Một loài cá lớn nhanh, nuôi dày đặc ở Việt Nam được FAO đánh giá là "trụ cột" đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu

Châu Á - khu vực sản xuất cá rô phi lớn nhất thế giới

Theo FAO, châu Á hiện là trung tâm nuôi trồng thủy sản của thế giới và cũng là khu vực sản xuất cá rô phi lớn nhất. Dẫn đầu là Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam, khu vực này thống trị sản lượng cá rô phi thế giới nhờ điều kiện khí hậu thuận lợi, công nghệ nuôi tiên tiến và chi phí sản xuất cạnh tranh.

Loài cá này sở hữu nhiều ưu thế nổi bật như tỷ lệ sống cao, thích nghi tốt với nhiều điều kiện môi trường, có thể nuôi ở nhiều mô hình khác nhau và sử dụng thức ăn hiệu quả. Những đặc điểm này giúp cá rô phi phù hợp với cả sản xuất quy mô nhỏ lẫn công nghiệp.

Một trong những lợi thế lớn nhất của cá rô phi là khả năng cung cấp nguồn protein có giá thành phải chăng cho các nước đang phát triển.

Trong lộ trình “Blue Transformation 2022-2030”, FAO nhấn mạnh nuôi trồng thủy sản sẽ là trụ cột bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu, trong đó cá rô phi được xem là đối tượng có tiềm năng đặc biệt nhờ khả năng mở rộng sản xuất và hiệu quả kinh tế cao.

Bên cạnh đó, cá rô phi còn được đánh giá là nguồn protein bền vững hơn nhiều loại thịt trên cạn, với mức phát thải carbon thấp và ít phụ thuộc vào bột cá, dầu cá. Không chỉ còn là một sản phẩm giá rẻ, cá rô phi chất lượng cao hiện đang được định vị như một lựa chọn thay thế cho các loài cá thịt trắng truyền thống trong bối cảnh nguồn cung cá tuyết và cá chẽm toàn cầu ngày càng hạn chế.

FAO cho rằng với điều kiện tự nhiên thuận lợi, kinh nghiệm nuôi lâu năm và thị trường tiêu thụ rộng lớn, châu Á có cơ hội trở thành trung tâm tăng trưởng của ngành cá rô phi toàn cầu trong những thập kỷ tới.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), những năm gần đây, ngành nuôi cá rô phi tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Năm 2025, tổng sản lượng cá rô phi của Việt Nam đạt khoảng 420.000 tấn, tăng khoảng 33% so với năm 2024. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2015-2025 đạt khoảng 8,4%/năm. Đây là mức tăng trưởng cho thấy cá rô phi không còn là một đối tượng nuôi nhỏ lẻ, mà đang từng bước trở thành ngành hàng có quy mô và dư địa phát triển rõ rệt.

Quy mô diện tích nuôi toàn quốc hiện lên tới hơn 42.000ha, tập trung nhiều tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (điển hình như Cần Thơ) và các tỉnh phía Bắc. Mục tiêu đến năm 2030, sản lượng cá rô phi cả nước sẽ đạt 400.000 - 450.000 tấn.

Việt Nam tham vọng đạt kim ngạch vượt 100 triệu USD từ xuất khẩu cá rô phi

Cùng với tăng trưởng nhanh về sản lượng, hệ thống sản xuất phục vụ ngành cá rô phi cũng từng bước được hình thành và mở rộng. VASEP ước tính, mỗi năm sản lượng sản xuất cá giống của cả nước vào khoảng 1,4 tỷ con, cùng khoảng 510 cơ sở chế biến thủy sản đủ điều kiện xuất khẩu có khả năng tham gia chế biến sản phẩm cá rô phi.

Những con số này cho thấy ngành cá rô phi Việt Nam đang được phát triển trên nền tảng sản xuất tương đối đồng bộ, có khả năng đáp ứng cả nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Đơn cử tại Hải Phòng - nơi nuôi cá rô phi lớn nhất miền Bắc, năm 2025 đã có khoảng 5.100ha nuôi cá rô phi, sản lượng đạt 39.000 tấn mỗi năm. Trong đó, hơn 8.000 tấn đến từ mô hình nuôi lồng bè. Hải Phòng có 14 cơ sở giống cung ứng 330 triệu con/năm và 17 nhà máy thức ăn công suất 150.000 tấn/năm đáp ứng tốt nhu cầu địa phương.

Nhiều hộ nuôi chuyển sang mô hình thâm canh ứng dụng công nghệ cao như Biofloc, RAS, giám sát môi trường và cho ăn tự động, giúp năng suất đạt hơn 20 tấn/ha. Đến nay, 235ha với 390 hộ nuôi đã được chứng nhận VietGAP.

Với hạ tầng cảng biển phát triển và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, Hải Phòng đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm sản xuất – chế biến cá rô phi của miền Bắc, phát triển các vùng nuôi ứng dụng công nghệ cao và truy xuất nguồn gốc.

Theo VASEP, một trong những động lực tăng trưởng chính của ngành cá rô phi hiện nay, chủ yếu là nhờ nhu cầu ngày càng tăng về nguồn protein giá cả phải chăng, trong khi người tiêu dùng tiếp tục hướng tới chế độ ăn uống lành mạnh, khiến cá rô phi trở thành lựa chọn ưu tiên.

Theo đó, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam trong tháng 5/2026 đạt kim ngạch đạt 14 triệu USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi nước ta đạt 62 triệu USD, tăng trưởng 101% so với cùng kỳ năm 2025.

Cá rô phi Việt Nam hiện được xuất khẩu nhiều nhất sang Brazil. Trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi sang nước này đạt 34 triệu USD, chiếm hơn một nửa tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam. Đứng thứ hai là thị trường Mỹ - đang có xu hướng giảm khi lũy kế 5 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 14 triệu USD, giảm 23%. Sự sụt giảm này phản ánh những khó khăn của thị trường tiêu thụ thủy sản tại Mỹ cũng như áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các nguồn cung khác.

Đáng chú ý, thị trường Canada và Australia là 2 thị trường có tốc độ tăng trưởng nổi bật nhất trong 5 tháng đầu năm 2026. Xuất khẩu cá rô phi sang Canada tăng 236%, trong khi Australia tăng 123% so với cùng kỳ năm ngoái. Dù quy mô còn khiêm tốn, kết quả này cho thấy tiềm năng mở rộng thị phần của cá rô phi Việt Nam tại các thị trường phát triển ngoài những thị trường truyền thống.

Để đẩy mạnh xuất khẩu cá rô phi, TS. Bùi Ngọc Thanh, Giám đốc Kỹ thuật Thủy sản – Việt Nam, Hội đồng Xuất khẩu Đậu nành Hoa Kỳ (USSEC) cho biết: Thị trường quốc tế đang tìm kiếm nguồn cung thay thế Trung Quốc, với ưu tiên về tính ổn định, chất lượng và hợp tác lâu dài. Ông khuyến nghị Việt Nam nên chuẩn hóa hai nhóm kích cỡ cá thương phẩm: 500–800 g/con (phi lê 85–142 g dành cho bán lẻ) và 800–1.115 g/con (phi lê 142–198 g cho nhà hàng, dịch vụ ăn uống).

Theo định hướng của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, giai đoạn 2025–2030, sản lượng cá rô phi Việt Nam sẽ tăng 10–15%/năm, hướng tới 400.000 tấn và kim ngạch vượt 100 triệu USD vào năm 2027.

×