Mở đường cho mã số vùng trồng: Thị trường tỷ dân bên kia, các "rừng" trồng sầu riêng, trồng mít đỏ bạt ngàn bên này

Xuất hiện những “đại bản doanh” mít đỏ, sầu riêng

Làn gió mới từ chính sách và các quy định cấp mã số vùng trồng đang tạo nên bước chuyển mình mạnh mẽ trên những cánh đồng ở miền Tây. Thay vì canh tác nhỏ lẻ, manh mún, nhiều nhà vườn đã mạnh dạn cải tạo đất, mở rộng diện tích để hướng tới quy mô sản xuất hàng hóa lớn.

Tại nhiều khu vực, cây lúa dần nhường chỗ cho những hàng sầu riêng xanh tốt hay những vạt mít ruột đỏ hứa hẹn giá trị kinh tế vượt trội. Với tâm lý nhạy bén trước tín hiệu thị trường, nhiều nông dân đã chủ động đón đầu làn sóng chuyển đổi từ mít Thái sang mít đỏ để tìm kiếm biên lợi nhuận tốt hơn.

Anh Nguyễn Hoàng Anh (An Giang), một nhà vườn phấn khởi chia sẻ về quyết định mở rộng quy mô của mình: “Tôi vừa phá vài chục ha ruộng lúa để lên mô trồng sầu riêng. Hiện, tôi đã trồng khoảng 1.000 cây sầu riêng rồi. Giờ nông dân mình tính chuyện làm lớn chứ không làm nhỏ lẻ như xưa nữa”.

Trực tiếp xỏ giày vào vườn chăm sóc 60 công (6 ha) mít ruột đỏ tại Cần Thơ, anh Nguyễn Tân, một doanh nhân thu mua nông sản, là minh chứng rõ nét cho làn sóng chuyển đổi bài bản này. Nhận thấy năng suất và giá mít Thái bắt đầu giảm sút do rủi ro bệnh tật và biến động giá, anh Tân đã sớm nắm bắt xu hướng để tập trung trồng mít đỏ – dòng trái cây đang rất "được lòng" thị trường xuất khẩu.

Chia sẻ về bài toán kinh tế thực tế trên vườn mít đỏ của mình, anh Tân hào hứng tính toán: “Tôi trồng 60 công mít đỏ ở Cần Thơ, đang tập trung làm trái để đón vụ Tết này”.

Tuy nhiên, bên cạnh niềm vui thu hoạch, anh Tân cũng thẳng thắn chỉ ra chốt chặn lớn nhất để mít đỏ đi xa chính là chuẩn hóa chất lượng và dư lượng: “Thực tế đăng ký mã số vùng trồng giờ địa phương hỗ trợ rất thuận lợi, không khó khăn gì. Nhưng cái khó nhất của nhà vườn hiện nay là kiểm soát Cadimi và chất lượng trái. Phân thuốc trên thị trường còn chưa đồng đều, nông dân làm rải rác nên trái dễ bị sượng muối, cháy muối. Muốn tận dụng tốt mã số vùng trồng để xuất khẩu chính ngạch thì bà con phải kiểm soát chuẩn từ phân thuốc đến quy trình chăm sóc, có vậy trái mít đỏ mới cầm chắc giá trị cao và bền vững”.

Sự kết hợp giữa chính sách cởi mở và tư duy làm nông chuyên nghiệp của những người nông dân như anh Tân, anh Hoàng Anh đang dần biến các vùng trồng miền Tây thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế, hứa hẹn mang lại những mùa bội thu giá trị cao.

Từ xuất khẩu tiểu ngạch sang vị thế bền vững

Theo một số doanh nghiệp thu mua nông sản, việc nông dân chủ động tích tụ đất, canh tác vủng trồng quy mô lớn như anh Hoàng Anh hay anh Tân không đơn thuần là câu chuyện mở rộng diện tích, mà chính là nền tảng cốt lõi để hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu lớn như Trung Quốc, Mỹ, châu Âu ngày càng siết chặt hàng rào kỹ thuật, sự chuyển dịch này mang lại 3 tác động chiến lược cho hoạt động xuất khẩu.

Thứ nhất, bảo đảm nguồn cung đồng đều, phá vỡ thế "gom hàng rải rác". Trước đây, doanh nghiệp xuất khẩu thường gặp khó vì trái cây không đồng đều về kích thước, độ ngọt hay màu sắc do mỗi vườn làm một kiểu. Việc hình thành các vùng trồng tập trung hàng chục, hàng trăm hecta giúp quy chuẩn hóa quy trình chăm sóc, đảm bảo sản lượng lớn, chất lượng đồng nhất để đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu dài hạn.

Thứ hai, tối ưu hóa chi phí và dễ dàng truy xuất nguồn gốc. Khi vùng trồng đã được cấp mã số và quản lý theo chuẩn, việc kiểm soát dư lượng hóa chất, kiểm dịch thực vật hay dán tem truy xuất nguồn gốc (QR code) trở nên dễ dàng và minh bạch. Điều này giúp rút ngắn thời gian thông quan tại cửa khẩu, giảm tối đa tỷ lệ hàng bị trả về hoặc tiêu hủy do vi phạm tiêu chuẩn chất lượng.

Cuối cùng, nâng cao năng lực đàm phán giá. Khi không còn phụ thuộc vào thương lái mua gom nhỏ lẻ, các vùng trồng đạt chuẩn quy mô lớn có thể ký kết hợp đồng bao tiêu trực tiếp với doanh nghiệp xuất khẩu lớn. Nông dân và doanh nghiệp lúc này ở vị thế hợp tác đôi bên cùng có lợi (Win - Win), giúp trái sầu riêng, mít đỏ Việt Nam giữ được giá bán ổn định, tránh tình trạng "được mùa mất giá, được giá mất mùa".

Từng bước chuẩn hóa từ mảnh vườn của người nông dân chính là đòn bẩy quan trọng nhất để nông sản Việt tự tin khẳng định vị thế, mở rộng thị phần chính ngạch tại các thị trường khó tính trên thế giới.

×