Mô hình sinh kế bền vững tạo động lực giảm nghèo cho phụ nữ dân tộc thiểu số

Ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đòn bẩy cho sinh kế bền vững

Giai đoạn 2021–2025, Dự án “Công bằng cho tất cả” được triển khai tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước với mục tiêu hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, lấy con người và môi trường làm trung tâm.

Thay vì cách tiếp cận hỗ trợ đơn lẻ, dự án lựa chọn hướng đi dài hạn là nâng cao năng lực, thay đổi tư duy sản xuất và từng bước ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào các mô hình sinh kế.

Một trong những kết quả nổi bật nhất của dự án là việc hình thành và nhân rộng 92 mô hình sinh kế trong lĩnh vực chăn nuôi, trồng trọt. Các mô hình này được thiết kế theo hướng hiện đại, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, kết nối thị trường và từng bước số hóa quy trình sản xuất.

Nhờ đó, người dân không chỉ cải thiện thu nhập mà còn thay đổi căn bản cách làm nông nghiệp từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang liên kết chuỗi giá trị, đáp ứng yêu cầu phát triển xanh và bền vững.

Song song với đó, dự án đã hỗ trợ triển khai 10 sáng kiến do các tổ chức xã hội đề xuất, tập trung vào phát triển sinh kế xanh, kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường tại nhiều địa phương như Yên Bái, Quảng Trị, Thái Nguyên, Cà Mau… Nhiều mô hình đã gắn sản xuất nông nghiệp với du lịch cộng đồng, khai thác lợi thế bản địa, vừa tạo sinh kế, vừa góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương.

Theo thống kê, 380.801 người dân đã được tiếp cận và tham gia các hoạt động của dự án, trong đó có 155.943 phụ nữ. Bên cạnh đó, 5 mô hình kinh doanh thay thế theo hướng kinh tế xanh, tuần hoàn đã được xây dựng; 4 sáng kiến giám sát cộng đồng được triển khai với sự tham gia trực tiếp của người dân, góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình ở cơ sở.

Với sự đồng hành của 16 đối tác, đơn vị tư vấn cùng 54 tổ chức, trung tâm, viện nghiên cứu, Dự án “Công bằng cho tất cả” đã tạo dựng nền tảng quan trọng để nhân rộng các mô hình sinh kế ứng dụng khoa học công nghệ, phát huy tri thức bản địa trong tiến trình chuyển đổi xanh, đóng góp thiết thực cho mục tiêu giảm nghèo bền vững tại Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo tổng kết dự án, ông Phạm Quang Tú – Phó Giám đốc Quốc gia Oxfam tại Việt Nam cho biết, sau gần 5 năm triển khai, dự án đã tạo ra những thay đổi tích cực không chỉ trong thực hành sản xuất mà còn trong tư duy phát triển của cộng đồng và chính quyền địa phương.

“Dự án đã góp phần nâng cao năng lực tổ chức của các đối tác, giúp cộng đồng mạnh dạn áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào sản xuất nông nghiệp. Những kết quả này tạo nền tảng quan trọng để các mô hình tiếp tục được duy trì và nhân rộng sau khi dự án kết thúc”, ông Phạm Quang Tú nhấn mạnh.

Điểm đáng chú ý của dự án là không coi chuyển đổi số là khái niệm xa vời, mà cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực: hướng dẫn người dân ghi chép sản xuất, quản lý đầu vào đầu ra, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, kết nối thị trường thông qua các nền tảng số. Nhờ đó, nhiều sản phẩm nông nghiệp địa phương từng bước khẳng định được giá trị, nâng cao khả năng cạnh tranh và mở rộng đầu ra.

Bên cạnh mục tiêu kinh tế, dự án còn đặt trọng tâm vào nâng cao vai trò của phụ nữ và người dân tộc thiểu số trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Các hoạt động nâng cao năng lực cho tổ chức xã hội, thúc đẩy mô hình sinh kế xanh, kinh tế tuần hoàn được triển khai với sự tham gia tích cực của các tổ chức chính trị xã hội, các viện nghiên cứu và trường đại học uy tín.

Tại Cà Mau, Trường Đại học Kinh tế – Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM) đã triển khai sáng kiến giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường trong khai thác và san lấp vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát vấn đề đang được nhiều địa phương quan tâm. Trong khi đó, tại Quảng Trị, dự án phối hợp Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tăng cường năng lực cho các nữ đại biểu Hội đồng nhân dân cấp huyện, xã, qua đó nâng cao tiếng nói của phụ nữ trong quá trình hoạch định chính sách ở địa phương.

Giảm nghèo từ gốc, khi tri thức bản địa gặp kinh tế xanh, tuần hoàn

Không chỉ tạo ra các mô hình sinh kế cụ thể, tác động lớn hơn của Dự án “Công bằng cho tất cả” nằm ở sự thay đổi trong cách tiếp cận phát triển của chính quyền địa phương. Từ chỗ thiên về quản lý hành chính, nhiều địa phương đã chuyển sang lắng nghe, tôn trọng và phát huy tri thức bản địa của cộng đồng như một nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững.

Sự chuyển dịch này được thể hiện rõ qua câu chuyện của chị Hồ Thị Tương, thành viên Hợp tác xã Măng Giang Trường Xuân, xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị. Tham gia mô hình trồng măng trong vùng khai thác đá, chị Tương cho biết trước đây, sinh kế của gia đình gặp nhiều khó khăn do thiếu việc làm ổn định.

Nhờ được hỗ trợ kỹ thuật, kết nối thị trường và từng bước áp dụng cách làm mới, sản phẩm măng của hợp tác xã đã có đầu ra ổn định, mang lại thu nhập đều đặn cho các thành viên.

“Mình không đi làm công ty được nhưng ở nhà khởi nghiệp từ những cây thảo mộc, cây măng xung quanh gia đình. Vừa làm được việc nhà, vừa có thêm thu nhập”, chị Tương chia sẻ. Câu chuyện của chị Tương là minh chứng sinh động cho hiệu quả của các mô hình sinh kế xanh, không chỉ tạo thu nhập mà còn tăng cường gắn kết cộng đồng, nâng cao vị thế của phụ nữ tại địa phương.

Đánh giá cao những kết quả mà dự án đạt được, bà Gribnau Fleur – Bí thư thứ Nhất, Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam khẳng định, Dự án “Công bằng cho tất cả” đã hiện thực hóa cam kết xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp xanh hơn, hòa nhập hơn thông qua sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và cộng đồng.

“Hà Lan sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, hướng tới tăng trưởng bền vững, lấy phúc lợi cộng đồng làm trọng tâm”, bà Gribnau Fleur nhấn mạnh.

Dù dự án khép lại vào cuối năm 2025, song những kết quả đạt được được kỳ vọng sẽ tiếp tục lan tỏa, trở thành nền tảng cho các chương trình hợp tác sâu hơn trong thúc đẩy chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, bao trùm và có trách nhiệm.

Quan trọng hơn, dự án đã cho thấy một hướng đi hiệu quả trong giảm nghèo là giảm nghèo từ gốc, bằng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sự tham gia chủ động của chính người dân, những chủ thể trung tâm của phát triển.

×