượng thì làm sao chúng có đất sống? Thực tế các doanh nghiệp lớn đầu tư nhà máy, dây chuyền hiện đại thì họ không ngại gì chuyện công bố đàng hoàng. Đây không phải là trăn trở riêng của doanh nghiệp, mà cũng là nỗi trăn trở của cơ quan quản lí nhà nước", ông Nghiêm Quang Tuấn nhấn mạnh.

×