Một nhà cổ kiểu kiến trúc hiếm thấy, khó tìm ở huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre cũ, nay là tỉnh Vĩnh Long mới

Nhà cổ Huỳnh Phủ, tọa lạc tại xã Đại Điền, huyện Thạnh Phú, Bến Tre cũ (nay là xã Đại Điền, tỉnh Vĩnh Long mới), là một công trình kiến trúc độc đáo với nghệ thuật điêu khắc gỗ tinh xảo.

Nơi đây mang đậm dấu ấn văn hóa đặc trưng của vùng sông nước Cửu Long và là di sản do ông Huỳnh Ngọc Khiêm (1843-1927) để lại.

Nhà cổ Huỳnh Phủ ở Bến Tre được xây dựng khi nào?

Chủ nhân của ngôi nhà cổ Huỳnh Phủ là ông Huỳnh Ngọc Khiêm hay còn được gọi với cái tên quen thuộc là Hương Liêm.

Theo lời kể lại, ngày xưa khi ông Hương Liêm cùng vợ mình từ miền Trung dùng ghe bầu vào Nam, đến mé sông Hàm Luông thì bị đứt quai chèo liên tục 2 lần.

Không những thế, ở khu rừng núi hoang sơ không một bóng người như vậy mà ông còn nghe thấy 2 câu hát ru “Cây khô tưới nước cũng khô. Phận nghèo đi đến xứ mô cũng nghèo."

Khi kết hợp những điều đó lại ông cụ nghĩ rằng là trời cho mình đến đây lập nghiệp và quyết định cùng vợ mình lên bờ, định cư tại mảnh đất này.

Ngày trước, nơi đây chỉ toàn là rừng cây còn ông cũng chỉ có hai bàn tay trắng nhưng sau một khoảng thời gian kiên trì, nỗ lực, chí thú làm ăn thì điền sản của gia đình cụ Hương Liêm đã lên tới 2.000 mẫu đất.

Gia đình ông đã trở thành người giàu có nhất vùng, được quan trên trọng dụng và mời vào bàn hương chức. Đây cũng chính là lý do cho cái tên Hương Liêm của ông.

Sau khi gia đình khá giả cũng là lúc ông quyết định xây nên ngôi nhà cổ Huỳnh Phủ. Ông đã trở về Huế để mua sắm nguyên vật liệu và mời thợ ở nơi đây vào Nam xây nhà.

Việc xây dựng và hoàn thành ngôi nhà có nhiều chuyện đã trở thành giai thoại. Chuyện kể rằng, người thợ lúc kéo gỗ khởi công làm nhà ăn bưởi và ném hột quanh nhà, hột bưởi nẩy mầm thành cây, lớn lên cho trái chín mà ngôi nhà vẫn chưa xong.

Ngôi nhà làm lâu đến mức các thợ lúc dựng nhà còn bé, khi lớn lên được ông đứng ra lo việc vợ con rồi mà vẫn chưa hoàn thành.

Theo căn cứ là bức hoành phi mừng tân gia họ Huỳnh của Tri huyện Bảo An Thái Hữu Võ tặng vào năm Giáp Thìn (huyện Bảo An thuộc cù lao Bảo, tỉnh Bến Tre lúc bấy giờ), ngôi nhà được hoàn thành trước năm Giáp Thìn (1904).

Vì thế, có thể ngôi nhà được xây dựng vào khoảng cuối thập niên 80 hoặc đầu thập niên 90 của thế kỷ 19.

Kiểu kiến trúc độc đáo của nhà cổ Huỳnh Phủ ở xứ Dừa Bến Tre

Nhà cổ Huỳnh Phủ hiện tại gồm ngôi nhà chính có diện tích trên 500m2 với một căn phụ bằng gạch nối liền ở góc phải.

Nhìn từ bên ngoài và theo các hàng cột phía trước của ngôi nhà, ta thấy có chín gian, nhưng thực ra đây là ngôi nhà ba gian được mở rộng ra bốn phía, một kiểu nhà rất to ngày xưa và chỉ những người thật sự giàu mới có khả năng xây dựng.

Nhà xây dựng trên nền cao 0,7m, chung quanh được kè đá xanh, thềm cũng được viền bằng loại đá này. Nhà có 80 cây cột, trong đó 48 cột gỗ và 32 cột gạch (thay cho cột gỗ bị hư hỏng vào những năm 1945-1954), làm theo kiểu nhà nhà rường ở Huế.

Hai hàng cột cái gồm 8 cây đứng song song nhau. Các cây cột cái cao trên 5,5m, chu vi 1,2m, gắn kết với nhau từng cặp theo chiều ngang bởi các cây trính và theo chiều dọc mỗi hàng có một thanh gỗ dài xuyên qua bốn cây cột.

Mái lợp ngói âm dương, bên dưới là lớp ngói có hoa văn. Hai đầu song được xây kín và trang trí hình một bông hoa 4 cánh. Nội thất và sườn nhà làm bằng các loại gỗ có giá trị cao như lim, thau lau.

Nội thất chia thành 2 phần. Từ cột nhất của mặt hậu vào phục vụ sinh hoạt gia đình, từ cột nhất của mặt hậu trở ra cột hàng nhì của mặt tiền sử dụng vào việc thờ tự. Phía tả thờ Cửu Huyền Thất Tổ, giữa thờ Phật Bà Quan Âm, phía hữu thờ ông, bà Huỳnh Ngọc Khiêm.

Khánh thờ Phật Bà Quan Âm chạm trổ long, lân, phụng theo lối song phụng tranh châu, nền đế là hai kỳ lân đối diện, cùng nhe nanh, mặt hướng ra ngoài, chân trụ chạm rồng ba móng, mặt hướng lên trên (theo truyền tụng rồng ba móng thường dành cho dân thượng lưu, rồng bốn móng dành cho quan lại, rồng năm móng dành cho vua).

Tất cả các bức hoành phi, bài vị, biển đề… đều viết bằng chữ Hán, khắc vào gỗ, chạm trổ hoa văn công phu, sơn son thiếp vàng, có tuổi đời tương đương với tuổi thọ ngôi nhà. Các tấm chạm đã đạt tới trình độ cao của nghệ thuật chạm khắc gỗ.

Đó là những bức tranh sinh động mô tả cảnh vật thiên nhiên vùng sông nước, của vùng đất cù lao bốn mùa cây xanh, trái ngọt, cảnh vật thanh bình, chim muông ca hát, cùng các loại sinh vật khác...

Dù đã trải qua hơn 100 năm với nhiều sự thay đổi, không còn dáng vẻ nguyên vẹn như lúc đầu nhưng nhà cổ Huỳnh Phủ vẫn mang đầy bản sắc văn hóa.

Với những giá trị tiêu biểu cùng lối kiến trúc độc đáo của nhà cổ Huỳnh Phủ, vào ngày 14/4/2011, nơi đây đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia.

×