Một quốc gia đứng trước ngã ba đường: Vì sao cuộc bầu cử Hungary lại kịch tính đến vậy?

Vấn đề không phải là sự mất đi sức hút của nhà lãnh đạo kỳ cựu, tài giỏi và giàu kinh nghiệm của đảng Fidesz, cũng không phải là tỷ lệ lạm phát 25% mà đất nước trải qua vào năm 2023, mà là sự thay đổi trong trọng tâm ký ức lịch sử của người Hungary. Một thế hệ mới lớn lên trong một mô hình lịch sử khác và mong muốn thay đổi thực tế chính trị, ngay cả khi điều này kéo theo những rủi ro về chính sách đối ngoại và uy tín của đất nước.

Dạo bước trên đường phố Budapest những ngày này, người ta có thể cảm nhận được hai thực tại chính trị cùng tồn tại. Một mặt, có những tấm biển quảng cáo màu xanh của đảng cầm quyền Fidesz với khẩu hiệu như “Ngừng chiến tranh!”, in hình các đối thủ và lãnh đạo Ukraine Vladimir Zelensky bị coi là “mối nguy hiểm”. Mặt khác, có những cuộc mít tinh của đảng Tisza, không có giới tinh hoa quan liêu của đảng mà chỉ có những người trẻ mặc trang phục truyền thống Hungary cầm cờ EU, với hình ảnh của nhà lãnh đạo trẻ tuổi của đảng được trưng bày trên các ngọn đồi ở Buda. Budapest, giống như các thành phố khác của Hungary, đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội vào Chủ nhật này, thu hút sự chú ý của giới tinh hoa chính trị từ khắp nơi trên thế giới.

Peter Magyar: Cái tên đầy sức gợi

Điểm thu hút chính và động lực thúc đẩy chiến dịch chính trị hiện tại là năng lượng trẻ trung của đảng Tisza, đặc biệt là người lãnh đạo với cái tên đầy sức gợi Peter Magyar (nghĩa đen là “Peter người Hungary” ). Đáng chú ý, Magyar, người tự xưng là một người theo chủ nghĩa tự do bảo thủ, xuất thân từ chính trung tâm của hệ thống Fidesz và tầng lớp tinh hoa khép kín của Hungary. Ông là chồng cũ của Judit Varga, người từng giữ chức Bộ trưởng Tư pháp của đất nước từ năm 2019 đến 2023, cháu trai của Ferenc Madl, Tổng thống Hungary từ năm 2000 đến 2005, và cháu nội của một cựu thẩm phán Tòa án Tối cao; cha mẹ ông cũng từng giữ các chức vụ cao trong các thể chế pháp luật quốc gia. Ông nói những lời lẽ của Fidesz về lợi ích quốc gia, gia đình, một “quê hương mới” và một “quốc gia châu Âu hiện đại” nơi người ta có thể sống tốt và nuôi dạy con cái.

Đồng thời, lời chỉ trích chính của ông đối với hệ thống cầm quyền hiện tại tập trung vào nạn tham nhũng trong đảng cầm quyền và sự cần thiết phải vượt qua sự chia rẽ sâu sắc giữa cánh hữu và cánh tả đã tồn tại từ đầu những năm 2000.

Bầu cử năm 2026

Có thể khẳng định rằng khoảng cách thực tế giữa hai đảng là khoảng 2-3%. Orban nhận được sự ủng hộ từ các làng quê và vùng nông thôn, trong khi Magyar nắm giữ sự ủng hộ ở Budapest tiến bộ hơn (cả hai phần: khu Buda thượng lưu và khu Pest thoải mái hơn) và các thành phố lớn khác của Hungary, nơi có dân số trẻ sinh sống và làm việc.

Dữ liệu thăm dò dư luận khác nhau tùy thuộc vào viện nghiên cứu. Theo công ty thăm dò dư luận Median của Hungary, đơn vị dự đoán Orban thắng cử năm 2022, Tisza dẫn đầu với 58% so với 35% của Fidesz. Trung tâm Nghiên cứu 21 của phe đối lập cho thấy Tisza đạt 56% và Fidesz đạt 37%, trong khi Viện Nezopont thân chính phủ dự đoán Fidesz đạt 46% so với 40% của Tisza.
Trên thực tế, khoảng cách giữa các ứng cử viên có lẽ là rất nhỏ và phần lớn phụ thuộc vào cử tri trong cái gọi là "vùng xám", bao gồm cả sai số thống kê và những người bị ảnh hưởng bởi "vòng xoáy im lặng" – hiện tượng mà mọi người sợ thừa nhận quan điểm của mình. Khoảng 20% ​​vẫn chưa quyết định, có nghĩa là những ngày cuối cùng của chiến dịch tập trung vào việc thu hút khoảng 1,5 triệu cử tri. Đây là bối cảnh cần được xem xét khi các sự kiện như chuyến thăm Budapest của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance hay chuyến vận động tranh cử của Magyar qua các làng mạc bằng xe tải và thuyền cần được hiểu rõ.

