Mỹ có bao nhiêu căn cứ quân sự ở Trung Đông? Các “mắt xích” giúp Washington duy trì sức mạnh tại điểm nóng địa chính trị

Mạng lưới căn cứ quân sự rộng khắp Trung Đông

Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông được xây dựng từ sau Chiến tranh Lạnh và được mở rộng mạnh mẽ sau Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991 cũng như sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001.

Các căn cứ này cho phép Mỹ triển khai nhanh lực lượng trên một không gian chiến lược rộng lớn, từ Địa Trung Hải, Biển Đỏ, Vịnh Ba Tư đến Ấn Độ Dương.

Một trong những trụ cột quan trọng của sự hiện diện này là Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, lực lượng chịu trách nhiệm giám sát các vùng biển chiến lược như Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz, Biển Ả Rập và một phần Ấn Độ Dương.

Bên cạnh vai trò răn đe quân sự, các căn cứ còn phục vụ nhiều nhiệm vụ như chống khủng bố, hỗ trợ đồng minh, giám sát an ninh hàng hải và điều phối các chiến dịch nhân đạo trong khu vực.

Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), Washington hiện vận hành ít nhất 19 cơ sở quân sự, trong đó có 8 căn cứ lớn và thường trực tại Bahrain, Iraq, Jordan, Kuwait, Qatar, Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Oman.

Qatar: Căn cứ không quân lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông

Căn cứ Al Udeid tại Qatar được xem là cơ sở quân sự quan trọng nhất của Mỹ trong khu vực. Căn cứ này được Qatar xây dựng năm 1996 theo thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Mỹ sau Chiến dịch Bão táp Sa mạc.

Mỹ bắt đầu sử dụng Al Udeid vào năm 2001 để phục vụ chiến dịch tại Afghanistan, trước khi ký thỏa thuận chính thức năm 2002 cho phép Không quân Mỹ hoạt động lâu dài tại đây.

Nằm trong sa mạc gần thủ đô Doha, Al Udeid là trụ sở tiền phương của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị phụ trách các chiến dịch quân sự của Mỹ từ Ai Cập đến Trung Á. Căn cứ có diện tích khoảng 24 ha với hai đường băng dài cùng hàng chục cơ sở hỗ trợ. Al Udeid có thể tiếp nhận hơn 1.000 máy bay gồm tiêm kích, oanh tạc cơ chiến lược, máy bay tiếp dầu, máy bay vận tải và máy bay không người lái.

Khoảng 11.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại đây. Các loại khí tài có thể hoạt động tại căn cứ gồm máy bay vận tải C-17, oanh tạc cơ B-52H và B-1B, tiêm kích F-22, F-35 cùng máy bay trinh sát RQ-4 Global Hawk và UAV MQ-9.

Nhờ hạ tầng hiện đại, Al Udeid đóng vai trò trung tâm điều phối các chiến dịch chống khủng bố và không kích của Mỹ tại Iraq, Syria, Afghanistan cũng như nhiều khu vực khác ở Bắc Phi và Nam Á.

Bahrain: “Đại bản doanh” của Hạm đội 5

Bahrain là nơi đặt trụ sở của Hạm đội 5 thuộc Hải quân Mỹ, lực lượng chịu trách nhiệm kiểm soát các vùng biển chiến lược từ Vịnh Ba Tư đến Ấn Độ Dương. Căn cứ hải quân của Mỹ tại đây nằm trong Trung tâm Hỗ trợ Hoạt động Hải quân (NSA) Bahrain, được xây dựng năm 1971 trên nền căn cứ hải quân cũ của Anh mang tên HMS Jufair. Hiện có khoảng 9.000 nhân sự thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ tại cơ sở này, bao gồm quân nhân và nhân viên dân sự.

Từ Bahrain, Hạm đội 5 điều phối hoạt động của tàu sân bay, tàu khu trục, tàu ngầm và máy bay tuần tra, đồng thời đảm bảo an ninh cho các tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.

Trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng, Mỹ từng giảm nhân sự tại căn cứ từ khoảng 8.500 xuống gần 1.000 người nhằm hạn chế nguy cơ thương vong trước các cuộc tấn công bằng tên lửa hoặc UAV. Tuy nhiên, năng lực tác chiến của căn cứ vẫn được duy trì ở mức cao với sự hiện diện của các tàu chiến chủ lực như tàu khu trục lớp Arleigh Burke.

Kuwait: Trung tâm hậu cần của lục quân Mỹ

Kuwait là một trong những quốc gia có sự hiện diện quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông. Washington duy trì nhiều căn cứ quan trọng tại đây như Camp Arifjan, Ali Al Salem và Trại Buehring.

Camp Arifjan được xây dựng năm 1999 ở phía nam Kuwait và hiện là trụ sở tiền phương của Lục quân Mỹ tại khu vực. Đây là trung tâm hậu cần, chỉ huy và điều phối các lực lượng Mỹ triển khai tới Iraq và Syria.

Ali Al Salem là căn cứ không quân nằm cách biên giới Iraq khoảng 40 km, thường được gọi là “The Rock” do vị trí biệt lập và địa hình khắc nghiệt.

Trong khi đó, Trại Buehring được thành lập năm 2003 và đóng vai trò là trạm trung chuyển chiến lược cho các đơn vị lục quân Mỹ trước khi triển khai sang Iraq.

