Mỹ là quán quân về quy mô GDP và thu nhập bình quân đầu người nhưng vẫn "thất bại" trước Trung Quốc ở lĩnh vực này

Theo báo cáo thường niên "Maritime Powers 2025" do Viện IMEMO RAS (Nga) công bố, bảng xếp hạng năm nay phản ánh rõ sự dịch chuyển trong trật tự biển toàn cầu. Trong đó, Trung Quốc nổi lên như trung tâm quyền lực mới và cuộc cạnh tranh ảnh hưởng trên đại dương đang nóng lên hơn bao giờ hết.

Theo đó, năm 2025, lần đầu tiên, Trung Quốc đã chính thức vượt qua Mỹ để trở thành cường quốc hàng hải số một thế giới, nắm giữ 16,4% tổng sức mạnh toàn cầu so với mức 15,1% của Washington. Trong khi đó, Nga tiếp tục duy trì vị trí thứ ba với tỉ trọng 6,6%.

Hiện, Bắc Kinh sở hữu đội tàu thương mại lớn nhất thế giới, mở rộng ảnh hưởng thông qua Sáng kiến Vành đai - Con đường và tăng tốc hiện đại hóa hải quân, trong đó có chương trình phát triển tàu sân bay và tàu khu trục.

Mới đây nhất, Trung Quốc vừa chính thức đưa vào hoạt động tàu sân bay Phúc Kiến (Fujian) - tàu sân bay lớn và tiên tiến nhất của mình sau nhiều năm thử nghiệm và hoàn thiện. Đây là tàu sân bay đầu tiên ở châu Á sử dụng hệ thống phóng máy bay điện từ (EMALS) - công nghệ mà đến nay chỉ có Mỹ nắm giữ.

Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì ưu thế về năng lực tác chiến hải quân nhưng bị thu hẹp khoảng cách do sức bật kinh tế - thương mại biển của Trung Quốc, đặc biệt ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Nga, đứng thứ ba, tiếp tục thể hiện sức mạnh đáng kể nhờ nguồn tài nguyên biển khổng lồ, vị trí địa chiến lược Bắc Cực và hạm đội quân sự đang được hiện đại hóa.

Các tiêu chí xếp hạng "siêu cường hàng hải" trên thế giới

Thứ hạng này được xác lập dựa trên ba trụ cột cốt lõi: lợi ích biển tại vùng đặc quyền kinh tế; năng lực thực thi và khai thác (bao gồm sức mạnh hải quân, đội tàu thương mại, trình độ công nghệ); cùng mức độ hiện diện thực tế trong các lĩnh vực thương mại, khoa học, thể thao và các tuyến hàng hải chiến lược.

Bước tiến ngoạn mục giúp Trung Quốc soán ngôi Mỹ chủ yếu đến từ chiến lược đầu tư tổng lực vào hệ thống cảng biển, khai thác tài nguyên và hiện đại hóa quân sự.

Với đội tàu thương mại lớn nhất hành tinh cùng sức lan tỏa của sáng kiến "Vành đai và Con đường", Bắc Kinh đang đẩy nhanh quá trình nâng cấp khí tài, tiêu biểu là việc đưa vào biên chế tàu sân bay Phúc Kiến – chiến hạm đầu tiên tại châu Á sở hữu hệ thống phóng điện từ EMALS vốn là độc quyền công nghệ của Mỹ.

Dù Washington vẫn duy trì ưu thế về tác chiến hải quân, song khoảng cách này đang bị thu hẹp đáng kể trước sự bành trướng về quy mô kinh tế và thương mại của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Trong khi đó, Nga vững vàng ở vị trí thứ ba nhờ lợi thế địa chiến lược tại Bắc Cực, nguồn tài nguyên biển dồi dào và kế hoạch nâng cấp hạm đội bài bản.

Sức mạnh này càng được củng cố khi báo cáo Global Firepower 2025 xếp Nga hạng hai thế giới về quân sự tổng hợp, dẫn đầu về pháo binh và năng lực rà phá mìn, bên cạnh vị thế quốc gia sở hữu trữ lượng khí đốt lớn nhất hành tinh.

Tổng thể bức tranh hàng hải năm nay phản ánh rõ nét sự chuyển dịch trật tự quyền lực, nơi Trung Quốc đang nổi lên như một cực trọng tâm mới trong cuộc đua kiểm soát đại dương.

Tham vọng kép "cường quốc vận tải" và "cường quốc hàng hải" của Trung Quốc

Bước vào thế kỷ 21, Trung Quốc đã đề ra chiến lược xây dựng “Cường quốc vận tải” và “Cường quốc hàng hải”, với mục tiêu mở rộng sự hiện diện trên biển của mình trên trường quốc tế.

Tham vọng trở thành "Cường quốc hàng hải" của Trung Quốc được thúc đẩy bởi ba trụ cột chiến lược cốt lõi. Trước hết, với vị thế công xưởng thế giới, hệ thống cảng biển trọng điểm như Thượng Hải, Ninh Ba-Chu Sơn hay Thâm Quyến đóng vai trò huyết mạch, kết nối trực tiếp Trung Quốc vào chuỗi cung ứng và mạng lưới container toàn cầu.

Thứ hai, hạ tầng biển là bảo chứng cho an ninh năng lượng và lương thực, đảm bảo dòng chảy tài nguyên chiến lược như dầu thô, khí LNG và khoáng sản luôn thông suốt.

