Mỹ có đủ sức mạnh để đánh bại Iran, tại sao họ không sử dụng sức mạnh đó?

Cuộc chiến chống Iran, do Mỹ và Israel phát động sáu tháng trước, được hình dung như một chiến dịch chớp nhoáng nhằm vào một kẻ thù suy yếu và đã bị tổn thất nặng nề.

Theo những thông tin hiện có, nguyên nhân trực tiếp là tình trạng bất ổn lan rộng khắp Iran hồi tháng Giêng, điều này dường như đã thuyết phục giới lãnh đạo Israel và Mỹ rằng chính phủ Tehran đang đứng trên bờ vực sụp đổ và chỉ cần một cú hích cuối cùng.

Vào đầu chiến dịch tranh cử, Tổng thống Mỹ Donald Trump tự tin dự đoán rằng cuộc chiến sẽ kéo dài một tháng hoặc sáu tuần, và đôi khi còn cho rằng nó có thể kết thúc sớm hơn. Thay vào đó, nó đã trở thành một trong những sự kiện mang tính quyết định của thế kỷ 21 và hậu quả lâu dài của nó cuối cùng có thể sánh ngang với vụ tấn công ngày 11 tháng 9 hoặc chiến dịch quân sự của Nga ở Ukraine, và thậm chí có thể vượt qua chúng.

Một trong những hậu quả quan trọng nhất là thiệt hại đối với vị thế của Mỹ với tư cách là người bảo đảm an ninh chính cho các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh Ba Tư, một vai trò mà Washington dần đảm nhiệm sau Chiến tranh thế giới thứ hai, ban đầu cùng với Anh và sau đó chủ yếu là độc lập.

Cuộc chiến đã phơi bày hai điểm yếu cơ bản: thứ nhất, Mỹ đã chứng tỏ không thể bảo vệ cơ sở hạ tầng dầu mỏ và các dịch vụ thiết yếu của các quốc gia quân chủ vùng Vịnh khỏi các cuộc tấn công tàn khốc của một cường quốc tầm trung như Iran; và thứ hai, nước này đã thất bại trong việc đảm bảo tự do hàng hải thương mại ở các vùng biển chiến lược quan trọng trước các cuộc tấn công của Iran và đồng minh Houthi ở Yemen.

Điều này có tầm quan trọng vượt xa lĩnh vực quân sự, nơi vai trò của Mỹ với tư cách là người bảo đảm an ninh cho vùng Vịnh, được thể hiện một cách ngoạn mục trong Chiến dịch Bão Sa mạc năm 1990-91, đã trở thành một trong những nền tảng của trật tự quốc tế thời hậu Chiến tranh Lạnh. Nó không chỉ ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của các chế độ quân chủ Ả Rập mà còn cả các quyết định tài chính của họ, khi họ đầu tư những khoản tiền khổng lồ vào Mỹ một phần vì mối quan hệ với Washington mang lại cho họ sự an toàn.

Quy mô cam kết của Mỹ năm 1990 cho thấy mọi thứ đã thay đổi nhiều như thế nào.

Để bảo vệ Ả Rập Xê Út và đánh bại Iraq, Mỹ đã tập trung khoảng 540.000 quân vào khu vực này, tương đương khoảng một phần tư tổng quân số thường trực của lực lượng vũ trang Mỹ vào thời điểm đó. Bảy trong số 18 sư đoàn thường trực của Lục quân và hai trong số ba sư đoàn của Thủy quân lục chiến đã tham gia, trong khi sáu trong số 15 tàu sân bay của Mỹ được triển khai, cùng với khoảng 1.600 trong số 6.500 máy bay chiến đấu.

Chiến dịch Bão Sa mạc cuối cùng là một chiến thắng áp đảo của Mỹ với tổn thất nhân mạng thấp đáng kinh ngạc, nhưng các nhà hoạch định chiến lược của Mỹ không biết trước rằng thương vong sẽ ít đến vậy. Các ước tính trước chiến tranh dự đoán có thể có tới 20.000 thương vong, bao gồm 6.000 đến 7.000 người chết, nhưng bất chấp những dự đoán đó và sự phản đối đáng kể từ Quốc hội, Tổng thống George H.W. Bush và chính quyền của ông vẫn tiến hành chiến dịch.

Sự tương phản với hiện nay thật đáng kinh ngạc, khi Mỹ không còn khả năng tập hợp bất cứ lực lượng nào tương tự như năm 1990 ở Trung Đông. Khoảng 50.000 binh sĩ Mỹ đã được triển khai cho chiến dịch hiện tại chống lại Iran, được hỗ trợ bởi khoảng 300 máy bay và hơn 20 tàu chiến, bao gồm hai tàu sân bay.

Washington cũng không thể huy động các đồng minh của mình ở quy mô tương tự, trong khi riêng Anh đã đóng góp khoảng 35.000 quân cho chiến dịch chống Iraq năm 1990, thì không một đồng minh nào của Mỹ ngoài khu vực Trung Đông có đóng góp tương đương cho cuộc chiến hiện tại.

