Một phát ngôn đánh đổi cả sự nghiệp

Cái giá đắt

Trong những năm gần đây, showbiz Việt liên tục chứng kiến các vụ việc nghệ sĩ vướng ồn ào vì phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã hội. Chỉ một câu nói thiếu kiểm soát, mang tính xúc phạm, miệt thị hay đi ngược thuần phong mỹ tục cũng đủ khiến hình ảnh được gây dựng suốt nhiều năm bị sụp đổ trong mắt công chúng.

Năm 2021, NSƯT Đức Hải gây phẫn nộ khi đăng tải dòng trạng thái có nội dung tục tĩu, xúc phạm người khác trên mạng xã hội. Dù phủ nhận, cho rằng tài khoản bị hack hay con nuôi nghịch dại, vụ việc vẫn khiến ông bị đình chỉ công tác và chịu sự chỉ trích gay gắt từ dư luận. Danh xưng nghệ sĩ ưu tú - biểu tượng cho uy tín nghề nghiệp - bị đặt dấu hỏi lớn.

Cùng thời điểm, NSND Hồng Vân vấp phải làn sóng phản ứng dữ dội khi đoạn ghi âm được cho là giọng nói của chị lan truyền trên mạng xã hội. Ngoài ra, việc NSND Hồng Vân liên tục quảng cáo lố, thổi phồng công dụng sản phẩm khiến công chúng bức xúc. Dù nữ nghệ sĩ nhiều lần giải thích và xin lỗi, niềm tin của một bộ phận khán giả vẫn bị sứt mẻ, kéo theo hình ảnh “nghệ sĩ gạo cội” từng được yêu mến bị ảnh hưởng.

Trường hợp của ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng cũng cho thấy rõ ranh giới mong manh giữa cá tính cá nhân và chuẩn mực ứng xử công chúng. Những phát ngôn gây tranh cãi, đôi khi mang tính thách thức dư luận, khiến nam ca sĩ liên tục đối mặt với làn sóng chỉ trích.

Điểm chung của các vụ việc này là phản ứng dây chuyền rất nhanh và mạnh từ công chúng. Trong thời đại mạng xã hội, phát ngôn của nghệ sĩ không còn nằm trong phạm vi cá nhân mà trở thành vấn đề xã hội. Hình ảnh, uy tín, thậm chí là cơ hội nghề nghiệp của họ bị đặt lên bàn cân chỉ sau vài giờ.

Không ít nghệ sĩ phải trả giá bằng việc bị cắt sóng, mất hợp đồng quảng cáo, hạn chế xuất hiện trong các chương trình chính thống. Quan trọng hơn, niềm tin của khán giả - thứ tài sản vô hình nhưng quý giá nhất - một khi đã mất thì rất khó lấy lại.

‘Cá tính không thể là lý do biện minh cho phát ngôn lệch chuẩn’

Trao đổi với Tiền Phong, TS Lê Ngọc Sơn - nhà sáng lập Hãng Quản trị Berlin Crisis Solutions, CHLB Đức - cho rằng cần nhìn nhận rạch ròi giữa cá tính nghệ sĩ và trách nhiệm xã hội của người nổi tiếng.

Theo ông, việc nghệ sĩ có cá tính riêng là điều đáng tôn trọng, bởi đó chính là yếu tố tạo nên bản sắc và khả năng nhận diện của mỗi cá nhân trong đời sống nghệ thuật. Tuy nhiên, “từ bản sắc cá nhân đến việc văng tục, phát ngôn dung tục hay gây sốc là một câu chuyện hoàn toàn khác”.

TS Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh rằng những phát ngôn lệch chuẩn phản ánh trực tiếp phông văn hóa và nhận thức của nghệ sĩ. Dù nghệ sĩ cũng là con người, có đủ hỉ nộ ái ố, nhưng khi đã xuất hiện dày đặc trên truyền thông và có tác động lớn đến văn hóa đại chúng, họ cần tuân thủ những chuẩn mực cao hơn người bình thường.

“Điều này đặc biệt nguy hiểm với giới trẻ. Người hâm mộ có thể nhìn vào những biểu hiện lệch chuẩn ấy và vô tình coi đó là điều bình thường, thậm chí là một chuẩn mực để noi theo. Nếu kéo dài, nó sẽ làm tổn hại nghiêm trọng đến nền văn hóa”, ông cảnh báo.

Từ góc độ quản lý, TS Lê Ngọc Sơn ủng hộ việc có những biện pháp mạnh tay để chấn chỉnh nghệ sĩ lệch chuẩn, trong đó có việc hạn chế mời những nghệ sĩ có “vết chàm” trong phát ngôn tham gia các chương trình do Nhà nước tổ chức. Bên cạnh đó, ông đề xuất xây dựng các bộ quy chuẩn rõ ràng, quy định cụ thể những điều nghệ sĩ được phép và không được phép làm.

Trước quan điểm cho rằng khó quản lý những nghệ sĩ hoạt động ở phòng trà hay không tham gia các sự kiện lớn, TS Lê Ngọc Sơn cho rằng đây là vấn đề quản trị xã hội và hoàn toàn có thể điều chỉnh bằng pháp luật. Các phát ngôn phản cảm, lệch chuẩn có thể bị xử phạt theo mức độ vi phạm, đồng thời các cơ quan quản lý có thể làm việc trực tiếp với đơn vị tổ chức, kể cả các không gian giải trí tư nhân.

Theo TS Lê Ngọc Sơn, trong bối cảnh hiện nay, việc “dọn rác văn hóa” cần được thực hiện song song trên hai trục: giáo dục và chế tài. Nghệ sĩ cần được nâng cao nhận thức thông qua các hội nghề nghiệp, các chương trình bồi dưỡng về trách nhiệm xã hội. Đồng thời, hệ thống chế tài cần đủ rõ ràng, cụ thể để điều chỉnh hành vi.

“Văn hóa nghệ thuật là lĩnh vực có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống tinh thần và bản sắc của một quốc gia. Vì vậy, việc chấn chỉnh phát ngôn lệch chuẩn của nghệ sĩ không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội”, TS Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh.

×