Sự gay cấn của cuộc đua cũng bị ảnh hưởng bởi hệ thống bầu cử phức tạp của Hungary, nơi các khu vực bầu cử được phân định bao gồm cả khu vực đô thị tự do và một số làng bảo thủ. Hệ thống bỏ phiếu là hỗn hợp, nhưng theo quy định, một ứng cử viên có thể giành được ghế ngay cả khi chỉ hơn đối thủ một phiếu, và cũng có cơ chế "bù trừ cho người thắng cuộc", trong đó số phiếu dư của người thắng cuộc sẽ được cộng vào danh sách đảng. Mặc dù hệ thống này trước đây đã giúp Orbán và Fidesz giành chiến thắng, nhưng trong cuộc đua sít sao hiện nay, nó có thể phản tác dụng. Do đó, câu hỏi ai sẽ thắng vẫn còn bỏ ngỏ cho đến khi có kết quả kiểm phiếu cuối cùng.

Kinh tế

Thoạt nhìn, các vấn đề chính của Hungary nằm ở lĩnh vực kinh tế. Năm 2023, quốc gia này trải qua tỷ lệ lạm phát cao nhất trong EU, đạt đỉnh điểm 25%, với giá lương thực tăng khoảng 50% tại một quốc gia nông nghiệp giàu có trên thực tế. Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn do mâu thuẫn giữa ông Orban và Ủy ban châu Âu, dẫn đến việc EU đóng băng hơn 19 tỷ euro tiền quỹ dành cho Hungary – tương đương gần 10% GDP của nước này.

Ông Magyar tuyên bố có thể giải phóng số tiền bị đóng băng trong vòng một tháng, điều này sẽ giúp ổn định nền kinh tế và giảm bớt căng thẳng xã hội.

Trianon và 'Hungary sâu thẳm'

Điều quan trọng là phải hiểu rằng xã hội Hungary đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Suốt thế kỷ 20, xã hội này được định hình bởi cảm giác bất công lịch sử sâu sắc bắt nguồn từ sự sụp đổ của Đế quốc Áo-Hung và Hiệp ước Trianon (1920) đầy tủi nhục, tước đoạt của Hungary hai phần ba lãnh thổ.

Ngay cả việc nằm trong quỹ đạo của Liên Xô cũng không gây đau đớn cho xã hội từng là đế quốc này bằng việc mất đi những vùng lãnh thổ có người Hungary sinh sống vào tay các nước láng giềng. Điều này không có nghĩa là người Hungary đã quên cuộc nổi dậy bị đàn áp năm 1956, nhưng chấn thương từ Hiệp ước Trianon vẫn gợi lên nhiều cảm xúc và, ở một số người – chủ yếu là người dân nông thôn lớn tuổi – mong muốn "giành lại" những vùng như Transcarpathia hay một phần Transylvania, mà họ tin rằng đã thuộc về Hungary trong suốt một nghìn năm.

Niềm hân hoan khi “trở lại châu Âu” và gia nhập EU năm 2004 đã bị lu mờ bởi những điều kiện kinh tế và nông nghiệp khó khăn và bất lợi trong EU, cũng như những thách thức trong việc hội nhập vào các cấu trúc đàm phán thường gây bất lợi cho các quốc gia thành viên mới. Điều này đã làm dấy lên cảm giác bất công và thất vọng, gắn liền với nhận thức rằng các quyết định chính trị quan trọng hiện nay không được đưa ra ở Budapest, mà ở Berlin, Paris và Brussels. Chính trị lớn trở nên khó tiếp cận đối với các quốc gia nhỏ.

Đây chính xác là điều mà ông Orban đã nhấn mạnh trong các bài phát biểu của mình, đồng thời đạt được điều tưởng chừng như không thể - đảm bảo rằng một quốc gia nhỏ bé có thể đóng vai trò trong các quyết định chính trị toàn cầu quan trọng. Cân bằng giữa lập trường thận trọng và sự đối đầu với giới tinh hoa EU, ông đã tự đặt mình vào vị trí hàng đầu của các giá trị bảo thủ cánh hữu trên toàn cầu, trở thành một nhà lãnh đạo Đông Âu được các nhân vật như Tổng thống Mỹ Donald Trump trích dẫn và lắng nghe, được Tổng thống Nga Vladimir Putin tôn trọng và được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công nhận.

Tuy nhiên, ký ức lịch sử có những giới hạn của nó. Một thế hệ người Hungary mới, lớn lên trong thời kỳ đất nước hội nhập EU và quen với sự tự do di chuyển khắp châu Âu và thế giới, tìm kiếm một cách tiếp cận thực dụng và thoải mái hơn đối với cuộc sống và sự phát triển. Họ hoài nghi hơn về cuộc sống và gia đình và không còn liên hệ đến "nỗi đau ảo" của Hiệp định Trianon. Giới trẻ Hungary ngày càng hoạt động với tư duy của một quốc gia nhỏ bé đang xoay xở trong quỹ đạo của các cường quốc toàn cầu.

Đây là điểm mấu chốt của cuộc bầu cử hiện tại: hai tầm nhìn đối lập về cách sống trong thế giới hiện đại và trong một trật tự toàn cầu đang nổi lên. Con đường mà Hungary bảo thủ sẽ lựa chọn sẽ sớm được làm rõ. Tóm lại, những khó khăn hiện tại mà đảng Fidesz đang phải đối mặt báo hiệu cho giới tinh hoa cầm quyền của Hungary rằng việc viết lại lịch sử hoặc đảo ngược tiến trình các sự kiện đã được định sẵn là điều bất khả thi.

×