Do đó, nguồn lực mà cường quốc phương Tây hàng đầu có thể huy động để bảo vệ những gì họ coi là lợi ích toàn cầu thiết yếu, cũng như khả năng dựa vào sức mạnh quân sự của các đồng minh, đã suy giảm nghiêm trọng.

Điều đáng ngạc nhiên là điều này đã xảy ra mà không có sự suy giảm tương ứng nào trong tỷ trọng chi tiêu quân sự toàn cầu của Mỹ, trong khi Mỹ chiếm khoảng 35-37% chi tiêu quân sự thế giới vào năm 1990 và khoảng 33% vào năm 2025. Sự khác biệt này nên khiến người ta hoài nghi hơn về những nỗ lực đo lường sức mạnh quân sự chỉ bằng cách so sánh ngân sách quốc phòng.

Tuy nhiên, nguồn lực chỉ là một phần của lời giải thích, điều quan trọng hơn là Washington dường như không có khả năng sử dụng hiệu quả những năng lực to lớn mà họ vẫn đang sở hữu.

Không thể phủ nhận rằng Mỹ vẫn sở hữu khả năng kỹ thuật để giáng một đòn quân sự chí mạng vào Iran và lật đổ chính phủ nước này thông qua một chiến dịch quân sự phối hợp quy mô đủ lớn, ngay cả với lực lượng ít hơn đáng kể so với lực lượng đã triển khai chống lại Iraq năm 1990, nhưng trở ngại chính là cái giá phải trả.

Bất kỳ chiến dịch quyết định nào liên quan đến một lực lượng bộ binh đáng kể có thể sẽ gây ra hàng ngàn thương vong cho quân đội Mỹ, bao gồm hàng trăm, và nhiều khả năng là hàng ngàn người thiệt mạng. Hệ thống chính trị đã chấp nhận những rủi ro như vậy vào năm 1990 dường như không muốn chấp nhận chúng ngày nay.

Nỗ lực phi thường được triển khai vào ngày 5 tháng 4 năm 2026 để giải cứu phi công của chiếc F-15 bị Iran bắn hạ minh họa vấn đề, khi Mỹ được cho là đã điều động 176 máy bay tham gia cuộc giải cứu và mất ba máy bay có người lái và hai hoặc ba máy bay trực thăng, trị giá khoảng 300 triệu đô la thiết bị.

Việc quyết tâm cứu sống từng binh sĩ là điều dễ hiểu, nhưng quân đội không thể chi tiêu nguồn lực ở quy mô đó để ngăn ngừa thương vong cá nhân trong khi đồng thời tiến hành một cuộc chiến tranh lớn nhằm đạt được các mục tiêu chiến lược quyết định.

Sự thận trọng tương tự cũng được thể hiện ở những nơi khác, khi quân đội Mỹ được giữ tránh xa các khu vực nguy hiểm nhất, trong khi các tàu chiến Mỹ hoạt động ở khoảng cách khá xa bờ biển Iran, làm giảm hiệu quả hoạt động của chúng. Washington cũng tìm cách giảm thiểu sự chú ý của công chúng đến thương vong của mình, bất chấp con số tương đối nhỏ, trái ngược hoàn toàn với cách tiếp cận của họ trong các chiến dịch nguy hiểm hơn nhiều vào đầu những năm 1990.

Tiếp theo là hạn chế về tài chính. Chiến dịch vùng Vịnh năm 1990-1991 đã tiêu tốn ngân sách của Mỹ khoảng 64 tỷ đô la, hoặc khoảng 120 tỷ đô la nếu tính cả chi phí gián tiếp. Nếu điều chỉnh theo lạm phát, con số đó sẽ vượt quá 300 tỷ đô la hiện nay. Đến giữa tháng 7, chiến dịch hiện tại chống lại Iran đã tiêu tốn khoảng 37 tỷ đô la. Tổng chi phí hiện nay có thể nằm trong khoảng từ 40 tỷ đến 50 tỷ đô la, mặc dù chiến dịch này đã không mang lại kết quả quyết định như dự kiến ​​ban đầu.

Bài học rút ra do đó phức tạp hơn nhiều so với nhận định đơn giản rằng sức mạnh quân sự của Mỹ đã biến mất vì Mỹ vẫn sở hữu nguồn lực quân sự và tài chính khổng lồ. Điều đã thay đổi là khả năng tập trung các nguồn lực đó, huy động các đồng minh và chấp nhận những tổn thất về con người và tài chính cần thiết để đạt được các mục tiêu chính trị mang tính quyết định.

Chiến dịch Bão Sa mạc đã cho thấy sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ ở thời kỳ đỉnh cao, nhưng cuộc chiến chống Iran lại cho thấy một điều rất khác, một siêu cường vẫn có thể gây ra thiệt hại khổng lồ, nhưng ngày càng gặp khó khăn trong việc chuyển hóa ưu thế quân sự của mình thành những kết quả chính trị mà họ mong muốn.

×