“Mạch máu” của nền kinh tế nhưng 90% doanh nghiệp trong lĩnh vực này ở TP.HCM đều “vốn mỏng”, làm sao vươn tầm?

TP.HCM bước vào năm 2026 với một tâm thế hoàn toàn mới sau cột mốc lịch sử vào tháng 7/2025 (Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu chính thức sáp nhập). Với diện mạo mới này, TP.HCM hiện nay hội tụ thêm nhiều tiềm năng kinh tế và dư địa phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong dịch vụ logistics, lĩnh vực được coi là “mạch máu” của nền kinh tế.

Dịch vụ logistics và cảng biển quốc tế (ảnh) là một trong những thế mạnh kinh tế của TP.HCM hiện nay. Ảnh: GMD

Theo thống kê mới nhất, TP.HCM hiện có khoảng 35.000 doanh nghiệp đăng ký mã ngành logistics. Đây là một con số ấn tượng, minh chứng cho sức hấp dẫn của ngành logistics tại siêu đô thị phía Nam.

Tuy nhiên, phía sau con số 35.000 này là một bức tranh tương phản vì khoảng 80 - 90% trong số đó là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, với mức vốn điều lệ phổ biến dưới 10 tỷ đồng. Phần lớn các doanh nghiệp này chỉ cung cấp các dịch vụ đơn lẻ như làm thủ tục hải quan, vận tải chặng ngắn với đội xe nhỏ lẻ, thiếu khả năng cung cấp chuỗi dịch vụ tích hợp.

Vấn đề này đòi hỏi ngành logistics TP.HCM phải chuyển đổi mạnh mẽ từ thực trạng manh mún hiện nay sang liên kết chuỗi giá trị tích hợp.

Nghịch lý quy mô doanh nghiệp trong ngành logistics TP.HCM

Việc thiếu hụt vốn hay khiến phần lớn các doanh nghiệp logistics TP.HCM không thể đầu tư vào hạ tầng công nghệ hiện đại, hệ thống quản trị 3PL (logistics bên thứ ba) hay 4PL (logistics bên thứ tư), vốn là những tiêu chuẩn bắt buộc để có thể tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi doanh nghiệp không thể cung cấp một giải pháp tích hợp từ khâu quản lý nguyên liệu đến phân phối thành phẩm, họ không thể đáp ứng các yêu cầu cho các hợp đồng lớn mà chỉ có thể cung cấp dịch vụ ở mức độ nhỏ hơn hay thấp hơn.

Logistics bên thứ ba (3PL) được hiểu là việc doanh nghiệp chủ hàng thuê các đơn vị dịch vụ chuyên nghiệp bên ngoài để thực hiện từng phần hoặc toàn bộ các công đoạn vận hành như lưu kho, vận tải hay làm thủ tục xuất nhập khẩu. Ở cấp độ này, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thường trực tiếp quản lý đội xe và kho bãi để thực thi các yêu cầu cụ thể của khách hàng. Logistics bên thứ tư (4PL) là mô hình quản trị cao cấp hơn, nơi doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đóng vai trò là một nhà kiến trúc và điều phối toàn diện. Đơn vị 4PL không chỉ thực hiện các khâu vận hành mà còn thay mặt chủ hàng quản lý, kết nối nhiều đối tác 3PL khác nhau để tạo nên một chuỗi cung ứng đồng bộ.

Thực trạng ngành logistics với rất nhiều doanh nghiệp nhỏ lẻ nói trên cũng cần việc liên kết và bắt tay nhau, và việc Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM (HLA) công bố thành lập chính thức vào ngày 31/10/2025 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng tầm cho ngành logistics TP.HCM.

Bởi vì HLA chính là hiệp hội duy nhất tại Việt Nam kết hợp chặt chẽ cả hai lĩnh vực logistics và cảng biển, tạo ra một cơ chế thống nhất và hiệu quả tại “siêu đô thị” phía Nam.

Sự kiện ra đời HLA trùng hợp ý nghĩa với thời điểm Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050, vào ngày 9/10. Trong đó, TP.HCM được xác định là một trong năm trung tâm logistics mang tầm quốc tế trong 10 năm tới, cùng với Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ.

Ngoài việc tăng cường liên minh, liên kết giữa các doanh nghiệp logistics, các nỗ lực phát triển mạnh mẽ hạ tầng giao thông kết nối vùng Đông Nam Bộ cũng sẽ góp phần thúc đẩy lĩnh vực logistics ở TP.HCM.

Liên kết vùng sẽ tạo điều kiện để logistics bứt phá

Song song với nỗ lực kết nối các doanh nghiệp, bài toán bứt phá của ngành logistics TP.HCM còn phụ thuộc vào tiến độ phát triển hạ tầng giao thông kết nối vùng Đông Nam Bộ.

Thực trạng hiện nay cho thấy dù TP.HCM có hệ thống cảng biển phát triển để đáp ứng nhu cầu vận tải biển và logistics quốc tế, nổi bật là cảng Cát Lái và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, nhưng việc kết nối giữa các cảng, kho bãi và các nhà máy sản xuất vẫn còn gặp trở ngại do hạ tầng giao thông chưa thể đáp ứng hoàn toàn.

Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ các dự án đường trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4 và các tuyến cao tốc kết nối với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải chính là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp logistics giảm bớt gánh nặng chi phí và tiết kiệm thời gian. Khi dòng chảy hàng hóa được thông suốt nhờ liên kết vùng thuận lợi hơn, các doanh nghiệp tại TP.HCM sẽ có cơ hội mở rộng không gian hoạt động, từ đó sẽ tạo ra lực đẩy cộng hưởng cho ngành logistics tiếp tục chuyển mình.

Nhìn rộng hơn vào bức tranh liên kết vùng, báo cáo nghiên cứu mang tên “Gia tăng liên kết logistics nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng Đông Nam Bộ” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh khu vực TP.HCM (VCCI-HCM) công bố vào cuối tháng 8/2025 đã đề xuất nhiều giải pháp.

Với sự tài trợ của Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) thông qua Chương trình Aus4Skills, nghiên cứu đã đề xuất ba nhóm giải pháp đột phá có tính thực tiễn cao cho logistics khu vực.

Nhóm thứ nhất gồm các giải pháp nhằm tối ưu hóa cơ sở hạ tầng thông qua kết nối đồng bộ, nhấn mạnh đến việc tăng cường liên thông giữa các phương thức vận tải như đường bộ, đường thủy, đường sắt, hàng không (chú ý đến cụm cảng container quốc tế Cái Mép - Thị Vải trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ (nay là TP.HCM) và dự án sân bay quốc tế Long Thành tại Đồng Nai.

Nhóm thứ hai liên quan đến việc đồng bộ hóa và thống nhất thể chế, quy trình, hệ thống. Trong đó, có đề xuất thành lập Ủy ban Logistics vùng, cải cách thủ tục, áp dụng hệ thống thông quan điện tử chung. Nhóm này gồm các đề xuất như tạo các diễn đàn đối thoại thường xuyên cho ngành, tiếp tục cải tiến các quy định, tăng cường minh bạch và công khai thông tin, khuyến khích đổi mới và áp dụng công nghệ.

Nhóm giải pháp thứ ba gồm những đề xuất về quy hoạch hệ thống đào tạo thống nhất, chuẩn đầu ra, tăng cường hợp tác giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước.

×