Mượn - trả sách giáo khoa miễn phí tại TP.HCM: Vì sao phụ huynh chưa mặn mà? (bài 2)

Từ năm học 2026-2027, TP.HCM dự kiến tiên phong triển khai chính sách cho học sinh phổ thông mượn sách giáo khoa miễn phí. Làm thế nào để mô hình này phát huy hiệu quả mà không tạo thêm áp lực hành chính cho nhà trường, giáo viên và phụ huynh?

Dân Việt thực hiện loạt bài “Mượn - trả sách giáo khoa miễn phí tại TP.HCM”, ghi nhận nhiều ý kiến chia sẻ về thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai; gợi mở những giải pháp để chính sách được thực hiện hiệu quả, bền vững, góp phần xây dựng văn hóa sử dụng, gìn giữ và chia sẻ sách trong trường học.

Dù mang ý nghĩa nhân văn, mô hình mượn - trả sách giáo khoa tại TP.HCM đang bộc lộ nhiều thách thức khi bước vào giai đoạn khảo sát thực tế tại các trường học. Đối diện với bài toán lưu trữ, đánh giá khấu hao và tâm lý e ngại đền bù của phụ huynh, nhiều cán bộ quản lý thẳng thắn kiến nghị những phương án linh hoạt hơn thay vì áp dụng đại trà.

Thực tế triển khai lấy ý kiến tại một số trường trên địa bàn TP.HCM cho thấy, tỷ lệ phụ huynh mặn mà với chính sách mượn sách giáo khoa khá thấp. Đơn cử, tại Trường THCS Nguyễn Văn Luông, trong khoảng 2.000 học sinh, chỉ có vỏn vẹn khoảng 30 em đăng ký mượn. Tương tự, tại Trường Tiểu học Hà Huy Giáp với gần 3.600 học sinh, nhu cầu này cũng dừng lại ở mức chưa tới 10%.

Mô hình mượn - trả sách giáo khoa: Tâm lý e ngại đền bù và gánh nặng thủ tục

Nhìn nhận thực tế về nhu cầu nhận sách giáo khoa miễn phí thông qua hình thức mượn - trả, thầy Đinh Phú Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Luông, đúc kết: "Nhiều phụ huynh bày tỏ tâm lý không thích mượn".

Theo thầy, nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ những ràng buộc về việc bảo quản tài sản. Theo dự thảo kế hoạch của UBND TP.HCM, học sinh làm mất hoặc hỏng sách do lỗi chủ quan sẽ phải bồi hoàn bằng hiện vật hoặc tiền mặt với tỷ lệ thu từ 20%, 50% đến 80% tùy thuộc vào thời gian sách đã qua sử dụng.

Quy định này vô tình tạo ra áp lực, dẫn đến tâm lý e sợ và ngại phiền phức của phụ huynh, trong khi giá tiền hiện tại của một bộ sách giáo khoa cũng không quá lớn, chỉ khoảng 130.000 đồng.

Cô Nguyễn Hoàng Yến, Hiệu Trưởng Tiểu học Hà Huy Giáp, phân tích: "Phụ huynh cũng e ngại, không biết con mình có bảo quản được hay không? Hay là mình phải bỏ tiền ra đền bộ sách đó nữa thì chẳng khác nào có tiết kiệm được gì".

Dưới góc độ của những người trực tiếp quản lý, thầy Cường và cô Yến thừa nhận áp lực lớn nhất chính là khối lượng công việc hành chính tăng thêm. Việc yêu cầu nhà trường phải thực hiện thêm các đầu việc như kiểm kê để phân loại, đánh giá mức độ hao mòn sách hằng năm để áp dụng khung bồi hoàn được xem là một rào cản lớn.

Thầy Đinh Phú Cường thẳng thắn bày tỏ sự ái ngại: "Để thực hiện việc này, trước tiên nhà trường phải có nơi lưu trữ đảm bảo điều kiện. Sau đó, hoàn thiện thủ tục cho mượn - trả. Đầu năm xác nhận tỷ lệ phần trăm mượn, cuối năm phải đánh giá mức độ hư hỏng để thu lại hợp lý". Với vai trò quản lý, thầy Cường đánh giá đây là những đầu việc phải dành nhiều thời gian để hoàn thiện.

Chung nỗi trăn trở, cô Nguyễn Hoàng Yến cũng cho rằng việc mỗi năm phải lập hồ sơ, thống kê hư hao và đi mua bổ sung không phải là việc nhẹ. Đồng thời, cô đánh giá mô hình này "chưa thấy hiệu quả rõ rệt".

Từ những bất cập đó, cả thầy Cường và cô Yến đều kiến nghị thành phố nên chuyển hướng sang việc dùng ngân sách để mua và phát tặng hẳn sách giáo khoa miễn phí cho nhóm học sinh thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo. Thầy Cường khẳng định, nếu làm theo phương án tặng sách và khoanh vùng đối tượng, cắt giảm được các thủ tục cồng kềnh thì "đó vẫn sẽ là một chính sách nhân văn hơn".

Đề xuất giài pháp linh hoạt gỡ rối

Dù thừa nhận những rào cản to lớn trong khâu vận hành, một số nhà quản lý vẫn nhìn nhận mô hình sách mượn - trả sách giáo khoa tại TP.HCM dưới lăng kính tích cực và nỗ lực tìm kiếm giải pháp tháo gỡ. Đối với thầy Lê Ngọc Phong, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đinh Bộ Lĩnh, mục đích sâu xa của chính sách không chỉ nằm ở vật chất mà còn là bài học lớn về nhân cách.

Thầy Phong chia sẻ quan điểm: "Thực sự không phải vấn đề về giá trị của quyển sách là bao nhiêu. Điều quan trọng là trên cơ sở các con có được bộ sách do nhà trường cho mượn, từ đó mình giáo dục cho các con một ý thức tiết kiệm".

Thầy Phong nhớ lại thời còn đi học trong hoàn cảnh nền kinh tế của đất nước còn khó khăn, gia đình không có điều kiện mua sách vở, lúc đó "không cần có sách mới, chỉ mượn được một bộ sách không rách đã là một niềm hạnh phúc". Chính những điều đó đã tạo nên những kỉ niệm không phai, hằn sâu trong ý thức của thầy đến khi theo con đường làm nghề giáo.

Để giải tỏa tâm lý e ngại đền bù cho phụ huynh, thầy Phong đề xuất nhà trường cần có phương án xử lý uyển chuyển, nhân văn hơn, tránh cứng nhắc theo quy định. "Nếu không đáng thì mình có thể vận động mạnh thường quân hay có nguồn hỗ trợ kinh phí để bù đắp, chứ nhiều khi cứ lỡ mất một cuốn là bắt phụ huynh đền sẽ khiến họ cảm thấy không thoải mái", thầy Phong gợi ý.

Đối mặt với khối lượng công việc hậu cần đồ sộ sắp tới, thầy Phong không coi đây là bước lùi mà xem đó là trách nhiệm tất yếu vì cái chung. Bằng sự quyết tâm, thầy khẳng định: "Chắc chắn là sẽ cực chứ không phải không cực. Nhưng vì chỉ đạo chung của thành phố, vì lợi ích chung của học sinh thì về mặt quản lý, chúng ta vẫn sẽ thực hiện được".

(Còn tiếp)

×