Mang đào “tiến vua” lên trồng ở vùng cao Sơn La, giám đốc hợp tác xã giúp nông dân làm giàu

Trồng đào thất thốn, hướng làm kinh tế mới của nông dân vùng cao

Một buổi sớm đầu xuân, con đường dẫn vào bản Yên Thi, xã Lóng Phiêng (Sơn La) phủ trong màn sương mỏng. Xen giữa những nương ngô, nương lúa quen thuộc của vùng cao là khu vườn cây cảnh quy củ, nơi những gốc đào thân xù xì, rêu phong đứng lặng. Người địa phương gọi đó là “vườn đào tiền triệu”.

Từ một giống cây vốn được xem là “đặc sản” của miền xuôi, đào thất thốn, loại “đào tiến vua” xưa, nay đã bén rễ trên đất núi. Câu hỏi vì sao một gốc đào có giá lên tới hàng triệu đồng khiến chúng tôi tìm về nơi này để tận mắt chứng kiến.

Trong giới chơi cây cảnh, đào thất thốn được xếp vào loại hiếm và khó trồng. Cái tên “thất thốn” bắt nguồn từ những đặc tính riêng biệt của cây. “Thốn” là đơn vị đo chiều dài trong Đông y, tương đương một đốt ngón tay. Lá đào dài khoảng bảy thốn, cứ bảy thốn thân lại phân cành, mỗi thốn có thể cho bảy bông hoa. Đặc biệt, sau khoảng bảy năm cây mới cho hoa kép bảy tầng, mỗi tầng bảy cánh.

Chính sự “đủ đầy” ấy khiến đào thất thốn không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn được coi là biểu tượng may mắn, thịnh vượng.

Ít ai nghĩ giống đào vốn quen khí hậu đồng bằng lại thích nghi được với vùng cao Lóng Phiêng, nơi trước nay người dân chủ yếu sản xuất lương thực. Nhưng người đầu tiên “liều” mang đào lên núi là anh Trần Văn Thực, Giám đốc hợp tác xã (HTX) Khánh Dương.

Dẫn chúng tôi đi giữa vườn đào đang được chăm sóc phục vụ thị trường Tết, anh Thực nhớ lại: Năm 2014, trong một lần trò chuyện với bạn bè miền xuôi, tôi biết đến đào thất thốn và nảy ý định đưa về trồng thử. Khi đó nhiều người bảo liều vì cây này rất kén khí hậu. Nhưng nếu không thử thì sẽ không bao giờ biết.

Anh Thực trồng thử hơn 1.000 cây giống. Những năm đầu, nhiều cây phát triển tự nhiên, dáng chưa đẹp, kỹ thuật chăm sóc chưa nắm vững. Không ít người nghĩ mô hình khó thành công.

Không bỏ cuộc, anh Thực vừa làm vừa học hỏi, tìm tài liệu, liên hệ các nhà vườn lâu năm để học kỹ thuật uốn thế, “hãm” sinh trưởng và điều tiết ra hoa. Dần dần, đào thất thốn thích nghi với biên độ nhiệt ngày, đêm lớn của vùng cao.

Trong khu vườn, mỗi cây mang một dáng riêng: có cây thân cổ, phủ rêu, cành uốn mềm; có cây dáng trực, thanh thoát. Đằng sau mỗi thế cây là nhiều năm kiên trì.

“Một cây đẹp không thể làm nhanh. Có cây tôi mất 5–7 năm mới tạo được dáng ưng ý”, anh Thực nói.

Hiện, HTX Khánh Dương duy trì khoảng 1.500 cây đào thất thốn, cùng hơn 300 cây mai Bắc và 200 cây đào phai, trở thành một trong những vườn cây cảnh quy mô lớn của khu vực.

Đào thất thốn, từ thử nghiệm liều lĩnh đến mô hình OCOP 3 sao

Từ năm 2025, HTX bắt đầu đưa đào thất thốn ra thị trường. Ngoài bán cây, HTX còn cho thuê đào chơi Tết – xu hướng ngày càng phổ biến tại các đô thị.

Giá thuê dao động 3–7 triệu đồng/cây, tùy dáng thế và tuổi cây; giá bán từ 3–10 triệu đồng/cây. Dịp Tết năm ngoái, HTX cho thuê hơn 300 cây, còn Tết năm nay dự kiến tiêu thụ trên 600 cây, chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận.

Theo anh Thực, nhiều cơ quan, doanh nghiệp chỉ trưng bày đào nửa tháng Tết nên chọn thuê thay vì mua. Sau Tết, cây được trả lại vườn để tiếp tục chăm sóc, tạo thế cho mùa sau.

Để khẳng định giá trị, mỗi gốc đào đều được dán tem truy xuất nguồn gốc. Chỉ cần quét mã QR, khách hàng biết được năm trồng, quá trình chăm sóc và đơn vị sản xuất, cách làm giúp hạn chế tình trạng trà trộn, mạo danh đào thất thốn.

Mô hình không chỉ mang lại lợi nhuận cho HTX mà còn tạo việc làm ổn định cho 3–5 lao động địa phương. Anh Lò Văn Xuân, bản Tô Quỳnh, cho biết công việc chăm sóc, dọn vườn, tạo dáng cây mang lại thu nhập khoảng 300.000 đồng/ngày.

Quan trọng hơn, đào thất thốn đang thay đổi tư duy sản xuất của người dân Lóng Phiêng. Từ trồng lương thực đơn thuần, nhiều hộ bắt đầu quan tâm cây cảnh giá trị cao và xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Tháng 12/2024, sản phẩm đào thất thốn của HTX Khánh Dương được công nhận OCOP 3 sao. Theo chính quyền địa phương, đây là bước quan trọng để sản phẩm tiếp cận thị trường rộng hơn và xây dựng thương hiệu đặc trưng cho vùng.

Từ một giống cây “kén đất”, đào thất thốn đã tìm được chỗ đứng trên vùng cao. Những gốc đào cổ kính không chỉ mang sắc xuân mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp mới, giúp người dân Lóng Phiêng nâng cao thu nhập ngay trên mảnh đất quê mình.

×