Mặt trận Tổ quốc là trung tâm đoàn kết, thiết chế dân chủ và là kênh kiểm soát quyền lực mềm có sức nặng

Mặt trận Tổ quốc cần “đi trước” trong phát hiện vấn đề xã hội

Thưa ông, nhìn lại nhiệm kỳ Đại hội MTTQ Việt Nam vừa qua, MTTQ đã có những thay đổi đột phá nào về mặt tư duy tổ chức để không chỉ là “cánh tay nối dài” mà còn là cầu nối chủ động, sáng tạo giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân?

Tôi cho rằng, điểm rất đáng chú ý trong nhiệm kỳ vừa qua là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có sự chuyển động mạnh mẽ về tư duy tổ chức: từ tư duy “tập hợp” sang tư duy “kết nối”; từ tư duy “vận động” sang tư duy “đồng hành”; từ tư duy “phản ánh ý kiến Nhân dân” sang tư duy “kiến tạo kênh đối thoại, giám sát và phản biện xã hội”. Điều đó làm cho vai trò của Mặt trận không còn được hiểu giản đơn như một thiết chế truyền dẫn một chiều, mà ngày càng trở thành một không gian chính trị - xã hội rộng mở, nơi ý Đảng gặp lòng dân, nơi chủ trương lớn của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước được soi chiếu bằng thực tiễn đời sống Nhân dân.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026–2031, chủ đề “Đoàn kết - Dân chủ - Đổi mới - Sáng tạo - Phát triển” cho thấy tinh thần đổi mới đã được đặt vào trung tâm phương thức hoạt động của Mặt trận. Đại hội sẽ diễn ra từ ngày 11 đến 13/5/2026 tại Hà Nội, với hơn 1.300 đại biểu tham dự, không chỉ là sự kiện tổ chức mà còn là dấu mốc thể hiện yêu cầu mới đối với công tác Mặt trận trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Theo tôi, đột phá lớn nhất chính là Mặt trận ngày càng chủ động hơn trong việc lắng nghe, tổng hợp, chuyển tải và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Mặt trận không chỉ “đi sau” để vận động Nhân dân thực hiện chủ trương, chính sách, mà cần “đi trước” trong phát hiện vấn đề xã hội, “đi cùng” trong tháo gỡ khó khăn của người dân, doanh nghiệp, cộng đồng, và “đi đến cùng” trong giám sát việc thực hiện các cam kết chính sách. Đó là chuyển đổi rất quan trọng: Mặt trận vừa là trung tâm đoàn kết, vừa là thiết chế dân chủ, vừa là kênh kiểm soát quyền lực mềm nhưng có sức nặng xã hội rất lớn.

Bước vào nhiệm kỳ mới, theo ông để thực hiện hiệu quả phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, đặc biệt là trong khâu giám sát và phản biện xã hội, MTTQ cần có những đổi mới gì?

Phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó không dừng lại ở khẩu hiệu mà trở thành quy trình vận hành cụ thể của nền quản trị quốc gia. Với Mặt trận Tổ quốc, nhiệm vụ quan trọng nhất trong nhiệm kỳ mới là phải làm cho dân chủ trở nên đo lường được, kiểm chứng được và cảm nhận được trong đời sống hằng ngày của người dân.

Muốn vậy, giám sát và phản biện xã hội cần được đổi mới ở ít nhất ba phương diện. Trước hết là đổi mới cách lựa chọn vấn đề giám sát. Mặt trận cần tập trung vào những vấn đề sát sườn với người dân như cải cách thủ tục hành chính, chất lượng dịch vụ công, quản lý đất đai, môi trường, y tế, giáo dục, an sinh xã hội, đạo đức công vụ, chính sách với người yếu thế. Những vấn đề người dân bức xúc nhất, mong đợi nhất, cần được ưu tiên nhất.

Thứ hai là đổi mới phương thức phản biện. Phản biện xã hội không nên chỉ là góp ý văn bản ở giai đoạn cuối, khi chính sách gần như đã định hình, mà cần tham gia sớm hơn, từ lúc nhận diện vấn đề, xây dựng phương án, đánh giá tác động. Một chính sách tốt không chỉ đúng về pháp lý, hợp về quản lý, mà còn phải thuận lòng dân, khả thi trong đời sống và tạo ra lợi ích công bằng cho các nhóm xã hội.

Thứ ba là đổi mới cơ chế theo dõi sau giám sát. Tôi cho rằng đây là điểm rất quan trọng. Giám sát mà không có theo dõi kiến nghị sau giám sát thì dễ rơi vào hình thức. Mặt trận cần xây dựng cơ chế công khai kết quả giám sát, công khai việc tiếp thu, công khai trách nhiệm của cơ quan được giám sát. Khi người dân thấy ý kiến của mình được lắng nghe, kiến nghị của Mặt trận được phản hồi, vấn đề được giải quyết, thì niềm tin xã hội sẽ được củng cố. Dân chủ khi ấy không còn là điều trừu tượng, mà trở thành trải nghiệm cụ thể của người dân.

Trong bối cảnh xã hội số ngày càng phát triển mạnh mẽ, theo ông MTTQ cần có những giải pháp đổi mới gì để tập hợp các tầng lớp nhân dân?

Xã hội số đang làm thay đổi rất sâu sắc cách con người giao tiếp, bày tỏ ý kiến, tham gia đời sống công cộng và hình thành các cộng đồng xã hội. Vì vậy, Mặt trận Tổ quốc muốn tập hợp rộng rãi các tầng lớp Nhân dân thì không thể chỉ dựa vào phương thức truyền thống, mà cần hiện diện mạnh mẽ hơn, linh hoạt hơn, nhân văn hơn trên không gian số.

