Mỹ vừa ném bom dữ dội vào "Viên ngọc mồ côi": Bên trong Kharg, trái tim của đế chế dầu mỏ Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/3 (giờ Washington) thông báo quân đội nước này đã ném bom dữ dội nhằm vào các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg của Iran, nơi xử lý hầu hết lượng dầu thô xuất khẩu của Tehran, đồng thời đe dọa sẽ tấn công các cơ sở hạ tầng dầu mỏ tại đây.

Trên mạng xã hội X, Tổng thống Trump tuyên bố: "Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ đã thực hiện một trong những đợt ném bom mạnh mẽ nhất trong lịch sử Trung Đông và đã xóa sổ hoàn toàn mọi mục tiêu quân sự tại đảo Kharg, viên ngọc quý của Iran… Tôi đã chọn không xóa sổ cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên hòn đảo này. Tuy nhiên, nếu Iran, hay bất kỳ ai khác, có bất kỳ hành động nào nhằm cản trở việc lưu thông tự do và an toàn của các tàu thuyền qua Eo biển Hormuz, tôi sẽ lập tức xem xét lại."

Được biết đến với tên gọi "Hòn đảo cấm" do sự kiểm soát quân sự nghiêm ngặt, mỏm đá san hô cổ đại này xử lý 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đồng thời lưu giữ hàng nghìn năm lịch sử nhân loại. Dưới cái nắng thiêu đốt của vùng Vịnh, tiếng vo ve đều đều của hàng triệu thùng dầu thô đang ào ạt chảy qua các đường ống ngầm dưới biển rung động mạnh mẽ trên những tảng đá san hô cổ xưa.

Tại đây, nhà văn nổi tiếng người Iran Jalal Al-e-Ahmad từng đứng ngắm nhìn những bờ biển hoang vắng và đặt cho vùng đất này biệt danh nổi tiếng "viên ngọc mồ côi của Vịnh Ba Tư".

Ngày nay, rạn san hô rộng 22 km2 ở tỉnh Bushehr này được người dân Iran biết đến rộng rãi với tên gọi "Hòn đảo cấm".

Được bao phủ bởi sự bí mật tuyệt đối và được canh gác bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tinh nhuệ, nơi đây chỉ những người có giấy phép an ninh chính thức mới được phép vào.

Tuy nhiên, đằng sau những hàng rào thép kiên cố và tháp canh quân sự là một cảnh quan nguyên sơ, nơi hàng nghìn năm lịch sử đa dạng của nhân loại cùng tồn tại hài hòa với trái tim đang đập của đế chế năng lượng hiện đại của Iran.

Vào rạng sáng thứ Bảy, ngày 14 tháng 3, đảo Kharg trở thành tâm điểm mới nhất của cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng lực lượng không quân nước ông đã ném bom các cơ sở quân sự trên đảo của Iran.

“Vì lý do chính đáng, tôi đã chọn KHÔNG phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo. Tuy nhiên, nếu Iran, hoặc bất kỳ ai khác, có bất kỳ hành động nào gây cản trở đến việc lưu thông tự do và an toàn của tàu thuyền qua eo biển Hormuz, tôi sẽ ngay lập tức xem xét lại quyết định này”, ông Trump viết trên Truth Social.

Hòn đảo này xử lý 90% tổng lượng dầu xuất khẩu của cả nước, tương đương khoảng 950 triệu thùng mỗi năm.

Với chiều dài chỉ 8km và chiều rộng từ 4-5km, vùng nước sâu xung quanh mang lại lợi thế địa lý tự nhiên. Độ sâu này cho phép các siêu tàu chở dầu khổng lồ cập bến an toàn và bốc dỡ dầu thô chủ yếu dành cho thị trường châu Á, trong đó Trung Quốc là nước nhập khẩu hàng đầu.

Theo Bộ Dầu mỏ Iran, các cơ sở trên đảo đóng vai trò là trung tâm đầu não quan trọng của ngành này. Trạm tiếp nhận dầu thô từ ba mỏ ngoài khơi lớn – Aboozar, Forouzan và Dorood – sau đó được vận chuyển qua một mạng lưới đường ống ngầm phức tạp đến các cơ sở chế biến trên đất liền trước khi được lưu trữ hoặc xuất khẩu ra thị trường toàn cầu.

Bất chấp nhiều năm phải đối mặt với các lệnh trừng phạt quốc tế định kỳ kìm hãm sản xuất, Iran vẫn tích cực mở rộng cơ sở hạ tầng của hòn đảo.

Vào tháng 5 năm 2025, S&P Global Commodity Insights đưa tin rằng Tehran đã bổ sung thêm hai triệu thùng dầu vào dung lượng lưu trữ của nhà ga bằng cách cải tạo các bể chứa số 25 và 26, mỗi bể có khả năng chứa một triệu thùng.

Trong lịch sử, công suất bốc dỡ của các cảng được nâng cấp liên tục này đã đạt mức tối đa đáng kinh ngạc là bảy triệu thùng mỗi ngày, mặc dù xuất khẩu quốc gia hiện nay chỉ ở mức khoảng 1,6 triệu thùng mỗi ngày, bên cạnh việc quản lý sản lượng cho thị trường nội địa.

Đế chế và những người lưu vong

Giá trị hàng hải chiến lược của hòn đảo đã khiến nó trở thành một phần thưởng đáng thèm muốn đối với những kẻ chinh phục từ rất lâu trước khi phát hiện ra hydrocarbon. Mặc dù một số người nhầm lẫn liên kết tên “Kharg” với thành phố cổ Charax Spasinou nằm sâu trong đất liền – được Alexander Đại đế thành lập gần Basra ngày nay tại hợp lưu của sông Tigris và Karkheh – nhưng các bằng chứng khảo cổ học xác nhận rằng chúng không có liên quan gì đến nhau.