Theo các thỏa thuận hợp tác quốc phòng ký từ năm 1991, Mỹ hiện duy trì gần 14.000 binh sĩ tại Kuwait. Lực lượng này được trang bị tiêm kích F-16, trực thăng tấn công AH-64 Apache cùng các hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot.

UAE: Trung tâm không quân và cảng hậu cần lớn

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, căn cứ không quân Al Dhafra là một trong những trung tâm hoạt động quan trọng nhất của Không quân Mỹ.

Nằm cách thủ đô Abu Dhabi khoảng 32 km về phía nam, căn cứ này được Mỹ và UAE sử dụng chung. Ban đầu là sân bay dân sự được cải tạo từ thập niên 1980, Al Dhafra bắt đầu được Mỹ sử dụng rộng rãi sau sự kiện 11/9.

Từ năm 2002, Không đoàn Viễn chinh Mỹ hoạt động thường xuyên tại đây với nhiệm vụ tiếp nhiên liệu trên không, trinh sát và tấn công chính xác các mục tiêu mặt đất. Khoảng 5.000 binh sĩ Mỹ đóng tại Al Dhafra, cùng hàng nghìn binh sĩ UAE. Các hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot và THAAD cũng được triển khai tại căn cứ này.

Ngoài ra, cảng Jebel Ali ở Dubai – cảng nhân tạo lớn nhất thế giới – là điểm dừng chân lớn nhất của Hải quân Mỹ trong khu vực. Với 140 bến và diện tích khoảng 35 km², cảng có thể tiếp nhận cùng lúc tới 20 tàu cỡ lớn, bao gồm cả tàu sân bay.

Iraq: Căn cứ chiến lược tại Ain al-Asad

Sau khi rút phần lớn lực lượng chiến đấu khỏi Iraq, Mỹ vẫn duy trì một số cơ sở quân sự tại quốc gia này, nổi bật là căn cứ không quân Ain al-Asad ở tỉnh Anbar.

Căn cứ này hỗ trợ các lực lượng an ninh Iraq và thực hiện các nhiệm vụ huấn luyện, cố vấn trong khuôn khổ sứ mệnh của NATO.

Ain al-Asad từng trở thành tâm điểm chú ý quốc tế vào năm 2020 khi Iran phóng tên lửa vào căn cứ này để trả đũa việc Mỹ tiêu diệt tướng Qasem Soleimani.

Jordan: Nơi xuất phát các chiến dịch tại Levant

Tại Jordan, Mỹ vận hành căn cứ không quân Muwaffaq al-Salti ở tỉnh Azraq, cách thủ đô Amman khoảng 100 km về phía đông bắc. Căn cứ này là nơi đặt trụ sở của Không đoàn Viễn chinh số 332 thuộc Bộ tư lệnh Không quân Trung tâm Mỹ.

Từ đây, các máy bay Mỹ thực hiện nhiệm vụ trên khắp khu vực Levant, bao gồm Syria và Iraq, cũng như hỗ trợ các chiến dịch chống khủng bố.

Ả Rập Xê Út: Điểm phòng thủ tên lửa quan trọng

Tính đến năm 2024, Mỹ có khoảng 2.321 binh sĩ đóng quân tại Ả Rập Xê Út, chủ yếu tập trung tại căn cứ không quân Prince Sultan gần thủ đô Riyadh.

Căn cứ này được xây dựng năm 1982 cho Không quân Hoàng gia Ả Rập Xê Út và từng đóng vai trò quan trọng trong Chiến dịch Bão táp Sa mạc năm 1991.

Hoạt động quân sự của Mỹ tại đây được nối lại vào năm 2019 sau các cuộc tấn công của lực lượng Houthi vào cơ sở dầu khí của tập đoàn Aramco.

Hiện căn cứ Prince Sultan hỗ trợ hậu cần cho CENTCOM và vận hành các hệ thống phòng thủ hiện đại như Patriot và THAAD nhằm đối phó các mối đe dọa tên lửa trong khu vực.

Oman: Hậu cần chiến lược ở Ấn Độ Dương

Không giống các quốc gia khác, sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Oman chủ yếu dựa trên các thỏa thuận cho phép tiếp cận cơ sở hạ tầng quân sự của nước này. Mỹ có thể sử dụng một số căn cứ không quân và cảng của Không quân Hoàng gia Oman, trong đó có Thumrait và Masirah, cũng như các cảng chiến lược Duqm và Salalah.

Những cơ sở này đóng vai trò hậu cần cho Hạm đội 5 và hỗ trợ các hoạt động của CENTCOM, bao gồm tiếp nhiên liệu trên biển, tuần tra hàng hải và triển khai máy bay không người lái. Nhờ chính sách đối ngoại cân bằng và vai trò trung gian hòa giải trong khu vực, Oman ít khi trở thành mục tiêu trực tiếp của các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ.

Với ít nhất 19 căn cứ và cơ sở quân sự, Mỹ đang duy trì một mạng lưới hiện diện quân sự dày đặc tại Trung Đông. Các căn cứ này không chỉ giúp Washington kiểm soát những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, mà còn tạo điều kiện để Mỹ phản ứng nhanh trước các cuộc khủng hoảng an ninh trong khu vực.

Trong bối cảnh Trung Đông tiếp tục là điểm nóng địa chính trị, mạng lưới căn cứ quân sự này vẫn được xem là trụ cột chiến lược giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng và bảo vệ lợi ích của mình tại khu vực giàu năng lượng bậc nhất thế giới.

×