Cuối cùng, hệ thống cảng đóng vai trò nền tảng cho chiến lược hải quân "Phòng thủ gần bờ, hộ tống viễn dương", cung cấp năng lực hậu cần và tiếp tế cho quá trình mở rộng phạm vi hoạt động của PLAN.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, các kế hoạch quốc gia như "Đề cương xây dựng cường quốc giao thông" (2019) đã thúc đẩy mô hình cảng biển thông minh (smart port) và xanh hóa (green port), tích hợp đa tầng để tối ưu hóa logistics. Đáng chú ý, Trung Quốc còn triệt để áp dụng chiến lược "dung hợp quân-dân", biến các hạ tầng dân sự thành những cảng lưỡng dụng, sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu quân sự tiềm năng trong mọi tình huống.

Sau chinh phục đại dương, Trung Quốc thể hiện giấc mơ "siêu cường vũ trụ"

Trung Quốc ngày càng thể hiện tham vọng trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về khoa học vũ trụ khi công bố hàng loạt kế hoạch mới. Cục Quản lý Không gian Quốc gia, Cơ quan Không gian Có người lái và Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã công bố chiến lược phát triển dài hạn với mục tiêu đưa nước này trở thành cường quốc hàng đầu thế giới về khoa học vũ trụ vào năm 2050.

Lộ trình nêu rõ hàng loạt hướng nghiên cứu trọng điểm, từ hố đen vũ trụ, sao Hỏa, sao Mộc cho đến việc truy tìm hành tinh có khả năng sinh sống và dấu vết của sự sống ngoài Trái đất.

Lộ trình thám hiểm không gian của Trung Quốc được chia làm ba giai đoạn chiến lược, kéo dài từ nay đến năm 2050 với những tham vọng mang tính bước ngoặt. B

ên cạnh việc vận hành trạm vũ trụ và thám hiểm sao Hỏa, mục tiêu trọng tâm là đưa phi hành gia lên Mặt Trăng trước năm 2030, tiến tới xây dựng một trạm nghiên cứu thường trực tại đây.

Sứ mệnh này đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới làm được điều đó, trực tiếp gia tăng sức nóng trong cuộc đua không gian với Mỹ – nước cũng đang nỗ lực đưa người trở lại Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ. Cuộc cạnh tranh này hiện không chỉ là bài toán giữa hai siêu cường mà còn có sự tham gia tích cực từ các đối trọng khác như Nhật Bản và Ấn Độ.

Dù gia nhập đường đua vũ trụ muộn hơn Mỹ và các cường quốc khác nhiều thập kỷ, Trung Quốc đã bứt phá ngoạn mục với những cột mốc chói lọi, tiêu biểu là việc vận hành trạm vũ trụ riêng và trở thành quốc gia đầu tiên thu thập mẫu vật từ nửa tối của Mặt Trăng.

Tham vọng của Bắc Kinh tiếp tục được khẳng định qua chuỗi sứ mệnh quy mô: từ việc thám hiểm Mặt Trăng với robot Thường Nga 7 và 8, nghiên cứu tiểu hành tinh Thiên Vấn 2, cho đến dự án Thiên Vấn 3 với mục tiêu "vượt mặt" Mỹ trong việc đưa mẫu vật Sao Hỏa về Trái Đất. Song song đó, Trung Quốc cũng đang tích cực kết nối quốc tế để hiện thực hóa trạm nghiên cứu cố định trên cung trăng.

Trước đó, dấu ấn tiên phong trong lĩnh vực thám hiểm liên hành tinh đã được xác lập vào năm 2021, khi tàu Thiên Vấn 1 cùng xe tự hành Chúc Dung hạ cánh thành công và chinh phục bề mặt Sao Hỏa, minh chứng cho năng lực thực hiện các nhiệm vụ phức tạp ngoài quỹ đạo Trái Đất.

Tuy nhiên, tương tự mọi chương trình khám phá không gian đầy rủi ro, hành trình của Trung Quốc không tránh khỏi những thách thức và sự cố kỹ thuật. Điển hình là việc tàu Thần Châu 20 phải hoãn lịch trình sau khi phát hiện vết nứt nhỏ tại cửa sổ khoang lái, nghi do va chạm với rác vũ trụ. Để xử lý tình huống khẩn cấp này, tàu Thần Châu 21 đã được triển khai thay thế để đưa đội ngũ phi hành gia mới lên trạm.

Hiện, mọi tâm điểm đang dồn về phía tàu Thần Châu-22 được phóng lên trạm Thiên Cung. Được biết, tàu Thần Châu-22 không có phi hành đoàn, mà chỉ chở theo hàng hóa, gồm thực phẩm không gian, vật tư y tế, trái cây tươi, rau củ, cũng như các thiết bị để xử lý cửa sổ bị nứt trên tàu Thần Châu-20.

Thần Châu-22 sẽ tự động thực hiện quá trình tìm kiếm và ghép nối nhanh với tổ hợp trên Trạm Thiên Cung của Trung Quốc. Vụ phóng mới nhất này nằm trong hoạt động phóng khẩn cấp tàu vũ trụ kéo dài 16 ngày kể từ thời điểm lên kế hoạch tiến hành, để đưa 3 phi hành gia của sứ mệnh Thần Châu-21 trở về trái đất. Các phi hành gia này trước đó đã nhường tàu vũ trụ cho 3 phi hành gia khác của sứ mệnh Thần Châu-20 trở về Trái Đất.

×