Mục tiêu xuất khẩu nông lâm thủy sản 100 tỷ USD: Cần một "tổng công trình sư" để chỉ đạo, điều hành

Tại Tọa đàm: "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức sáng 9/7, các chuyên gia cho rằng mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 100 tỷ USD trước năm 2030 sẽ gặp rất nhiều thách thức nhưng có thể đạt được nếu có các giải pháp đột phá.

Phải có sự đột phá mới tạo ra thay đổi

Phân tích những khó khăn hiện nay, Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho biết, ngành rau quả cũng như ngành nông lâm thủy sản của chúng ta đang gặp một số khó khăn. Sản xuất nội tại của nông nghiệp Việt Nam hiện nay tuy có tốc độ tăng trưởng tốt nhưng trong 6 tháng đầu năm 2026 cũng bộc lộ một số "điểm nghẽn".

Ví dụ như chất lượng, kiểm dịch, kiểm nghiệm các mặt hàng nông sản xuất khẩu. Điều này làm cho việc thực hiện kế hoạch năm 2026 của chúng ta gặp nhiều khó khăn.

Theo ông Bình, mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD là tương đối cao nhưng với những tiềm năng, năng lực sản xuất cũng như các thị trường của nông lâm thủy sản Việt Nam, thì chúng ta cũng có thể đạt được.

Trong khi đó, Tổng Thư ký VASEP Nguyễn Hoài Nam cho hay, xuất khẩu thủy sản năm 2026 dự kiến tăng khoảng 10%, hơn 12 tỷ USD. Trong khi đó, để đóng góp vào xuất khẩu đạt 100 tỷ USD, ngành thủy sản phải đạt mức tăng lên đến 30%.

Với mức tăng trưởng này phải có một mô hình mới, khác biệt chứ nếu vẫn theo những công thức hiện tại chỉ xoay quanh khoảng 15-20% thì con số 100 tỷ USD sẽ khó khăn.

Đồng quan điểm, TS Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn cho rằng, phải có một sự đột phá thì mới đạt được mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD.

Trong khi đó, những khó khăn cũ như là sản xuất nhỏ lẻ, chia cắt, yêu cầu gắt gao của thị trường, sự thay đổi trong hệ thống tổ chức... tất cả làm cho tăng trưởng chậm lại.

"Chúng ta phải thay đổi cách làm hoàn toàn khác biệt so với trước thì con số 100 tỷ USD xuất khẩu không phải là ngoài tầm với của nông sản Việt Nam", ông Sơn nói.

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan đánh giá, thời gian tới, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam vẫn được dự báo tăng trưởng, nhưng tốc độ sẽ chậm lại do chịu tác động của nhiều yếu tố.

Đặc biệt là các yếu tố bên ngoài như tăng trưởng toàn cầu chậm, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động tỉ giá và chi phí logistics. Đây là những yếu tố ảnh hưởng khá lớn đến ngành xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Bên cạnh đó, các rào cản từ thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn, nhất là về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải. Điều này thể hiện rõ tại các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số thị trường khác.

Đối với mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỷ USD, theo đánh giá của cơ quan Hải quan, đây là thách thức rất lớn. Nếu năm nay dự kiến đạt khoảng 75 tỷ USD, thì để sang năm đạt 100 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu phải tăng trên 15%. Đây là mục tiêu không dễ trong bối cảnh thị trường khó khăn hơn và cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Cần một "tổng công trình sư" để chỉ đạo, điều hành cho mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD

Nêu giải pháp để đạt được mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD, Tổng Thư ký VASEP Nguyễn Hoài Nam cho hay, chúng ta phải có mô hình mới, phải có nguồn lực và phải có đầu tư. Chúng ta không chỉ nói suông rồi sau đó hô hào.

"Dưới góc nhìn của tôi, nếu Chính phủ giao cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm tổng công trình sư để chỉ đạo chung chuyện này, thì tôi nghĩ phải lập một ban chỉ đạo. Ban chỉ đạo ấy phải kết nối được tất cả các ngành hàng, đại diện ngành hàng và doanh nghiệp, vì cuối cùng những chủ thế ấy là những người làm ra của cải để xuất khẩu", ông Nam nói.

Theo ông Nam, thông điệp này hay là mô hình và giải pháp, chỉ đạo này phải đến được với các cộng đồng doanh nghiệp, người nông dân, HTX. Để đạt 100 tỷ USD, chúng ta cần phải soát xét tất cả cơ hội, dư địa có thể sàng lọc được, kể cả những nhóm mặt hàng hiện còn đang nhỏ bé cũng cần đưa vào hệ quy chiếu đồng hành với chương trình này.

Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cũng đồng tình với quan điểm cần có một cơ quan điều phối tổng thể để điều hành sự thay đổi đột phá, để đạt được kết quả 100 tỷ USD.

Trong ngành hàng rau quả, ông Bình cho rằng, sầu riêng đang có rất nhiều dư địa để tăng trưởng. Tuy nhiên, chỉ 30-40% diện tích trồng sầu riêng được cấp mã số vùng trồng. Như vậy còn diện tích rất lớn, vì vậy, phải đẩy nhanh tốc độ đàm phán với Trung Quốc để tăng mã số vùng trồng.

"Nên tập trung vào những mặt hàng thế mạnh, đang còn dư địa, còn tiềm năng lớn. Nếu dàn trải quá vào những sản phẩm có số lượng không nhiều thì không có tác dụng tăng kim ngạch xuất khẩu", ông Bình cho hay.

Còn theo ông Tô Nguyễn Thành, chuyên gia khoa học công nghệ về truy xuất nguồn gốc nông thủy sản, để điều chỉnh, nâng cao năng lực sản xuất, hướng tới xuất khẩu 100 tỷ USD cần đẩy mạnh số hóa từ vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất và toàn bộ dữ liệu liên quan của các bộ, ngành trong suốt quá trình sản xuất, chế biến và xuất khẩu.

Xây dựng các hệ thống truy xuất nguồn gốc để kết nối dữ liệu trong toàn chuỗi; tăng cường liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành, đồng thời tập trung dữ liệu vào các hệ thống dữ liệu lớn.

Trên cơ sở đó, có thể phát triển các hệ thống AI phục vụ cảnh báo, dự báo và hỗ trợ điều hành vĩ mô. Đây cũng chính là cách khoa học công nghệ và AI có thể hỗ trợ, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới.

Đồng quan điểm, TS Đặng Kim Sơn cho rằng, phải tổ chức lại các vùng sản xuất của thành các vùng chuyên canh rất lớn mà về không gian, cái lõi phải là khoa học công nghệ.

Các vùng chuyên canh phải kết nối với nhau, trung tâm là các khu công nghiệp chế biến và chế biến sâu. Toàn bộ hệ thống phải kết nối bằng hệ thống giao thông vận tải, logistics để đến các cửa khẩu, các cảng, các bến tàu lớn, nối vào các trục đường biển, đường sắt và đường không, đường bộ.

×