Trải qua nhiều thế kỷ, tên của hòn đảo đã thay đổi trong các phương ngữ địa phương và bản đồ châu Âu, được ghi chép lại với nhiều tên khác nhau như Kharg, Khark, Kharaj và Kharej. Các suối nước ngọt tự nhiên và vị trí địa lý đắc địa đã biến nơi đây thành một đầu mối hàng hải quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu nông sản và khoáng sản.

Trong thời kỳ thuộc địa châu Âu, người Bồ Đào Nha là những người đầu tiên chiếm quyền kiểm soát Kharg cùng với các hòn đảo khác trong vùng Vịnh. ​​Đến giữa thế kỷ 18, tham vọng của người Hà Lan bắt đầu bén rễ.

Năm 1752, Nam tước người Hà Lan Kniphausen đã đạt được thỏa thuận với Mir Naser al-Zaabi, người cai trị Bandar Rig, để thành lập một trạm giao dịch. Năm sau, Công ty Đông Ấn Hà Lan đã xây dựng một pháo đài có lực lượng đồn trú hùng hậu để bảo vệ lợi ích của mình.

Tuy nhiên, vị thế thuộc địa này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn; sau nhiều năm căng thẳng leo thang, Mir Muhanna, thống đốc Bandar Rig, đã tấn công thành công pháo đài và đánh đuổi dứt khoát lực lượng Hà Lan vào tháng 1 năm 1766.

Trong thế kỷ 20, lịch sử hòn đảo đã rẽ sang một hướng đen tối khi Reza Shah Pahlavi, người trị vì Iran từ năm 1925 đến năm 1941, biến nơi đây thành một nơi lưu đày hẻo lánh dành cho các tù nhân chính trị, bỏ phí hoàn toàn tiềm năng to lớn của nó. Kỷ nguyên dầu mỏ hiện đại thực sự bắt đầu hình thành sau năm 1958.

Thoát khỏi quá khứ tù đày nghiệt ngã, Kharg được chọn trở thành một trung tâm xuất khẩu dầu thô khổng lồ, với nhà ga nước sâu mới được chính thức đưa vào hoạt động và thực hiện chuyến hàng lớn đầu tiên vào tháng 8 năm 1960. Khi các mỏ dầu ngoài khơi được phát hiện vào những năm 1960, Kharg đã vượt trội hơn cảng Abadan, thu hút các tàu chở dầu khổng lồ đến các bến nước sâu của mình.

Những dư âm của một quá khứ đa dạng

Vẻ ngoài công nghiệp hiện đại của hòn đảo che giấu một kho tàng khảo cổ học vô cùng phong phú. Bằng chứng về sự định cư của con người có niên đại từ cuối thiên niên kỷ thứ hai trước Công nguyên, trải dài qua các thời kỳ Elamite, Achaemenid và Sassanid.

Trong số những địa điểm được tôn kính nhất là đền thờ Mir Mohammad, được xây dựng vào thế kỷ thứ 7 theo lịch Hijri của Hồi giáo (cuối thế kỷ 13), với hai mái vòm hình nón được xây dựng từ đá và bùn.

Gần đó là đền thờ Mir Aram, nơi lưu giữ một tảng đá cao 12 mét (39 feet) có khắc chữ Hồi giáo và hai ngọn đuốc được cho là có niên đại từ thời Achaemenid. Người dân địa phương liên kết địa điểm này với Mir Aram, một hậu duệ của nhà tiên tri Noah trong kinh Qur'an và Kinh Thánh.

Hòn đảo này là minh chứng cho sự đa dạng về tôn giáo và văn hóa. Một nghĩa trang di sản cổ xưa chứa đựng một bức tranh khảm đáng chú ý về các tín ngưỡng, bao gồm các khu chôn cất của người Zoroastrian, các ngôi mộ của người Cơ đốc giáo và các lăng mộ thời Sassanid.

Những địa danh lịch sử khác nằm rải rác trên đảo bao gồm tàn tích của pháo đài Hà Lan năm 1747, Vườn Hà Lan, Vườn cây ăn quả Kharg, một tuyến đường sắt cũ, các nghĩa trang Hồi giáo và một dòng chữ khắc thời Achaemenid vô cùng quan trọng. Bản khắc trên đá san hô này, có kích thước 85 x 116 cm (33 x 46 inch), được ca ngợi là một trong những bằng chứng khảo cổ lâu đời nhất đề cập rõ ràng đến "Vịnh Ba Tư".

Đảo Kharg mang trên mình những vết sẹo nặng nề do vị thế địa chính trị quan trọng của nó, từng hứng chịu những trận oanh tạc không ngừng và tàn khốc trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq những năm 1980 trước khi được chính quyền Iran tái thiết một cách tỉ mỉ.

Ngày nay, khi căng thẳng địa chính trị liên tục đe dọa các tuyến đường thủy trong khu vực, hòn đảo vẫn được quân sự hóa mạnh mẽ, khiến du khách không thể đến gần và vô tình bảo tồn được đặc điểm sinh thái nguyên sơ của nó.

Khi những siêu tàu chở dầu lặng lẽ rời bến vùng biển sâu của Vịnh Ba Tư, mang theo huyết mạch kinh tế của một quốc gia bị trừng phạt nặng nề, những ngôi mộ cổ của tín đồ Zoroastrian và Cơ đốc giáo lặng lẽ chứng kiến ​​từ những bờ biển san hô – một lời nhắc nhở ám ảnh rằng trong khi các đế chế và các cuộc chiến tranh năng lượng đến rồi đi, "viên ngọc mồ côi" vẫn mãi mãi gắn liền với những dòng chảy hỗn loạn của lịch sử.

×