Theo tôi, trước hết Mặt trận cần xây dựng một hệ sinh thái kết nối số với Nhân dân. Đó không chỉ là trang thông tin điện tử hay một vài tài khoản mạng xã hội, mà phải là hệ thống tiếp nhận, phân tích, phản hồi ý kiến Nhân dân một cách thường xuyên. Người dân hôm nay không chỉ muốn được nghe thông tin, mà muốn được đối thoại, được giải thích, được tham gia và được nhìn thấy kết quả từ sự tham gia của mình.

Bên cạnh đó, Mặt trận cần đổi mới ngôn ngữ truyền thông. Với thanh niên, trí thức, doanh nhân, công nhân, nông dân, đồng bào tôn giáo, đồng bào dân tộc thiểu số, người Việt Nam ở nước ngoài, mỗi nhóm xã hội có nhu cầu, tâm lý, cách tiếp nhận thông tin khác nhau. Không thể dùng một cách nói cho tất cả. Mặt trận cần có năng lực “dịch” các chủ trương lớn thành những thông điệp gần gũi, dễ hiểu, có cảm xúc và gắn với lợi ích thiết thân của từng cộng đồng.

Một điểm nữa rất quan trọng là cần phát huy vai trò của các nhân tố tích cực trong xã hội số: chuyên gia, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, nhà báo, người có uy tín, người ảnh hưởng tích cực trên mạng xã hội, các nhóm thiện nguyện, các cộng đồng sáng tạo. Tập hợp Nhân dân trong thời đại số không chỉ là tập hợp theo tổ chức hành chính hay đoàn thể truyền thống, mà còn là tập hợp theo giá trị, theo mục tiêu chung, theo khát vọng đóng góp cho đất nước. Mặt trận cần trở thành mái nhà chung của những nguồn năng lượng xã hội tích cực ấy.

Việc Đại hội XI của MTTQ Việt Nam ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điểm danh đại biểu bằng camera AI và hỗ trợ sản xuất các ấn phẩm truyền thông cho thấy chuyển đổi số đã bắt đầu đi vào phương thức tổ chức, truyền thông và vận hành của Mặt trận. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng quan trọng hơn là phải biến chuyển đổi số thành năng lực thường xuyên trong kết nối Nhân dân.

Chuyển đổi số trong công tác giám sát và phản biện xã hội là một trong những bước đi đột phá của MTTQ nhằm hiện đại hóa phương thức hoạt động, giúp tiếng nói của Nhân dân được truyền tải nhanh chóng, minh bạch và khách quan hơn, ông nhìn nhận gì về vấn đề này?

Tôi nhìn nhận chuyển đổi số trong giám sát và phản biện xã hội là một hướng đi rất đúng, rất cần thiết và có thể tạo ra đột phá thực chất nếu được thiết kế bài bản. Bởi trong xã hội hiện đại, tiếng nói của Nhân dân không chỉ xuất hiện trong các hội nghị tiếp xúc cử tri hay các buổi góp ý trực tiếp, mà còn hiện diện từng ngày, từng giờ trên các nền tảng số, qua phản ánh trực tuyến, dữ liệu dịch vụ công, mạng xã hội, báo chí và nhiều kênh tương tác khác.

Chuyển đổi số giúp Mặt trận mở rộng “tai nghe” của mình đối với xã hội. Nếu trước đây việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân phụ thuộc nhiều vào báo cáo tuyến dưới, thì nay có thể kết hợp dữ liệu số, khảo sát trực tuyến, bản đồ phản ánh kiến nghị, hệ thống phân tích xu hướng dư luận để phát hiện sớm những vấn đề xã hội đang hình thành. Điều này giúp Mặt trận không chỉ phản ứng với vấn đề đã xảy ra, mà có thể dự báo, cảnh báo và kiến nghị chính sách sớm hơn.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ là đưa công việc cũ lên môi trường mạng. Nếu chỉ số hóa biểu mẫu, số hóa báo cáo, số hóa quy trình mà không thay đổi tư duy thì chưa phải là chuyển đổi số đúng nghĩa. Điều quan trọng là phải lấy người dân làm trung tâm: người dân dễ gửi ý kiến hơn, dễ theo dõi kết quả hơn, dễ giám sát việc giải quyết hơn; còn cơ quan nhà nước phải có trách nhiệm phản hồi nhanh hơn, minh bạch hơn, có căn cứ hơn.

Tôi cũng cho rằng, chuyển đổi số trong phản biện xã hội cần đi đôi với bảo đảm tính khách quan, khoa học và nhân văn. Không phải mọi ý kiến trên không gian mạng đều có giá trị như nhau, nhưng mọi bức xúc chính đáng của người dân đều cần được lắng nghe một cách nghiêm túc. Mặt trận cần có cơ chế phân loại, kiểm chứng, tổng hợp và chuyển hóa các ý kiến đó thành kiến nghị chính sách có chất lượng. Đây chính là điểm khác biệt giữa “thu thập dư luận” và “kiến tạo phản biện xã hội”.

Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ là công cụ, niềm tin mới là nền tảng. Chuyển đổi số của Mặt trận chỉ thành công khi người dân tin rằng ý kiến của mình không rơi vào khoảng trống; khi cán bộ Mặt trận coi mỗi phản ánh của người dân là một tín hiệu trách nhiệm; khi giám sát và phản biện xã hội không chỉ làm cho bộ máy tốt hơn, mà còn làm cho Nhân dân thấy mình thực sự là chủ thể của quá trình phát triển. Khi đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân, mà còn là không gian hội tụ niềm tin, trí tuệ và khát vọng dựng xây đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Xin cảm ơn ông !

×