Một nơi ở thành phố Vũng Tàu cũ, nay là TPHCM mới, các vườn nhãn đặc sản, giống nhãn cổ xưa đang biến thành củi

Vườn nhãn đặc sản với giống nhãn cổ xưa lùi bước trước bước tiến đô thị hóa ở Vũng Tàu

Vũng Tàu những ngày tháng sáu, khi cái nắng miền biển bắt đầu chín cũng là lúc những chùm nhãn bắp cải bước vào giai đoạn ôm trái.

Thế nhưng, thay vì không khí háo hức chờ ngày thu hoạch như mọi năm, không gian tại khu vực phường 11 năm nay lại trĩu nặng.

Dự án trường học và khu tái định cư Tây Bắc A3 đang được triển khai, đồng nghĩa với việc hàng loạt vườn nhãn lâu năm – cái nôi từng nuôi sống bao thế hệ người dân nơi đây – buộc phải giải tỏa.

Anh Nguyễn Đăng Quang, một nông dân sở hữu mảnh vườn nhãn bắp cải tại địa phương, ngậm ngùi chia sẻ: "Ở Vũng Tàu có khá nhiều cây nhãn cổ thụ.

Vườn của tôi còn khoảng 15 cây cổ như vậy. Nhìn những cây nhãn tán rộng che bóng mát cả một khoảng trời bị đốn hạ để nhường chỗ cho công trình, xót xa lắm chứ!”.

Hiện, tại khu vực này vườn nhãn của anh Quang là ¼ vườn nhãn cổ còn sót lại do không nằm trong diện giải tỏa.

Vườn của anh rộng khoảng 1ha. Anh trồng 6 loại nhãn đặc sản như, nhãn bắp cải, tiêu da xanh, tiêu bắp cải, bao công, xuồng cơm vàng, xuồng lai bắp cải.

“Chỉ có nhãn xuồng cơm vàng giá trị thấp nhất. Nhưng e vẫn để lại vì trái rất to, ngọt”, anh Quang chia sẻ.

Với nhãn bắp cải không giống bất kỳ loại nhãn nào khác. Chúng kén đất, chỉ chịu kết duyên với dải đất cát ven biển để cho ra loại cơm dày, giòn sần sật, cuộn xếp từng lớp như bắp cải và thơm lừng vị mật ong.

Nhưng loại nhãn này cũng cực kỳ "đỏng đảnh". Năng suất của nó vốn dĩ chỉ bằng 70% so với nhãn xuồng cơm vàng vì trái thưa, cuống nằm xa nhau. Đã vậy, quy trình chăm sóc lại tỉ mẩn như chăm con mọn.

“Nhãn bắp cải khó chăm lắm. Muốn có năng suất là phải chăm sóc kỹ, rồi xịt thuốc canxi cho nó để nó giữ trái nữa, không thôi gió nó rụng. Rồi khi trái bằng cái đầu đũa phải lưới trùm lên chống dơi ăn, rồi bọ xít, côn trùng phá hoại”, anh Quang cho biết.

Anh Quang cho biết thêm, chăm sóc cây như con mọn vậy mà giờ, nhiều người hạ cây làm củi vì phải giao mặt bằng cho dự án.

“Những chủ vườn nhãn bị giải tỏa, người có tiền thì mua đất khác, rồi kêu nhân công bứng cây mang tới đất mới trồng lại như ông Duyệt. Ai không đủ khả năng giữ cây thì hạ xuống làm củi”, anh Quang chua chát.

”Cuộc di cư nghẹt thở và khát vọng hồi sinh màu xanh nhãn cổ

Trước nguy cơ những gốc nhãn đầu dòng quý hiếm bị đốn hạ làm củi, một cuộc giải cứu thầm lặng nhưng đầy phi thường đã diễn ra.

Vì quá yêu quý cây, không đành lòng nhìn “di sản” của cha ông nằm xuống, 1 số nông dân đã tự bỏ tiền túi, âm thầm thực hiện cuộc di cư cơ giới cho các lão long nhãn.

Điển hình như câu chuyện của ông Duyệt – một nông dân trồng nhãn kỳ cựu, có tiếng tại địa phương với những cây nhãn đầu dòng được cấp giấy chứng nhận.

Khi lệnh giải tỏa ban xuống, ông Duyệt không màng đến chi phí, lập tức đi tìm mua một khu đất mới gần nhà.

Ông thuê máy xúc, thợ đào, tỉ mẩn bứng từng gốc nhãn cổ thụ có giá trị cốt lõi mang đi trồng lại.

“Để bứng một gốc nhãn cổ thụ chu vi tàng cây mười mét không phải chuyện đùa. Phải thuê kỹ sư nông nghiệp về hướng dẫn, cắt tỉa tán bớt để cây không mất nước, rồi cẩu đi như một báu vật”, anh Quang kể lại hành trình cứu cây của người hàng xóm.

Nhưng cứu được cây từ lưỡi cưa mới chỉ là một nửa chặng đường. Để một gốc nhãn bắp cải cổ thụ bén rễ, hồi sinh và phục hồi khả năng cho trái ở vùng đất mới, người nông dân phải mất ít nhất 2 năm ròng rã chăm sóc, đánh cược với thời tiết và rủi ro cây chết đứng.

Hiện tại, những nông dân như anh Quang, ông Duyệt vẫn đang nỗ lực bám trụ, duy trì gìn giữ những gốc nhãn cổ, quý hiếm.

Với mức giá ổn định khoảng 150.000 đồng/kg ngay tại vườn, nhãn bắp cải không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, mà quan trọng hơn, nó là niềm tự hào, là cái "danh" của nông nghiệp Vũng Tàu cũ.

Mai này, những trường học, những khu đô thị khang trang sẽ mọc lên tại phường 12. Đó là quy luật tất yếu của sự phát triển.

Thế nhưng, tiếng lòng của những nông dân giữ vườn hôm nay nhắc nhở chúng ta rằng: Phát triển không có nghĩa là xóa sạch quá khứ.

Những gốc nhãn bắp cải cổ thụ Vũng Tàu cũ – những chứng nhân trăm năm của vùng đất cát – xứng đáng nhận được những giải pháp bảo tồn căn cơ hơn, như việc quy hoạch thành các khu vườn sinh thái kết hợp du lịch trải nghiệm, để vị ngọt thanh tao của thức quà tiến vua này mãi không bị chôn vùi dưới những lớp bê tông ngày mới.

×